Εικόνες φρίκης και απόρρητα έγγραφα φανερώνουν τη μηχανή θανάτου του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία

Στο σκοτεινό, υγρό υπόγειο ενός ξενοδοχείου στη Δαμασκό, ένας 57χρονος σιδεράς σκύβει πάνω από ένα παλιό, κιτρινισμένο έγγραφο. Είναι η απάντηση που περίμενε εδώ και δώδεκα χρόνια.

Το κράτος που τον είχε κυνηγήσει για χρόνια πλέον καταρρέει, όμως το χαρτί που κρατά στα χέρια του περιέχει μια αλήθεια που δεν μπορεί να αντέξει: ο αδελφός του είχε πεθάνει μόλις δέκα ημέρες μετά τη σύλληψή του.

Πίσω από αυτή τη σκληρή διαπίστωση κρύβεται μια από τις χιλιάδες ανεξιχνίαστες εκτελέσεις που έγιναν στα συριακά κέντρα κράτησης.

Ένα αρχείο φτιαγμένο από τρόμο

Η αποκάλυψη δεν ήταν τυχαία. Το Διεθνές Κονσόρτσιουμ Ερευνητών Δημοσιογράφων, σε συνεργασία με το γερμανικό NDR και άλλα 24 διεθνή μέσα, έφερε στο φως τον λεγόμενο «Φάκελο της Δαμασκού» — ένα σύνολο 134.000 εγγράφων που αποδεικνύουν ότι το συριακό καθεστώς όχι μόνο πραγματοποίησε μαζικούς θανάτους κρατουμένων, αλλά φρόντισε να τους καταγράφει και να τους συγκαλύπτει με ακρίβεια γραφειοκρατικής μηχανής.

Τα ντοκουμέντα αυτά συνθέτουν μια παγωμένη εικόνα της πραγματικότητας: πανομοιότυπα πιστοποιητικά θανάτου, φωτογραφίες βασανισμένων σωμάτων, ιατρικές αναφορές που επιχειρούν να δώσουν «επίσημη μορφή» στις εκτελέσεις.

Τα σώματα αφηγούνται όσα οι αναφορές κρύβουν

Σε δείγμα 540 φωτογραφιών που εξετάστηκαν, τα στοιχεία είναι συγκλονιστικά:
— Το 75% των σωμάτων φέρει σημάδια ασιτίας.
— Το 66% παρουσιάζει εμφανή ίχνη κακοποίησης.
— Οι μισοί νεκροί είναι εντελώς γυμνοί.

Σε πολλές φωτογραφίες, δεκάδες πτώματα έχουν στοιβαχτεί σαν αντικείμενα σε έναν μηχανισμό θανάτου που λειτουργούσε μεθοδικά. Το κράτος γνώριζε επακριβώς ποιος πέθανε, πότε και υπό ποιες συνθήκες — και όλα αυτά καταγράφονταν.

Η «μηχανή παραγωγής» ψεύτικων πιστοποιητικών

Τα περισσότερα έγγραφα φέρουν υπογραφές από τα στρατιωτικά νοσοκομεία Χαράστα και Τισρίν. Πρώην γιατροί αποκαλύπτουν ότι τα πιστοποιητικά θανάτου συμπληρώνονταν πριν καν φτάσουν οι σοροί.
Οι γιατροί απλώς έβαζαν την υπογραφή τους.
Η αιτία θανάτου ήταν πάντα η ίδια: «καρδιοαναπνευστική ανακοπή».
Έτσι διατηρούνταν μια εικόνα «νομιμότητας» ενώ χιλιάδες σώματα θάβονταν σε κρυφές τοποθεσίες και μαζικούς τάφους.

Η ιστορία του Θάερ και των αδελφών του

Ο Θάερ αλ-Νάτζαρ και τα αδέλφια του είχαν συμμετάσχει στις ειρηνικές διαδηλώσεις του 2011. Όταν η διαμαρτυρία θεωρήθηκε αδίκημα, το καθεστώς τους σημάδεψε. Εκείνος τραυματίστηκε σε μάχη και κατάφερε να φύγει πριν συλληφθεί, όμως ο Ιμάντ και ο μικρότερος αδελφός, ο Εϊάντ, δεν γλίτωσαν.

Ο Εϊάντ επέστρεψε στο σπίτι χτυπημένος και πέθανε λίγες μέρες μετά. Ο Ιμάντ εξαφανίστηκε στα μπουντρούμια του συστήματος. Η επιβεβαίωση του θανάτου του —δώδεκα χρόνια αργότερα— βρήκε τον Θάερ στο υπόγειο, να τρέμει κρατώντας το έγγραφο που επιβεβαίωνε όσα φοβόταν.

«Μπορεί να είναι αλήθεια;»

Το πιστοποιητικό ανέφερε «προσπάθειες ανάνηψης». Ο Θάερ δεν πίστεψε ούτε λέξη. Δεν το έδειξε ποτέ στη μητέρα τους, που στα 90 της εξακολουθεί να ελπίζει ότι ο γιος της ζει. Δεν θέλει να της αφαιρέσει την τελευταία της ελπίδα.

Όταν το καθεστώς κατέρρευσε

Με την πτώση του Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024, άνοιξαν οι πόρτες φυλακών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων που επί δεκαετίες λειτουργούσαν σαν άβυσσος. Χιλιάδες άνθρωποι έτρεξαν να αναζητήσουν ίχνη των αγνοουμένων τους.

Στα κελιά της Σεντάγια, όσοι έψαχναν κρατούσαν μια μικρή ελπίδα να βρουν χαραγμένα ονόματα ή σημάδια ζωής. Οι περισσότεροι αντίκρισαν μόνο κενά, υγρά δωμάτια.
Οι ειδικοί του ΟΗΕ περιέγραψαν αυτό που ακολούθησε ως «συλλογικό ψυχολογικό σοκ».

Οι πόρτες κλείνουν ξανά

Για λίγο, οι νέες αρχές επέτρεψαν σε δημοσιογράφους να φωτογραφίσουν τα αρχεία. Σύντομα, όμως, όλα απαγορεύτηκαν.
Τώρα οι οικογένειες δεν μπορούν ούτε να μάθουν τι συνέβη στους δικούς τους ούτε να δουν ποιοι ευθύνονται.

Οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων συγκεντρώνουν τα πρώτα ονόματα εμπλεκομένων, αλλά οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η πλήρης αποκάλυψη της αλήθειας μπορεί να απαιτήσει πάνω από μία δεκαετία.