Ελληνικοί Patriot στη Σαουδική Αραβία: Είναι η πρόθεση του Υπουργείου Άμυνας να επανεξετάζει την παραμονή της πυροβολαρχίας σε μηνιαία βάση, σοβαρό αντίμετρο στη «Συμφωνία της Μέκκας»;

Απόφαση αποχώρησης δεν υπάρχει, αλλά η λεγόμενη «Συμφωνία της Μέκκας» μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα και η παρουσία της ελληνικής πυροβολαρχίας θα επανεξετάζεται σε μηνιαία βάση.

Ελληνικοί Patriot στη Σαουδική Αραβία: Είναι η πρόθεση του Υπουργείου Άμυνας να επανεξετάζει την παραμονή της πυροβολαρχίας σε μηνιαία βάση, σοβαρό αντίμετρο στη «Συμφωνία της Μέκκας»;

Η νέα αμυντική συμφωνία Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν έρχεται να προσθέσει μία ακόμη, ιδιαίτερα κρίσιμη, παράμετρο στην ήδη σύνθετη εξίσωση που καλείται να διαχειριστεί η Αθήνα στη Μέση Ανατολή. Στο επίκεντρο βρίσκεται πλέον και η παρουσία της ελληνικής πυροβολαρχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία, η οποία περνά σε καθεστώς στενότερης και διαρκούς αξιολόγησης.

Σε αντίθεση με το καθεστώς της ετήσιας παράτασης που ίσχυε μέχρι πρότινος, η συνέχιση της ελληνικής αποστολής θα εξετάζεται πλέον σε μηνιαία βάση. Πρόκειται για μια αλλαγή που, χωρίς να συνιστά απόφαση αποχώρησης, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αναπροσαρμογής της ελληνικής στάσης εφόσον μεταβληθούν οι πολιτικές, διπλωματικές ή επιχειρησιακές συνθήκες στην περιοχή.

Η αλλαγή αυτή, πάντως, δεν αποφασίστηκε ως άμεση αντίδραση στη λεγόμενη «Συμφωνία της Μέκκας». Η σχετική διαδικασία είχε δρομολογηθεί ήδη από τον περασμένο Μάρτιο, όταν ο υπουργός Εθνικής Αμυνας, Νίκος Δένδιας, έθεσε στο ΚΥΣΕΑ την ανάγκη συνεχούς επαναξιολόγησης της αποστολής, λαμβάνοντας υπόψη αφενός τις αυξημένες ανάγκες της ελληνικής αεράμυνας και αφετέρου τη διαρκώς μεταβαλλόμενη κατάσταση ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.

Η εισήγηση του υπουργού Εθνικής Αμυνας έγινε δεκτή από τον πρωθυπουργό, σε συνεννόηση με το υπουργείο Εξωτερικών, ενώ η σαουδαραβική πρεσβεία στην Αθήνα έχει ενημερωθεί για τη νέα διαδικασία. Ετσι, η Αθήνα αποκτά μεγαλύτερη ευελιξία ως προς τη διαχείριση μιας αποστολής που, από τη μία πλευρά, έχει σαφές επιχειρησιακό και διπλωματικό αποτύπωμα και, από την άλλη, δεσμεύει ένα ιδιαίτερα σημαντικό αντιαεροπορικό σύστημα των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.

Η συμφωνία του Ριάντ με την Αγκυρα και το Ισλαμαμπάντ προσδίδει, ωστόσο, διαφορετικό πολιτικό και διπλωματικό βάρος στη συγκεκριμένη εξέλιξη. Το μήνυμα που επιδιώκει να εκπέμψει η Αθήνα προς τη σαουδαραβική πλευρά είναι ότι η ελληνική στρατιωτική συνδρομή δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη ούτε να αντιμετωπίζεται ως κάτι αποκομμένο από τις ευρύτερες συμμαχίες και στρατηγικές επιλογές του Ριάντ.

Και αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν στο τραπέζι βρίσκεται η διάθεση ενός από τα πλέον κρίσιμα αντιαεροπορικά συστήματα που διαθέτουν οι ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ανάγκες της ίδιας της ελληνικής αεράμυνας βρίσκονται διαρκώς στο μικροσκόπιο.

