Ελληνοτουρκικά: Oι 3 φορές που Ελλάδα και Τουρκία βρέθηκαν ένα βήμα πριν τον πόλεμο μέσα στο Πάσχα

Σήμερα, Κυριακή του Πάσχα, ημέρα Ανάστασης και εορτασμού για τον Χριστιανισμό, οι Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας παραμένουν σε υψηλό επίπεδο επιφυλακής.

Η ιστορία των ελληνοτουρκικών σχέσεων δείχνει ότι δεν είναι λίγες οι φορές που η συγκυρία μεγάλων θρησκευτικών εορτών, όπως το Πάσχα, έχει συμπέσει με σοβαρές κρίσεις στο Αιγαίο.

Σε επίπεδο στρατιωτικής και πολιτικής ανάλυσης, έχει συχνά επισημανθεί ότι η Τουρκία επιλέγει περιόδους «χαμηλής ετοιμότητας» –είτε λόγω εορτών είτε λόγω γενικότερης κοινωνικής χαλάρωσης– προκειμένου να δοκιμάσει τις αντιδράσεις της ελληνικής πλευράς, επιχειρώντας να αυξήσει την πίεση ή να δημιουργήσει τετελεσμένα σε αμφισβητούμενες περιοχές.

Τα τελευταία 40 χρόνια, έχουν καταγραφεί τουλάχιστον τρεις ιδιαίτερα κρίσιμες στιγμές κατά τις ημέρες του Πάσχα, όπου Ελλάδα και Τουρκία έφτασαν πολύ κοντά σε θερμό επεισόδιο, με το Αιγαίο να μετατρέπεται σε σκηνικό έντονης στρατιωτικής κινητικότητας.

Η κρίση του «Σισμίκ» (1987)

Η πρώτη και ίσως πιο χαρακτηριστική περίπτωση σημειώθηκε την άνοιξη του 1987, με την κρίση που συνδέθηκε με το τουρκικό ερευνητικό σκάφος «Σισμίκ-1».

Παρότι η κορύφωση της έντασης καταγράφηκε στα τέλη Μαρτίου 1987, το κλίμα είχε ήδη φορτιστεί έντονα, με την ελληνική πλευρά να βρίσκεται σε κατάσταση πλήρους ετοιμότητας τις ημέρες που ακολούθησαν μέχρι και την περίοδο της Μεγάλης Εβδομάδας. Η χρονιά εκείνη είχε και ισχυρό συμβολικό φορτίο, καθώς το Πάσχα έπεφτε στις 19 Απριλίου, μέσα σε ένα περιβάλλον έντασης και αβεβαιότητας.

Η Τουρκία είχε ανακοινώσει ότι το «Σισμίκ-1» θα πραγματοποιούσε έρευνες στο Αιγαίο, σε περιοχή που η Ελλάδα θεωρούσε ότι εμπίπτει στη δική της υφαλοκρηπίδα. Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε άμεση αντίδραση της Αθήνας.

Ο τότε Πρωθυπουργός, Ανδρέας Παπανδρέου, προχώρησε σε σκληρές δηλώσεις και μέτρα αποτροπής, φτάνοντας στο σημείο να δοθεί εντολή ακόμη και για βύθιση του σκάφους σε περίπτωση παραβίασης ελληνικών χωρικών υδάτων.

Ο ελληνικός στόλος κινήθηκε στο Αιγαίο, η Πολεμική Αεροπορία τέθηκε σε αυξημένη ετοιμότητα με αεροσκάφη σε κατάσταση άμεσης απογείωσης, ενώ η χώρα έζησε ημέρες σχεδόν πολεμικού συναγερμού λίγο πριν το Πάσχα.

Η κρίση τελικά αποκλιμακώθηκε την τελευταία στιγμή, αποφεύγοντας μια ανοιχτή σύγκρουση, όμως το επεισόδιο του 1987 έμεινε στην ιστορία ως ένα από τα πιο επικίνδυνα «παρά λίγο» του ελληνοτουρκικού ανταγωνισμού.

Ελληνοτουρκικά: Oι 3 φορές που Ελλάδα και Τουρκία βρέθηκαν ένα βήμα πριν τον πόλεμο μέσα στο Πάσχα

Η περίοδος μετά τα Ίμια (1996)

Η δεύτερη μεγάλη κρίση καταγράφεται τη Μεγάλη Πέμπτη, 11 Απριλίου 1996, λίγους μόλις μήνες μετά την ένταση των Ιμίων, που είχε προηγηθεί τον Ιανουάριο της ίδιας χρονιάς και είχε ήδη επιβαρύνει δραματικά το κλίμα στο Αιγαίο.

