Ελληνοτουρκικά: «Μητσοτάκης και Ερντογάν στήνουν “εθνική κρίση” στο Αιγαίο για να κερδίσουν τις εθνικές εκλογές σε Ελλάδα και Τουρκία αντίστοιχα»- Καταπέλτης» ο καθηγητής Γεωπολιτικής κ. Ιωάννης Μάζης

Μια διαφορετική ανάγνωση της έντασης που καλλιεργείται το τελευταίο διάστημα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις επιχειρεί ο Γιάννης Μάζης, ο οποίος συνδέει τις εκατέρωθεν πολεμικές προειδοποιήσεις με τις εσωτερικές πολιτικές ανάγκες τόσο της Τουρκίας όσο και της Ελλάδας.

Ελληνοτουρκικά: «Μητσοτάκης και Ερντογάν στήνουν “εθνική κρίση” στο Αιγαίο για να κερδίσουν τις εθνικές εκλογές σε Ελλάδα και Τουρκία αντίστοιχα»- Καταπέλτης» ο καθηγητής Γεωπολιτικής κ. Ιωάννης Μάζης

Στο επίκεντρο της ανάλυσής του βρίσκεται ένα ιδιότυπο πολιτικό «win-win», μια κατάσταση που θα μπορούσε, εμμέσως, να παραπέμπει ακόμη και σε μια άτυπη «συμπαιγνία», όχι απαραίτητα ως αποτέλεσμα συνεννόησης, αλλά ως προϊόν μιας συγκυρίας στην οποία οι πολιτικές επιδιώξεις των δύο πλευρών μοιάζουν να συγκλίνουν.

Κατά τον κ. Μάζη, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα σοβαρό πολιτικό αδιέξοδο. Αυτή τη στιγμή διαθέτει 328 βουλευτές, ενώ χρειάζεται ακόμη 32, ώστε να φτάσει τον απαιτούμενο αριθμό των 360 και να αποκτήσει τη δυνατότητα να προκηρύξει πρόωρες εκλογές.

Το ζήτημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τον Τούρκο πρόεδρο, καθώς η προσφυγή στις πρόωρες κάλπες αποτελεί, σύμφωνα με την ανάλυση του κ. Μάζη, το μόνο νομικό «παράθυρο» που θα μπορούσε να του επιτρέψει να διεκδικήσει εκ νέου την προεδρία. Σε διαφορετική περίπτωση, η ολοκλήρωση της θητείας του δημιουργεί ένα συνταγματικό και πολιτικό εμπόδιο στην εκ νέου υποψηφιότητά του.

Εδώ ακριβώς, σύμφωνα με τον καθηγητή, εισέρχεται στο σκηνικό η ανάγκη δημιουργίας ενός κλίματος «εθνικής κρίσης». Ο Ερντογάν θα πρέπει να πείσει 32 βουλευτές της αντιπολίτευσης να συνταχθούν μαζί του, κάτι που πολιτικά δεν είναι εύκολο. Ένα περιβάλλον αυξημένης έντασης, όμως, και η επίκληση ενός εξωτερικού κινδύνου μπορούν να λειτουργήσουν διαφορετικά, μετατρέποντας μια κομματική επιλογή σε ζήτημα που παρουσιάζεται ως «εθνικό καθήκον».

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η καλλιέργεια της αίσθησης ότι η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σοβαρή απειλή μπορεί να αποτελέσει εργαλείο πολιτικής συσπείρωσης. Η λογική είναι απλή: μπροστά σε έναν υποτιθέμενο ή διογκωμένο εξωτερικό κίνδυνο, οι εσωτερικές πολιτικές αντιθέσεις υποχωρούν και η ανάγκη για «εθνική ενότητα» έρχεται στο προσκήνιο.

Ο κ. Μάζης, ωστόσο, δεν περιορίζει την ανάλυσή του στην τουρκική πλευρά. Αντιθέτως, θέτει ένα ιδιαίτερα αιχμηρό ερώτημα προς τη δημοσιογράφο: εάν η πολεμική συσπείρωση που επιχειρείται στην Τουρκία μπορεί να εξυπηρετήσει τις πολιτικές ανάγκες του Ερντογάν, τότε μήπως το ίδιο κλίμα έντασης μπορεί, υπό διαφορετικούς όρους, να αποδειχθεί εξίσου χρήσιμο και στην Ελλάδα;

Από αυτή την οπτική, η ένταση στο Αιγαίο και οι διαρκείς αναφορές σε ενδεχόμενο θερμό επεισόδιο ή ευρύτερη στρατιωτική σύγκρουση δεν λειτουργούν μόνο ως παράγοντες εξωτερικής πολιτικής.