Η ελληνική παρουσία και το επιχειρησιακό αποτύπωμα

Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για έναν ακόμη λόγο: η Ελλάδα έχει επενδύσει σημαντικό διπλωματικό και στρατιωτικό κεφάλαιο στη σχέση της με τη Σαουδική Αραβία. Από το 2021 έχει διαθέσει στο βασίλειο μία πυροβολαρχία Patriot μαζί με το αντίστοιχο προσωπικό, με αποστολή την ενίσχυση της αεράμυνας και την προστασία κρίσιμων υποδομών.

Η ελληνική παρουσία, μάλιστα, δεν περιορίστηκε ποτέ σε έναν συμβολικό ή απλώς διπλωματικό ρόλο. Το σύστημα έχει κληθεί να λειτουργήσει επιχειρησιακά κατά τη διάρκεια διαδοχικών κρίσεων στην περιοχή, γεγονός που προσδίδει ιδιαίτερο βάρος στην ελληνική στρατιωτική συνεισφορά.

Στις 25 Ιουλίου, οι ελληνικοί Patriot κατέρριψαν δύο μη επανδρωμένα αεροσκάφη που προέρχονταν από την Υεμένη στην περιοχή του Γιανμπού, ενώ είχαν προηγηθεί και άλλες επιχειρησιακές αναχαιτίσεις κατά την περίοδο της κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή. Η παρουσία της ελληνικής πυροβολαρχίας, επομένως, έχει περάσει από το επίπεδο της διπλωματικής χειρονομίας σε εκείνο της πραγματικής στρατιωτικής συνδρομής.

Αυτό ακριβώς είναι που προσδίδει μεγαλύτερη βαρύτητα στη νέα πραγματικότητα. Η Αθήνα έχει συνεισφέρει με συγκεκριμένες και επιχειρησιακά αξιοποιήσιμες στρατιωτικές δυνατότητες στην ασφάλεια της Σαουδικής Αραβίας, την ώρα που το Ριάντ επιλέγει να θεσμοθετήσει μια πολύ στενότερη αμυντική σχέση με την Τουρκία και το Πακιστάν.

Η επιλογή αυτή δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη στην Αθήνα, ιδιαίτερα σε μια συγκυρία κατά την οποία η Αγκυρα επιχειρεί συστηματικά να διευρύνει το στρατηγικό και αμυντικό της αποτύπωμα στη Μέση Ανατολή, οικοδομώντας νέους διαύλους επιρροής και στρατιωτικής συνεργασίας.

Ελληνικοί Patriot στη Σαουδική Αραβία: Είναι η πρόθεση του Υπουργείου Άμυνας να επανεξετάζει την παραμονή της πυροβολαρχίας σε μηνιαία βάση, σοβαρό αντίμετρο στη «Συμφωνία της Μέκκας»;

Ρήτρα αμοιβαίας άμυνας και τουρκική παρουσία

Το εύρος της συμφωνίας ενισχύει τον προβληματισμό. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, παρομοίασε τη ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής με το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, εξηγώντας ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα συμβαλλόμενα κράτη θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων.

Παράλληλα, προβλέπεται η συγκρότηση επιτροπής υπουργών και γενικής γραμματείας με έδρα τη Σαουδική Αραβία. Εφόσον το νέο σχήμα αποκτήσει ουσιαστικό επιχειρησιακό περιεχόμενο και δεν περιοριστεί σε ένα πολιτικό πλαίσιο συνεργασίας, η Τουρκία θα έχει αποκτήσει έναν ακόμη θεσμοθετημένο δίαυλο στρατιωτικής παρουσίας και επιρροής σε μια περιοχή όπου η Αθήνα είχε καταφέρει τα προηγούμενα χρόνια να οικοδομήσει στενές σχέσεις με σειρά αραβικών κρατών.

Υπό αυτή την έννοια, η μηνιαία επαναξιολόγηση της ελληνικής αποστολής αποκτά μια επιπλέον διάσταση. Δεν αποτελεί απλώς έναν μηχανισμό εσωτερικής διαχείρισης των αναγκών των Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά προσφέρει στην Αθήνα τη δυνατότητα να επανεκτιμά τακτικά τη χρησιμότητα, το πολιτικό κόστος και το στρατηγικό όφελος της συγκεκριμένης παρουσίας, σε ένα περιβάλλον που μεταβάλλεται με ταχύτητα.

