Ελληνοτουρκικά: O Ερντογάν μίλησε για «αίμα και σύνορα» στην επέτειο από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης κι ο Μητσοτάκης χαζεύει ακόμα τα «ήρεμα νερά» στο Αιγαίο!- Η «Γαλάζιας Πατρίδα», το τουρκικό Casus Belli και η επικίνδυνη αφέλεια της ελληνικής πλευράς στα εθνικά θέματα

Την ώρα που ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επαναφέρει το 1453 ως εργαλείο πολιτικής νομιμοποίησης, επενδύει συστηματικά σε μια ρητορική ιστορικού αναθεωρητισμού, μιλά για σύνορα που «ξαναχαράσσονται με αίμα και δάκρυα», εμφανίζεται στην Αγία Σοφία ως εκφραστής ενός σύγχρονου νεοοθωμανικού αφηγήματος και προαναγγέλλει «νέες νίκες», η ελληνική κυβέρνηση εξακολουθεί να…χαζεύει τα «ήρεμα νερά».

Ελληνοτουρκικά: O Ερντογάν μίλησε για «αίμα και σύνορα» στην επέτειο από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης κι ο Μητσοτάκης χαζεύει ακόμα τα «ήρεμα νερά» στο Αιγαίο!- Η «Γαλάζιας Πατρίδα», το τουρκικό Casus Belli και η επικίνδυνη αφέλεια της ελληνικής πλευράς στα εθνικά θέματα

Ένα αφήγημα που, όσο περνά ο καιρός, μοιάζει λιγότερο με στρατηγική επιλογή και περισσότερο με επικοινωνιακή κατασκευή, προσεκτικά διατηρημένη για εσωτερική κατανάλωση και πολιτική άνεση.

Η ομιλία του Τούρκου προέδρου για την επέτειο της Άλωσης δεν είχε τίποτε το αθώο ή το απλώς τελετουργικό. Δεν επρόκειτο για μια ακόμη αναφορά στο παρελθόν, ούτε για μια συμβολική χειρονομία προς το εσωτερικό ακροατήριο.

Ήταν, αντίθετα, μια σαφής και στοχευμένη πολιτική διακήρυξη ισχύος. Όταν ένας ηγέτης δηλώνει ότι υπάρχουν εκείνοι που «δεν έχουν χωνέψει το 1453», όταν στοχοποιεί όσους αναφέρονται στη βυζαντινή κληρονομιά και όταν επαναλαμβάνει ότι «τίποτα δεν θα παραδοθεί στο πεδίο», το μήνυμα δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας: η Τουρκία εξακολουθεί να κινείται με όρους γεωπολιτικής πίεσης και ιστορικού αναθεωρητισμού.

Και απέναντι σε αυτή τη ρητορική, τι απαντά η κυβέρνηση Μητσοτάκη;

Στην πράξη, ελάχιστα που να συνιστούν εικόνα αποφασιστικής στρατηγικής αποτροπής. Επένδυσε πολιτικά στη θεωρία των «ήρεμων νερών», προβάλλοντας μια εύθραυστη αποκλιμάκωση ως διπλωματικό επίτευγμα και καλλιεργώντας την εντύπωση ότι μια χρόνια και δομική ελληνοτουρκική ένταση μπορεί να εξομαλυνθεί μέσω χαμηλών τόνων, φωτογραφιών κορυφής και διπλωματικών συναντήσεων περιοδικής διαχείρισης.

Όμως η πραγματικότητα δεν προσαρμόζεται στις πολιτικές αφηγήσεις. Η Τουρκία δεν εγκατέλειψε ποτέ τη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας». Δεν απέσυρε τις αμφισβητήσεις περί αποστρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών. Δεν σταμάτησε να θέτει υπό αμφισβήτηση ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Και, κυρίως, δεν αναθεώρησε ούτε κατ’ ελάχιστο το casus belli εναντίον της Ελλάδας.

Αντιθέτως, συνεχίζει να ενισχύει τη στρατιωτική της ισχύ, να επενδύει στην εγχώρια αμυντική βιομηχανία, να διευρύνει την αυτονομία της και να διεκδικεί ρόλο περιφερειακής δύναμης από τη Μεσόγειο έως τον Καύκασο και τη Βόρεια Αφρική.

Κι ενώ η Άγκυρα οργανώνεται μεθοδικά, εξοπλίζεται και διαπραγματεύεται με σκληρούς όρους σε πολλαπλά γεωπολιτικά μέτωπα, η Αθήνα συχνά εμφανίζεται εγκλωβισμένη σε μια λογική διαχείρισης εντυπώσεων. Η κυβέρνηση έσπευσε να παρουσιάσει ως «νέα εποχή» μια προσωρινή αποκλιμάκωση, χωρίς ποτέ να δώσει πειστική απάντηση στο κρίσιμο ερώτημα: τι έχει αλλάξει πραγματικά στον πυρήνα της τουρκικής στρατηγικής;

Η απάντηση, όσο και αν προκαλεί αμηχανία, παραμένει σταθερή: τίποτα ουσιώδες.

