Ελληνοτουρκικά: Αυτό είναι το νησί που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα Ελληνο-τουρκικό πόλεμο και να βάλει φωτιά στην Ανατολική Μεσόγειο

Οι Τούρκοι επενδύουν σημαντικά ποσά και πολιτικό κεφάλαιο στην προσπάθειά τους να πείσουν τη διεθνή κοινότητα για τις θέσεις τους, ακόμη και όταν αυτές βρίσκονται σε ευθεία αντίθεση με την ελληνική επιχειρηματολογία και το διεθνές δίκαιο.

Ελληνοτουρκικά: Αυτό είναι το νησί που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα Ελληνο-τουρκικό πόλεμο και να βάλει φωτιά στην Ανατολική Μεσόγειο

Και αυτό είναι ίσως το πιο σοβαρό στοιχείο της υπόθεσης: η συστηματική προσπάθεια να παρουσιαστεί διεθνώς ως «διαφορά» κάτι που η Αθήνα θεωρεί ξεκάθαρο ζήτημα κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Στο επίκεντρο αυτής της αντιπαράθεσης βρίσκεται το Καστελόριζο. Το ακριτικό ελληνικό νησί απέχει μόλις περίπου 2 χλμ. από τις τουρκικές ακτές, ενώ βρίσκεται περίπου 580 χλμ. από την ηπειρωτική Ελλάδα. Με πληθυσμό μικρότερο των 500 κατοίκων και έκταση περίπου 9 τετραγωνικών χιλιομέτρων, το Καστελόριζο μοιάζει γεωγραφικά μικρό, όμως η στρατηγική και γεωπολιτική του σημασία είναι δυσανάλογα μεγάλη.

Για την Τουρκία, το νησί αποτελεί εδώ και δεκαετίες ένα ιδιαίτερα ενοχλητικό «κόκκαλο στον λαιμό», καθώς η παρουσία του στον χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου επηρεάζει καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο χαράσσονται οι θαλάσσιες ζώνες.

Σύμφωνα με την ελληνική θέση και το Δίκαιο της Θάλασσας, τα ελληνικά νησιά διαθέτουν θαλάσσιες ζώνες και η γεωγραφική παρουσία του Καστελόριζου αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Τουρκίας. Η ελληνική επιχειρηματολογία υποστηρίζει ότι η θαλάσσια περιοχή που συνδέει γεωγραφικά την Κρήτη, τη Ρόδο και το Καστελόριζο διαμορφώνει μια κρίσιμη ζώνη στην Ανατολική Μεσόγειο, περιορίζοντας την τουρκική προβολή προς την ανοιχτή θάλασσα.

Η Τουρκία, η οποία δεν υπέγραψε ποτέ τη Συνθήκη των Παρισίων του 1947, με την οποία τα Δωδεκάνησα πέρασαν στην Ελλάδα, απορρίπτει κατηγορηματικά την ελληνική προσέγγιση.

Τούρκοι Αξιωματούχοι αναφέρουν ότι “ένα μικροσκοπικό νησί, δεν μπορεί να ελέγχει θάλασσα χιλιάδες φορές μεγαλύτερη από την στεριά του”.

Η Αθήνα, από την πλευρά της, αντιτείνει ότι το ζήτημα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με όρους μεγέθους και γεωγραφικής εγγύτητας. Πρόκειται για ελληνική κυριαρχία και για την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου, όχι για το ποιος έχει περισσότερο πετρέλαιο ή μεγαλύτερη ακτογραμμή.

Χαρακτηριστική είναι και η προσέγγιση που αποτυπώνεται σε ανάρτηση σε ξένα ΜΜΕ: “Οι δύο περιπτώσεις έχουν πραγματική νομική βαρύτητα, και αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο η διαφορά δεν επιλύεται ποτέ”.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το μεγάλο πρόβλημα της τουρκικής επικοινωνιακής στρατηγικής στο εξωτερικό: η προσπάθεια να παρουσιαστεί η τουρκική θέση ως απολύτως ισοδύναμη με την ελληνική, ακόμη και όταν η Αθήνα επικαλείται συγκεκριμένες αρχές και κανόνες του διεθνούς δικαίου.

