Έκθεση σοκ από το ΔΝΤ: Το παγκόσμιο χρέος αγγίζει το 100% του ΑΕΠ – Εξαντλούνται τα οικονομικά «εργαλεία», η ενέργεια εκτοξεύει τις τιμές, οι κυβερνήσεις παρακολουθούν τις εξελίξεις και ο εφιάλτης ενός κραχ επιστρέφει πιο απειλητικά από ποτέ

Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη δοκιμασία, με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να προειδοποιεί για τους κινδύνους που δημιουργούν τα υψηλά δημόσια χρέη, τα αυξημένα ελλείμματα και οι αναταράξεις στις ενεργειακές αγορές. Πίσω από τους αριθμούς της ανάπτυξης, διαμορφώνεται ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, στο οποίο μια νέα διεθνής κρίση θα μπορούσε να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κρατικούς προϋπολογισμούς.

Η τελευταία έκθεση του Ταμείου σκιαγραφεί μια οικονομία που εξακολουθεί να αναπτύσσεται, αλλά αντιμετωπίζει σοβαρούς κινδύνους. Το παγκόσμιο δημόσιο χρέος πλησιάζει το 100% του ΑΕΠ, ενώ οι υψηλές ενεργειακές τιμές και το αυξημένο κόστος δανεισμού περιορίζουν τις δυνατότητες των κυβερνήσεων να αντιδράσουν σε ένα νέο σοκ.

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΜΕΤΩΠΟ: ΟΙ ΤΙΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΡΑΤΟΥΝ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΕ ΕΠΙΦΥΛΑΚΗ

Οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή έχουν επαναφέρει την ενέργεια στο επίκεντρο των οικονομικών ανησυχιών. Οι διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές και οι κίνδυνοι για την τροφοδοσία πετρελαίου μπορούν να προκαλέσουν νέες ανατιμήσεις, αυξάνοντας το κόστος μετακίνησης, παραγωγής και θέρμανσης.

Σύμφωνα με την έκθεση, τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου έχουν δεχθεί σημαντική πίεση, με τις ΗΠΑ να βρίσκονται αντιμέτωπες με χαμηλά επίπεδα αποθεμάτων σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες. Το βασικό πρόβλημα είναι ότι τα αποθέματα ασφαλείας δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται επ’ αόριστον ως αντίβαρο στις αναταράξεις της αγοράς.

Αν οι ενεργειακές ροές διαταραχθούν ξανά, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να περάσουν γρήγορα στις τιμές των καυσίμων και από εκεί στο συνολικό κόστος ζωής. Ωστόσο, η ένταση και η διάρκεια μιας τέτοιας εξέλιξης θα εξαρτηθούν από τη γεωπολιτική κατάσταση, την προσφορά και τη ζήτηση στις διεθνείς αγορές.

ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ ΚΑΙ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ: ΟΙ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΣΤΕΝΟΤΕΡΑ ΠΕΡΙΘΩΡΙΑ

Η δεύτερη μεγάλη ανησυχία αφορά τα δημόσια οικονομικά. Το ΔΝΤ εκτιμά ότι ο καθαρός δανεισμός των ανεπτυγμένων οικονομιών θα διαμορφωθεί στο 5,2% του ΑΕΠ το 2026, ενώ το παγκόσμιο δημόσιο χρέος κινείται προς ένα ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο σε σχέση με την οικονομική παραγωγή.

Η άνοδος του χρέους σημαίνει ότι περισσότερα χρήματα κατευθύνονται στην εξυπηρέτηση παλαιότερων υποχρεώσεων, ειδικά όταν τα επιτόκια παραμένουν αυξημένα. Έτσι, περιορίζεται το περιθώριο για νέες παρεμβάσεις στήριξης σε περίπτωση ύφεσης, ενεργειακής κρίσης ή φυσικής καταστροφής.

Για τα νοικοκυριά, η εξέλιξη αυτή μπορεί να μεταφραστεί σε δυσκολότερες δημοσιονομικές επιλογές: οι κυβερνήσεις καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη στήριξης των πολιτών και στην προσπάθεια συγκράτησης των ελλειμμάτων.

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΑΠΕΙΛΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ

Παρά τις προειδοποιήσεις, το ΔΝΤ δεν περιγράφει μια παγκόσμια οικονομία που έχει ήδη εισέλθει σε ύφεση. Η πρόβλεψη για την παγκόσμια ανάπτυξη το 2026 αναθεωρήθηκε στο 3,1%, όμως η εικόνα διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα και η ανθεκτικότητα παραμένει ευάλωτη σε νέους κραδασμούς.

Την ίδια στιγμή, οι μεγάλες επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη τροφοδοτούν οικονομική δραστηριότητα, αλλά δημιουργούν και νέους κινδύνους. Μια απότομη διόρθωση στις αποτιμήσεις των τεχνολογικών εταιρειών θα μπορούσε να προκαλέσει απώλειες στις αγορές και να επηρεάσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών.

Στους παράγοντες ανησυχίας περιλαμβάνονται επίσης οι κυβερνοεπιθέσεις και η πιθανότητα νέας ανόδου των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων. Ο συνδυασμός αυτών των κινδύνων με την ενεργειακή αστάθεια θα μπορούσε να ενισχύσει τις πιέσεις σε κυβερνήσεις και επιχειρήσεις.

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: ΠΟΣΟ ΑΝΤΕΧΕΙ Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ;

Το μήνυμα που προκύπτει από τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ είναι ότι η ανάπτυξη από μόνη της δεν αρκεί για να εξαλείψει τις δημοσιονομικές αδυναμίες. Οι κυβερνήσεις χρειάζονται σχέδια για τη διαχείριση του χρέους, ενώ παράλληλα πρέπει να προστατεύσουν την οικονομία από ενεργειακές και χρηματοπιστωτικές αναταράξεις.

Για τους πολίτες, η αγωνία παραμένει καθημερινή: οι τιμές στα καύσιμα, στα τρόφιμα και στις υπηρεσίες επηρεάζουν άμεσα τον οικογενειακό προϋπολογισμό, ενώ η αβεβαιότητα δυσκολεύει τον οικονομικό προγραμματισμό.

Δεν προκύπτει ότι μια παγκόσμια οικονομική κατάρρευση είναι αναπόφευκτη. Οι προειδοποιήσεις, όμως, υπογραμμίζουν ότι τα περιθώρια για λάθη στενεύουν και ότι μια νέα κρίση θα μπορούσε να έχει μεγαλύτερο κόστος εάν οι κυβερνήσεις δεν έχουν επαρκή δημοσιονομικά και ενεργειακά αποθέματα.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν οι διεθνείς οικονομίες θα καταφέρουν να ενισχύσουν τις άμυνές τους ή αν οι πιέσεις από το χρέος, την ενέργεια και τις αγορές θα μεταφερθούν με μεγαλύτερη ένταση στην πραγματική οικονομία.