Ελληνοτουρκικά: «Σιγή ιχθύος» από τον Κυριάκο Μητσοτάκη στον ΟΗΕ για τις απειλές της Άγκυρας!- Υπακούοντας στην αμερικανική κυβέρνηση, δεν είπε κουβέντα για αποστρατιωτικοποίηση, αμφισβήτηση εθνικής κυριαρχίας και θαλάσσια πάρκα

Ευτυχώς βρέθηκε ο Μπενιαμίν Νετανιάχου να καταγγείλει από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ την Τουρκία για την παράνομη κατοχή της βόρειας Κύπρου, ενός τμήματος χώρας που είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και για τη συστηματική παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου εις βάρος της Ελλάδας.

Ελληνοτουρκικά: «Σιγή ιχθύος» από τον Κυριάκο Μητσοτάκη στον ΟΗΕ για τις απειλές της Άγκυρας!- Υπακούοντας στην αμερικανική κυβέρνηση, δεν είπε κουβέντα για αποστρατιωτικοποίηση, αμφισβήτηση εθνικής κυριαρχίας και θαλάσσια πάρκα

Κι αυτό γιατί οποιοσδήποτε τρίτος παρατηρητής που θα παρακολουθούσε τις ομιλίες του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στον ΟΗΕ θα μπορούσε εύκολα να σχηματίσει την εντύπωση ότι Ελλάδα και Τουρκία αποτελούν δύο απολύτως φίλιες γειτονικές χώρες, χωρίς ουσιαστικές διαφορές και χωρίς ανοιχτές εκκρεμότητες μεταξύ τους.

Οι δύο ηγέτες, με έναν ιδιότυπο και άτυπο λεκτικό «συντονισμό» που εκδηλώθηκε σε απόσταση μόλις 48 ωρών —και παραμένει άγνωστο αν υπαγορεύτηκε από εκατέρωθεν επιλογή ή από «καθ’ υπόδειξη»— επέλεξαν, από το ίδιο διεθνές βήμα, να αφήσουν εκτός κάδρου ολόκληρη την προηγούμενη περίοδο έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Ούτε λέξη για την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών, ούτε αναφορά στην αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας, ούτε κουβέντα για τα θαλάσσια πάρκα και τα υπόλοιπα μέτωπα που κατά καιρούς προκαλούν έντονη αντιπαράθεση Αθήνας και Άγκυρας.

Και όλα αυτά, παρά το γεγονός ότι μέχρι πρότινος οι διπλωματικές διαρροές εμφάνιζαν τον Ερντογάν έτοιμο να «κατακεραυνώσει» την Ελλάδα για την υποτιθέμενη «παράνομη στρατιωτικοποίηση» των νησιών του Αιγαίου.

Σύμφωνα, ωστόσο, με ασφαλείς διπλωματικές πηγές, η αμερικανική κυβέρνηση φέρεται να έστειλε ξεχωριστά μήνυμα τόσο στον Τούρκο πρόεδρο όσο και στον Έλληνα πρωθυπουργό, ζητώντας τους «να μη φέρουν τα προβλήματά τους και τα καλώδια στη Γ.Σ. του ΟΗΕ, αλλά να τα λύσουν μόνοι τους».

Τον τόνο έδωσε πρώτος ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Από το βήμα του ΟΗΕ επέλεξε να αναφερθεί αποκλειστικά στην καλή γειτονία με την Ελλάδα και στην τήρηση του Διεθνούς Δικαίου, ενώ αργότερα, σε δηλώσεις του, έσπευσε να διαβεβαιώσει ότι η Τουρκία «δεν είναι εχθρός της Ελλάδας», αλλά γείτονάς της και σύμμαχός της στο ΝΑΤΟ.

Ο Τούρκος πρόεδρος, μάλιστα, προχώρησε και ένα βήμα παραπέρα, δεσμευόμενος δημοσίως ότι η Άγκυρα δεν πρόκειται να εμπλακεί στην εσωτερική πολιτική ζωή της Ελλάδας. «Διεξάγονται εκλογές στην Ελλάδα, αλλάζουν κυβερνήσεις, αλλάζει η αντιπολίτευση. Αυτά δεν μας αφορούν» δήλωσε στη συνέχεια.

Η εικόνα αυτή παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον αν συγκριθεί με τη στάση που είχε κρατήσει ο ίδιος ο Ερντογάν σε προηγούμενες ομιλίες του στον ΟΗΕ, όταν οι καταγγελίες κατά της Ελλάδας συνοδεύονταν ακόμη και από φωτογραφίες νεκρών μεταναστών, χάρτες και άλλες συμβολικές κινήσεις υψηλού πολιτικού φορτίου. Η απόσταση από εκείνες τις εμφανίσεις έως την προχθεσινή, σχεδόν «αγγελική», παρουσία του Τούρκου προέδρου στη Γενική Συνέλευση ήταν πραγματικά εκκωφαντική.