Η αντιπαράθεση, άλλωστε, δεν είναι καινούργια. Οι δύο χώρες, Ελλάδα και Τουρκία, έχουν βρεθεί επανειλημμένα σε επικίνδυνα σημεία έντασης.

” Η Ελλάδα και η Τουρκία, δύο μέλη του ΝΑΤΟ, έφτασαν στα πρόθυρα πολέμου για αυτά τα ύδατα το 1976, το 1987, το 1996 και ξανά το 2020, όταν τουρκικά ερευνητικά πλοία συνοδευόμενα από πολεμικά πλοία εισήλθαν στη ζώνη αυτή και η Αθήνα έστειλε πλοία για να τα συναντήσει. Μόνο η ευρωπαϊκή μεσολάβηση τα τράβηξε πίσω. Η συνθήκη του 1947 απαιτούσε επίσης το νησί να παραμείνει αποστρατιωτικοποιημένο. Κάθε πλευρά διαβάζει αυτή τη ρήτρα προς όφελός της και η μία κατηγορεί την άλλη ότι την παραβιάζει.

Αυτό που κάνει αυτή τη στιγμή πιο επικίνδυνη από τις προηγούμενες αναζωπυρώσεις είναι το σχέδιο που στήνεται γύρω από το Καστελόριζο.

Η Ελλάδα μόλις υπέγραψε τη μεγαλύτερη συμφωνία όπλων στην ιστορία του Ισραήλ, για ένα δίκτυο αεράμυνας με την ονομασία «Ασπίδα του Αχιλλέα» αξίας 3,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων, εμβαθύνοντας τον στρατιωτικό άξονα Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ που διαμορφώνεται ρητά ενάντια στις τουρκικές φιλοδοξίες.

Από την άλλη πλευρά, διαμορφώνεται μια αμυντική συμφωνία Σαουδικής Αραβίας-Τουρκίας-Πακιστάν, ένα μπλοκ που κάποιοι αποκαλούν «μουσουλμανικό ΝΑΤΟ».

Αν συνδυάσουμε ένα σκληρό σύστημα συμμαχιών με μια ανεπίλυτη εδαφική διαμάχη με πραγματικές θαλάσσιες ς περιπολίες, έχουμε αμέσως την κλασική αρχιτεκτονική με την οποία τα μικρά περιστατικά γίνονται μεγάλοι πόλεμοι, όπως αυτό που μετέτρεψε μια δολοφονία στα Βαλκάνια στο 1914 στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο.

Τίποτα από αυτά δεν σημαίνει ότι έρχεται άμεση πολεμική σύγκρουση. Η Ελλάδα και η Τουρκία έχουν κάνει πίσω κάθε φορά, και καμία από τις δύο δεν θέλει έναν πόλεμο που δεν θα εξυπηρετεί κανέναν. Αλλά η Ανατολική Μεσόγειος έχει τώρα περισσότερο φυσικό αέριο, περισσότερα όπλα, περισσότερες συμμαχίες και λιγότερη εμπιστοσύνη από οποιαδήποτε στιγμή εδώ και δεκαετίες.

Το Καστελόριζο είναι το σημείο όπου όλα αυτά συγκλίνουν, ένας βράχος αρκετά μικρός για να κολυμπήσει κανείς από την Τουρκία, κουβαλώντας το βάρος δύο πολεμικών συμμαχιών πίσω του”, καταλήγει το ίδιο.

Ελληνοτουρκικά: Αυτό είναι το νησί που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα Ελληνο-τουρκικό πόλεμο και να βάλει φωτιά στην Ανατολική Μεσόγειο

Γιατί το Καστελόριζο αποτελεί σημείο τριβής Ελλάδας-Τουρκίας;

Η σημασία του Καστελόριζου δεν εξαντλείται στη συμβολική ή ιστορική του διάσταση. Η θέση του στον χάρτη το καθιστά κρίσιμο παράγοντα για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), τα νησιά, υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπει η Σύμβαση, διαθέτουν δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες. Η παρουσία του Καστελόριζου, μαζί με τις παρακείμενες νησίδες Ρω και Στρογγυλή, αποκτά έτσι ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα.