Αντίθετα, σε μια περίοδο κατά την οποία η τουρκική ρητορική γίνεται ολοένα και πιο αιχμηρή, στην ελληνική δημόσια σφαίρα αναπτύσσεται ακόμη και συζήτηση για μετακινήσεις οπλικών συστημάτων και αναδιάταξη αμυντικού υλικού, στο πλαίσιο ευρύτερων συμμαχικών υποχρεώσεων και γεωπολιτικών ισορροπιών.

Και εδώ ανακύπτει ένα θεμελιώδες ερώτημα στρατηγικής λογικής: μπορεί μια χώρα που αντιμετωπίζει διακηρυγμένη απειλή, με casus belli σε ισχύ και συνεχή αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο, να αφήνει την εντύπωση ότι αποδυναμώνει — έστω και συγκυριακά — κρίσιμες αποτρεπτικές δυνατότητες στα νησιά της;

Η κυβέρνηση οφείλει σαφείς και καθαρές απαντήσεις. Διότι η κοινωνία δικαιούται να γνωρίζει αν οι εθνικές προτεραιότητες παραμένουν σταθερές και αδιαπραγμάτευτες ή αν υποχωρούν μπροστά σε ευρύτερους γεωπολιτικούς σχεδιασμούς τρίτων.

Ελληνοτουρκικά: O Ερντογάν μίλησε για «αίμα και σύνορα» στην επέτειο από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης κι ο Μητσοτάκης χαζεύει ακόμα τα «ήρεμα νερά» στο Αιγαίο!- Η «Γαλάζιας Πατρίδα», το τουρκικό Casus Belli και η επικίνδυνη αφέλεια της ελληνικής πλευράς στα εθνικά θέματα

Το παράδοξο γίνεται ακόμη πιο έντονο αν ιδωθεί στο διεθνές του πλαίσιο. Η Ευρώπη και το ΝΑΤΟ επενδύουν τεράστιους πόρους και πολιτικό κεφάλαιο στην Ουκρανία απέναντι στη ρωσική εισβολή — δικαίως, καθώς πρόκειται για μια ξεκάθαρη περίπτωση ένοπλης επίθεσης. Την ίδια στιγμή όμως, η Τουρκία καταφέρνει να διατηρεί και να ενισχύει μια πολυεπίπεδη στρατηγική ωφέλιμης ασάφειας.

Εμφανίζεται ως αναγκαίος διαμεσολαβητής, κρατά ανοικτούς διαύλους με τη Ρωσία, αξιοποιεί κρίσεις για γεωοικονομικά οφέλη, αποσπά ανταλλάγματα στο εξοπλιστικό πεδίο και συνεχίζει να εργαλειοποιεί το μεταναστευτικό ζήτημα. Με άλλα λόγια, κινείται ταυτόχρονα σε πολλά επίπεδα και συχνά επιβραβεύεται για αυτή την ευελιξία.

Κι ενώ η Άγκυρα κεφαλαιοποιεί σχεδόν κάθε διεθνή αναταραχή προς όφελός της, η ελληνική εξωτερική πολιτική δίνει κατά καιρούς την εικόνα ότι πρωταρχικός της στόχος είναι η αποφυγή έντασης και όχι η ενεργητική διαμόρφωση αποτρεπτικών ισορροπιών.

Όμως η Ιστορία δεν λειτουργεί με όρους ευσεβών πόθων. Και πολύ περισσότερο δεν συγχωρεί την αυταπάτη, ειδικά όταν αυτή αφορά έναν γείτονα που έχει καταστήσει τον εθνικισμό, τη στρατιωτική ισχύ και τον αναθεωρητισμό βασικούς άξονες της στρατηγικής του.

Ο Ερντογάν μίλησε ξανά με τη γλώσσα της ισχύος, του αίματος και των συνόρων. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι τι λέει η Άγκυρα — αυτό είναι γνωστό και επαναλαμβανόμενο. Το ερώτημα είναι αν στην Αθήνα εξακολουθεί να θεωρείται ότι όλα αυτά εντάσσονται απλώς στο πεδίο της επικοινωνίας.

Διότι αν τα «ήρεμα νερά» αντιμετωπίζονται ως επαρκής στρατηγική από μόνα τους, τότε ίσως το πρόβλημα να μην εντοπίζεται μόνο στην τουρκική προκλητικότητα, αλλά και στη διαρκή ελληνική αυταπάτη για τη φύση της απειλής.