Economist: Πως ο Πούτιν δοκιμάζει την ενότητα της Δύσης-Πώς πρέπει να αντιδράσουν οι Σύμμαχοι

Drones πάνω από την Πολωνία. Ρωσικά MiG που διέρχονται από τον εναέριο χώρο της Εσθονίας. Υποβρύχια καλώδια επικοινωνιών σακατεμένα στα βάθη της Βαλτικής. Αεροδρόμια που παραλύουν μετά από κυβερνοεπιθέσεις και ανεξήγητες πτήσεις.

Economist: Πως ο Πούτιν δοκιμάζει την ενότητα της Δύσης-Πώς πρέπει να αντιδράσουν οι Σύμμαχοι

Μυστηριώδεις εκρήξεις και σκοτωμοί. Σμήνη από ψηφιακά bots που προσπαθούν να διαταράξουν εκλογικές διαδικασίες. Κανένα από αυτά τα μεμονωμένα περιστατικά δεν αποτελεί νομικά αιτία πολέμου· μαζί, όμως, φτιάχνουν ένα νέο, ανησυχητικό μοτίβο — μια συστηματική εκστρατεία που στοχεύει στη δοκιμασία της Δύσης.

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν φαίνεται να έχει αναπτύξει μια εκτεταμένη «γκρίζα ζώνη» απέναντι στο ΝΑΤΟ: μια σχετικά χαμηλού κόστους, πολλαπλών επιπέδων τακτική που αξιοποιεί την ασάφεια, τις άρνησης και την κλιμακούμενη πίεση για να αναταράξει ευρωπαϊκές κοινωνίες οι οποίες, μέχρι στιγμής, αποφεύγουν την ανοιχτή σύγκρουση. «Δεν είμαστε σε πόλεμο», διακήρυξε πρόσφατα ο καγκελάριος της Γερμανίας. «Αλλά δεν είμαστε και σε ειρήνη». Τι σημαίνει, όμως, αυτή η στρατηγική και πώς πρέπει να απαντήσουν οι σύμμαχοι;

Τι επιδιώκει ο Πούτιν

Ο Πούτιν γνωρίζει ότι δεν έχει τις δυνατότητες να κερδίσει μια παραδοσιακή, ανοιχτή σύγκρουση με το ΝΑΤΟ. Η «γκρίζα ζώνη» του, όμως, εξυπηρετεί τρεις σαφείς στόχους:

1. Διάσπαση της συμμαχικής ενότητας.
Μέσω μικρών αλλά επαναλαμβανόμενων προκλήσεων, θέλει να σπείρει αμφιβολία ανάμεσα στα κράτη — ειδικά ως προς τη δέσμευση των ΗΠΑ απέναντι στην Ευρώπη. Η αμφισβήτηση του Άρθρου 5 και η ιδέα ότι ο ατλαντικός δεσμός είναι αδύναμος αποτελούν βασική επιδίωξη: αν οι επιθέσεις γίνειs «ρουτίνα», το στοιχείο της αποτροπής εξασθενεί.

2. Αύξηση του κόστους στήριξης προς την Ουκρανία.
Με στοχευμένες ενέργειες εναντίον των κρατών που προμηθεύουν όπλα ή υποστήριξη στην Ουκρανία, η Ρωσία επιχειρεί να κάνει τη βοήθεια προς το Κίεβο πιο δαπανηρή ή πολιτικά επώδυνη — μέσω σαμποτάζ, ηλεκτρονικών παρεμβάσεων και παρεµβάσεων στις τοπικές πολιτικές διαδικασίες.

3. Ιδεολογικός και στρατηγικός εξανδραποδισμός της Δύσης.
Πέρα από τα άμεσα στρατιωτικά και γεωπολιτικά κέρδη, υπάρχει μια βαθύτερη επιθυμία: να υπονομεύσει την αξιοπιστία και τη λάμψη των φιλελεύθερων δημοκρατιών, ώστε να καλύψει και να δικαιολογήσει τις δικές του εσωτερικές αδυναμίες — οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές.

Πώς πρέπει να απαντήσουν οι σύμμαχοι

Η απάντηση πρέπει να είναι συστηματική, ευέλικτη και — κυρίως — συγκεκριμένη. Μερικές βασικές γραμμές δράσης:

1. Αποκάλυψη και τεκμηρίωση.
Όπου υπάρχουν ενδείξεις ρωσικής ανάμιξης, αυτές πρέπει να τεκμηριώνονται και να δημοσιοποιούνται γρήγορα και ξεκάθαρα. Η δημόσια απόδειξη αποκόπτει τη δυνατότητα για αξιόπιστη άρνηση και εκπαιδεύει το κοινό να βλέπει τις επιθέσεις ως μέρος ενός σχεδίου, όχι ως μεμονωμένα περιστατικά. Η διαφάνεια μειώνει επίσης την επιτυχία της παραπληροφόρησης.