Η ελληνική θέση θεωρεί ότι η γεωγραφική συνέχεια του ελληνικού νησιωτικού συμπλέγματος προς την Κύπρο έχει καθοριστική σημασία για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Από την άλλη πλευρά, η Άγκυρα υποστηρίζει ότι ένα τόσο μικρό νησί, το οποίο βρίσκεται σε ελάχιστη απόσταση από τις τουρκικές ακτές, δεν θα μπορούσε να δημιουργεί θαλάσσιες ζώνες τέτοιας έκτασης ώστε να περιορίζεται δραστικά η πρόσβαση της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η τουρκική πλευρά κάνει λόγο για «γεωγραφική ιδιαιτερότητα», επιχειρώντας να στηρίξει τη θέση της στη δυσανάλογη, όπως υποστηρίζει, σχέση ανάμεσα στο μέγεθος του νησιού και στην έκταση των θαλάσσιων ζωνών που θα μπορούσαν να προκύψουν από αυτό.

Πίσω, όμως, από τις νομικές και γεωγραφικές διαφωνίες βρίσκεται και ένας ακόμη παράγοντας: η ενέργεια.

Η ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για την έρευνα, την εκμετάλλευση και τη μεταφορά φυσικού αερίου προς τις ευρωπαϊκές αγορές. Αυτό προσδίδει στο Καστελόριζο μια ακόμη διάσταση, καθώς η θέση του επηρεάζει τον ενεργειακό και γεωπολιτικό σχεδιασμό στην περιοχή.

Παρά το μικρό του μέγεθος, το Καστελόριζο δεν αποτελεί ένα απομονωμένο κομμάτι γης. Το νησιωτικό σύμπλεγμα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη Ρω και τη Στρογγυλή. Ιδιαίτερα η Στρογγυλή έχει ξεχωριστή σημασία, καθώς αποτελεί το ανατολικότερο σημείο της ελληνικής επικράτειας. Η γεωγραφική της θέση προσδίδει στο σύμπλεγμα ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική αξία και επηρεάζει τους σχεδιασμούς για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Και κάπου εδώ βρίσκεται η ουσία της υπόθεσης.

Το Καστελόριζο μπορεί να είναι μικρό στον χάρτη, αλλά το αποτύπωμά του είναι τεράστιο. Βρίσκεται ακριβώς πάνω σε ένα από τα πιο ευαίσθητα γεωπολιτικά σημεία της Μεσογείου, εκεί όπου συναντώνται η ελληνική και η τουρκική ακτογραμμή, οι θαλάσσιες διεκδικήσεις, οι ενεργειακοί σχεδιασμοί και οι στρατηγικές συμμαχίες.

Ό,τι και να υποστηρίζει η τουρκική πλευρά, το νησιωτικό σύμπλεγμα του Καστελόριζου αποτελεί ελληνική επικράτεια. Και ακριβώς επειδή η γεωγραφική του θέση το έχει μετατρέψει σε κομβικό σημείο της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης, κάθε τουρκική πρόκληση στην περιοχή αποκτά αυτομάτως ευρύτερη σημασία.

Το Καστελόριζο, λοιπόν, δεν είναι απλώς ένα μικρό ελληνικό νησί απέναντι από τις τουρκικές ακτές. Είναι ένα σημείο όπου η γεωγραφία συναντά το διεθνές δίκαιο, η ιστορία τη σύγχρονη γεωπολιτική και οι ενεργειακές φιλοδοξίες τις στρατιωτικές ισορροπίες.

Ένας μικρός τόπος με τεράστια στρατηγική σημασία. Ένα ακριτικό ελληνικό νησί που, παρά το μέγεθός του, βρίσκεται στο επίκεντρο μιας αντιπαράθεσης πολύ μεγαλύτερης από τις διαστάσεις του. Και όσο η Ανατολική Μεσόγειος παραμένει πεδίο ανταγωνισμού, το Καστελόριζο θα εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία του χάρτη.