Ελληνοτουρκικά: «Μητσοτάκης και Ερντογάν στήνουν “εθνική κρίση” στο Αιγαίο για να κερδίσουν τις εθνικές εκλογές σε Ελλάδα και Τουρκία αντίστοιχα»- Καταπέλτης» ο καθηγητής Γεωπολιτικής κ. Ιωάννης Μάζης

Μπορούν να αποκτήσουν και μια καθαρά εσωτερική πολιτική λειτουργία, καθώς η αίσθηση απειλής έχει τη δυνατότητα να συσπειρώνει το εκλογικό ακροατήριο και να μετατοπίζει τη δημόσια συζήτηση από τα εσωτερικά προβλήματα σε ζητήματα εθνικής ασφάλειας.

Αυτό ακριβώς είναι, σύμφωνα με την προσέγγιση του κ. Μάζη, το παράδοξο της συγκεκριμένης συγκυρίας: δύο κυβερνήσεις που βρίσκονται απέναντι στο γεωπολιτικό πεδίο μπορεί ταυτόχρονα να αντλούν πολιτικό όφελος από την ίδια κατάσταση έντασης.

Η κινδυνολογία και ο «πολεμικός συναγερμός», όπως χαρακτηριστικά προκύπτει και από τις σχετικές δηλώσεις του κ. Φλωρίδη, μπορούν έτσι να λειτουργήσουν ως μηχανισμοί πολιτικής συσπείρωσης και στις δύο πλευρές του Αιγαίου. Στην Τουρκία, η επίκληση μιας εθνικής απειλής μπορεί να χρησιμοποιηθεί προκειμένου να διευκολυνθεί η προσπάθεια του Ερντογάν να εξασφαλίσει την απαιτούμενη κοινοβουλευτική στήριξη. Στην Ελλάδα, από την άλλη, η ανάδειξη ενός διαρκούς κινδύνου από την απέναντι πλευρά μπορεί να ενισχύσει την κυβερνητική συσπείρωση και να προσφέρει ένα ισχυρό πολιτικό αφήγημα.

Έτσι, η ένταση μετατρέπεται σε ένα ιδιότυπο πολιτικό εργαλείο. Ο καθένας για τους δικούς του λόγους, αλλά και οι δύο πλευρές μπορούν να αξιοποιούν το ίδιο κλίμα φόβου και ανασφάλειας, επενδύοντας στην ανάγκη του εκλογικού σώματος να συσπειρωθεί γύρω από την εκάστοτε εθνική ηγεσία.

Το «win-win» που περιγράφει ο Γιάννης Μάζης δεν σημαίνει, επομένως, ότι Ελλάδα και Τουρκία επιδιώκουν τον ίδιο πολιτικό στόχο ή ότι υπάρχει κατ’ ανάγκη κάποια μεταξύ τους συνεννόηση. Σημαίνει ότι μια παρατεταμένη περίοδος έντασης μπορεί να αποδειχθεί πολιτικά χρήσιμη και για τις δύο κυβερνήσεις, καθώς προσφέρει ένα εύκολο και ισχυρό αφήγημα συσπείρωσης.

Και όσο η συζήτηση μετατοπίζεται από την οικονομία, την καθημερινότητα και τα εσωτερικά πολιτικά αδιέξοδα στην απειλή του «εχθρού», τόσο περισσότερο η εξωτερική κρίση μπορεί να λειτουργεί ως βαλβίδα εκτόνωσης των εσωτερικών πιέσεων.

Υπό αυτή την έννοια, ο «πολεμικός συναγερμός» δεν αποτελεί μόνο ζήτημα γεωπολιτικής. Μπορεί να αποτελεί ταυτόχρονα και ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό εργαλείο εσωτερικής πολιτικής, με την κινδυνολογία να εξυπηρετεί, τελικά, διαφορετικές επιδιώξεις αλλά παρόμοιες ανάγκες και στις δύο πλευρές.