Δεν υπάρχει απόφαση αποχώρησης

Για την ώρα, πάντως, απόφαση αποχώρησης της ελληνικής πυροβολαρχίας δεν υπάρχει. Η μετάβαση από την ετήσια στη μηνιαία επαναξιολόγηση επιτρέπει, ωστόσο, στην Αθήνα να εξετάζει πολύ συχνότερα εάν εξακολουθούν να συντρέχουν οι πολιτικές και επιχειρησιακές προϋποθέσεις για την παραμονή της.

Κυρίως, όμως, καθιστά σαφές προς το Ριάντ ότι η διάθεση ελληνικών στρατιωτικών μέσων στο εξωτερικό δεν αποτελεί λευκή επιταγή. Η ελληνική συνδρομή συνδέεται με ένα ευρύτερο πλέγμα στρατηγικών σχέσεων και συμφερόντων, το οποίο η Αθήνα καλείται να επανεξετάζει όταν οι ισορροπίες στην περιοχή μεταβάλλονται.

Στο στόχαστρο της αντιπολίτευσης οι Patriot

Η νέα συμφωνία προκάλεσε, παράλληλα, αντιδράσεις από την αντιπολίτευση, με την ελληνική πυροβολαρχία Patriot να βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης.

Ο ΣΥΡΙΖΑ υποστηρίζει ότι η νέα αμυντική συμφωνία αναδεικνύει «το στρατηγικό αδιέξοδο και τους κινδύνους της Ι.Χ. εξωτερικής πολιτικής Μητσοτάκη» και ζητεί την άμεση επιστροφή τόσο της ελληνικής πυροβολαρχίας όσο και των Ελλήνων στρατιωτικών, ώστε να μην έχουν καμία εμπλοκή στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Παράλληλα, επαναφέρει τη θέση του για επιστροφή σε μια «ενεργητική και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική».

Από τη δική του πλευρά, το ΚΚΕ χαρακτηρίζει τη συμφωνία πλήγμα στη λογική των «ισχυρών συμμαχιών» που, όπως υποστηρίζει, προβάλλει η κυβέρνηση, ενώ στρέφεται και κατά του ΠΑΣΟΚ και του «όλου ΣΥΡΙΖΑ», σημειώνοντας ότι είχαν ψηφίσει τη συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία.

Το ΚΚΕ ζητεί «εδώ και τώρα» την επιστροφή της πυροβολαρχίας Patriot, της ελληνικής φρεγάτας από την Ερυθρά Θάλασσα, καθώς και των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων που βρίσκονται εκτός συνόρων.

Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι και η ΕΛΑΣ, η οποία χαρακτηρίζει την τριμερή συμφωνία «νέο, σοβαρό πλήγμα» για την ελληνική εξωτερική πολιτική και υποστηρίζει ότι οι κυβερνητικοί πανηγυρισμοί για την παρουσία των Patriot ακολουθούνται από ένα «μεγαλοπρεπές “άδειασμα”» από τη σαουδαραβική ηγεσία.

Κάνει παράλληλα λόγο για «επικίνδυνη εμπλοκή» της Ελλάδας στην κρίση της περιοχής και κατηγορεί την κυβέρνηση ότι έχει εγκαταλείψει την ενεργητική και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, κινούμενη στη λογική του «πρόθυμου και δεδομένου συμμάχου».

Στη συζήτηση παρενέβη και ο επικεφαλής της Νέας Αριστεράς, Γαβριήλ Σακελλαρίδης, ο οποίος χαρακτήρισε «αυτοκαταστροφική» την αντίληψη ότι η Ελλάδα γίνεται ισχυρότερη όσο περισσότερο μετατρέπεται στον «πρόθυμο σύμμαχο» κάθε πολεμικού σχεδιασμού.

Έτσι, πίσω από την τυπική διατήρηση της ελληνικής αποστολής στη Σαουδική Αραβία, διαμορφώνεται ένα νέο τοπίο, στο οποίο η Αθήνα καλείται να σταθμίσει ταυτόχρονα επιχειρησιακές ανάγκες, διπλωματικές ισορροπίες και τις νέες συμμαχικές πραγματικότητες που διαμορφώνονται στον Κόλπο. Η μηνιαία επανεξέταση δεν ισοδυναμεί με αποχώρηση· αποτελεί, όμως, ένα εργαλείο που επιτρέπει στην ελληνική πλευρά να κρατά ανοιχτό το ενδεχόμενο αλλαγής πορείας, εφόσον οι εξελίξεις το επιβάλουν.