Η Τουρκία, στο πλαίσιο της άσκησης «Θαλασσόλυκος», πραγματοποίησε εκτεταμένες επιχειρήσεις στο Αιγαίο, με συνεχείς παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου. Η ελληνική Πολεμική Αεροπορία απάντησε άμεσα με μαζικές αναχαιτίσεις, οδηγώντας σε ιδιαίτερα επικίνδυνες αερομαχίες.

Το κλίμα εκείνης της ημέρας ήταν εξαιρετικά τεταμένο, με συνεχείς εμπλοκές και έντονη επιχειρησιακή δραστηριότητα σε όλο το εύρος του Αιγαίου.

Το πιο ανησυχητικό περιστατικό σημειώθηκε όταν τουρκικά μαχητικά F-16 παρενόχλησαν ελληνικό ελικόπτερο AB-205 της Αεροπορίας Στρατού, το οποίο εκτελούσε πτήση στην περιοχή της Ικαρίας και των Φούρνων. Οι πολύ κοντινές διελεύσεις θεωρήθηκαν εξαιρετικά επικίνδυνες, καθώς υπήρξε σοβαρός κίνδυνος ατυχήματος ή και κατάρριψης.

Το γεγονός προκάλεσε έντονη αντίδραση της ελληνικής πλευράς, η οποία θεώρησε την ενέργεια ως ευθεία απειλή κατά ανθρώπινων ζωών και κλιμάκωση της έντασης.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η στρατιωτική και πολιτική ηγεσία προχώρησε σε κατάσταση αυξημένης ετοιμότητας των Ενόπλων Δυνάμεων, με την ανησυχία ότι η Άγκυρα επιχειρούσε να εκμεταλλευτεί την περίοδο του Πάσχα για μια νέα επίδειξη ισχύος στο Αιγαίο.

Το Πάσχα του 2020 – η κρίση πριν από το Oruc Reis

Η τρίτη περίοδος έντασης καταγράφεται την Κυριακή του Πάσχα του 2020, στις 19 Απριλίου, σε μια συγκυρία εντελώς διαφορετική αλλά εξίσου φορτισμένη.

Λίγους μήνες νωρίτερα είχε προηγηθεί η κρίση στον Έβρο, με την απόπειρα μαζικής πίεσης στα χερσαία σύνορα, γεγονός που είχε ήδη ανεβάσει το επίπεδο επιφυλακής των ελληνικών δυνάμεων.

Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας και της ημέρας του Πάσχα, σημειώθηκαν εκτεταμένες υπερπτήσεις τουρκικών μαχητικών πάνω από ελληνικά νησιά του ανατολικού Αιγαίου, όπως το Αγαθονήσι, οι Λειψοί και το Φαρμακονήσι, σε μια περίοδο που η Ελλάδα βρισκόταν ταυτόχρονα σε καθεστώς lockdown λόγω της πανδημίας.

Η ελληνική απάντηση υπήρξε άμεση και ιδιαίτερα αποφασιστική. Η Πολεμική Αεροπορία κλήθηκε να διατηρήσει πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα, με έμφαση όχι μόνο στην αναχαίτιση αλλά και στην ενεργητική αποτροπή.

Σε αυτό το πλαίσιο, δόθηκε το μήνυμα της συνεχούς πίεσης προς τα τουρκικά αεροσκάφη, με στόχο την πλήρη απομάκρυνσή τους από το FIR Αθηνών. Οι συνεχείς εμπλοκές και οι εγκλωβισμοί στόχων από τα ελληνικά ραντάρ κατέδειξαν το υψηλό επίπεδο ετοιμότητας των δυνάμεων.

Παράλληλα, ανώτατη στρατιωτική ηγεσία έθεσε σε εφαρμογή ενισχυμένα μέτρα επιφυλακής στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, με τα αντιαεροπορικά συστήματα σε κατάσταση άμεσης αντίδρασης και τα πληρώματα σε πλήρη εγρήγορση.

Στο επιχειρησιακό και ψυχολογικό επίπεδο, δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση και στο ηθικό των μονάδων. Η επικοινωνία της στρατιωτικής ηγεσίας με τα ακριτικά φυλάκια λειτούργησε ως μήνυμα στήριξης, με κεντρική επισήμανση ότι η άμυνα των νησιών είναι συνεχής και αδιαπραγμάτευτη.

Το μήνυμα ήταν σαφές: καμία πρόκληση δεν θα έμενε αναπάντητη, με τη συνολική φιλοσοφία αποτροπής να βασίζεται στην πλήρη ετοιμότητα από το έδαφος έως τον αέρα.