2. Ενίσχυση της ανθεκτικότητας.
Η άμυνα στην «γκρίζα ζώνη» δεν είναι πάντα εκθαμβωτική. Είναι η βαριά, κουραστική δουλειά: αποθεματικά ανταλλακτικών για υποδομές (υποθαλάσσια καλώδια, αγωγοί), ταχείες μονάδες αποκατάστασης υποδομών, ενισχυμένες διαδικασίες ασφάλειας για κρίσιμους τομείς (ενέργεια, μεταφορές, τηλεπικοινωνίες) και πιο στέρεα, ανεξάρτητα εκλογικά συστήματα. Η επένδυση σε αυτά τα «μικρά» αντικείμενα αποδείχθηκε καθοριστική σε περιόδους κρίσης.

Economist: Πως ο Πούτιν δοκιμάζει την ενότητα της Δύσης-Πώς πρέπει να αντιδράσουν οι Σύμμαχοι

3. Τεχνολογική και επιχειρησιακή προσαρμογή.
Απαιτούνται πρακτικές λύσεις: μαζικές, φθηνές λύσεις ενάντια σε μικρής αξίας drones, αυτοματοποιημένα συστήματα επιτήρησης και αποκάλυψης botnets, βελτιωμένες άμυνες GPS και ανθεκτικότητα σε ηλεκτρονικές παρεμβολές. Είναι αντιοικονομικό να απαντάς σε εκατοντάδες φτηνά drones με ραντάρ και όπλα αξίας εκατομμυρίων — πρέπει να βρεθούν οικονομικά αποδοτικές τεχνικές αντιδράσεις.

4. Σαφείς και αναλογικές συνέπειες.
Κάθε μορφή «εχθρικής» ενέργειας πρέπει να συνοδεύεται από συγκεκριμένο κόστος: κυρώσεις σε προμηθευτές και εταιρείες-ομπρέλα που διευκολύνουν τέτοιες ενέργειες, στοχευμένες δασμολογικές ή χρηματο-λογιστικές ενέργειες, καθώς και νόμιμα κυβερνοαντίμετρα όπου αρμόζει. Επιπλέον, τα «παγωμένα» ρωσικά περιουσιακά στοιχεία μπορούν και πρέπει — υπό νομικό πλαίσιο — να αξιοποιηθούν για την κάλυψη των αναγκών άμυνας που προκαλεί η ίδια η επιθετικότητα.

5. Διατήρηση της αποτροπής και της στρατιωτικής ετοιμότητας.
Παράλληλα με την άμυνα ασύμμετρων απειλών, το ΝΑΤΟ πρέπει να διατηρήσει φανερές και πειστικές δυνατότητες αποτροπής: συνεχείς περιπολίες, ταχεία παρουσία δυνάμεων στη Βαλτική και στην ανατολική Ευρώπη, και σαφείς κόκκινες γραμμές για επιθέσεις που απειλούν ζωές και περιουσίες. Η αποτροπή δεν είναι μόνο ρητορική· είναι πράξη.

Μικρές ενέργειες, μεγάλα αποτελέσματα

Αν η Ρωσία αντιληφθεί ότι οι προκλήσεις της θα μένουν χωρίς συνέπειες — ή ότι οι αντιδράσεις των δυτικών θα είναι ασυνεπείς — τότε η κλιμάκωση θα γίνει σχεδόν νομοτελειακή. Μια απλή αλλαγή στα σύνορα ή μια ένοπλη ενέργεια σε μια μικρή πόλη με ρωσόφωνο πληθυσμό (όπως υποθετικά η Νάρβα) θα μπορούσε να μετατρέψει την «γκρίζα ζώνη» σε ένα πραγματικό θερμό μέτωπο. Η πρόληψη απαιτεί σαφήνεια, υπομονή και συντονισμό: αποκάλυψη των ενεργειών, ενίσχυση ανθεκτικότητας, και — όταν χρειάζεται — στοχευμένες συνέπειες.

Στο τέλος της ημέρας, η επιλογή για τους Συμμάχους είναι απλή αλλά δύσκολη: είτε θα αφήσουν την ασάφεια να τους διαβρώσει από μέσα, είτε θα επενδύσουν στο αργό, επίμονο έργο της άμυνας, της αποκάλυψης και της αποτροπής — καθιστώντας ξεκάθαρο ότι η «γκρίζα ζώνη» δεν θα μείνει αναπάντητη.