Το «μήνυμα» πέρασε και στον Μητσοτάκη

Τη σκυτάλη πήρε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος, στην εξαιρετικά σύντομη και σχεδόν ουδέτερη αναφορά του στα Ελληνοτουρκικά κατά την ομιλία του στον ΟΗΕ, έδειξε ότι είχε λάβει και ο ίδιος το μήνυμα. Η γλώσσα του απέναντι στον Ερντογάν και στην Τουρκία ήταν εξαιρετικά ήπια, αν όχι εμφανώς μειλίχια.

Ο πρωθυπουργός μίλησε για «την ντελικάτη σχέση» Ελλάδας – Τουρκίας, επισημαίνοντας ότι αυτή δεν μπορεί να διαταράσσεται από μονομερείς ενέργειες. Παράλληλα, επανέλαβε, σχεδόν ως λεκτικό καρμπόν της τουρκικής πλευράς, ότι οι διμερείς σχέσεις πρέπει να στηρίζονται στην καλή γειτονία και στον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έκανε έμμεση αναφορά και στο casus belli, σημειώνοντας ότι πραγματική πρόοδος δεν μπορεί να υπάρξει όταν η άσκηση νόμιμων δικαιωμάτων συνοδεύεται από απειλή πολέμου. Υπενθύμισε, παράλληλα, ότι η μόνιμη διμερής διαφορά με την Τουρκία αφορά την οριοθέτηση της ΑΟΖ και των θαλάσσιων ζωνών.

Εάν, πράγματι, τα λεγόμενα Ερντογάν από το βήμα του ΟΗΕ περί καλών σχέσεων με την Ελλάδα σηματοδοτούν μια πραγματική μεταστροφή της Άγκυρας απέναντι στην Αθήνα, τότε γεννάται ένα εύλογο ερώτημα: γιατί δεν επιχειρήθηκε, ούτε καν βολιδοσκοπήθηκε, μια συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν στη Νέα Υόρκη, όπως έχει συμβεί και τα προηγούμενα χρόνια; Μια τέτοια συνάντηση θα μπορούσε, ενδεχομένως, να επισφραγίσει συμβολικά μια νέα περίοδο «ήρεμων υδάτων» στο Αιγαίο.

Η σκυτάλη, όμως, πέρασε στο τουρκικό υπουργείο Άμυνας

Η πραγματικότητα, ωστόσο, ήρθε να δώσει μια διαφορετική εικόνα αμέσως μετά την ομιλία Ερντογάν στον ΟΗΕ.

Τη σκυτάλη των ελληνοτουρκικών σχέσεων ανέλαβε το τουρκικό υπουργείο Άμυνας, το οποίο φρόντισε να διαλύσει σχεδόν αμέσως κάθε προσδοκία ότι η ήπια ρητορική του Τούρκου προέδρου θα μπορούσε να σηματοδοτεί κάποια ουσιαστική αλλαγή στην πολιτική της Άγκυρας.

Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας κατέστησε σαφές ότι η Τουρκία εξακολουθεί να θέτει στο επίκεντρο των αξιώσεών της την αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών και να χρησιμοποιεί το ζήτημα ως βασικό εργαλείο πίεσης απέναντι στην Ελλάδα. Παράλληλα, επανέλαβε τη θέση ότι η Αθήνα θα πρέπει να απέχει από «δραστηριότητες που μπορεί να βλάψουν την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή» και να τηρεί, όπως υποστήριξε η τουρκική πλευρά, τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις διεθνείς συνθήκες.

«Αναμένουμε από την Ελλάδα να αποφύγει τέτοιου είδους ενέργειες που θα μπορούσαν να βλάψουν την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή και να τηρήσει τις υποχρεώσεις της που απορρέουν από τις συνθήκες» και πρόσθεσε: «Η Τουρκία, ενώ συνεχίζει τη εποικοδομητική της προσέγγιση υπέρ της καλής γειτονίας και του διαλόγου στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο, θα συνεχίσει να προστατεύει αποφασιστικά τα δικαιώματα και τα συμφέροντά της που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο και να λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα για την ασφάλεια της χώρας».

Στο επίκεντρο οι έρευνες και η πόντιση του καλωδίου

Και αν οι αναφορές στην αποστρατιωτικοποίηση των νησιών επανέφεραν το γνωστό σκηνικό της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας φρόντισε να καταστήσει σαφές ότι στην πρώτη γραμμή βρίσκεται πλέον και το ζήτημα των ερευνών και της πόντισης του ηλεκτρικού καλωδίου διασύνδεσης από την Κάσο έως την Κύπρο.

Με άλλα λόγια, η Άγκυρα επέμεινε στη θέση ότι κάθε δραστηριότητα που αφορά επιστημονικές έρευνες, πόντιση καλωδίων ή αγωγών θα πρέπει να πραγματοποιείται κατόπιν συνεννόησης με την Τουρκία.

«Σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, δραστηριότητες όπως η τοποθέτηση καλωδίων ή αγωγών και η διεξαγωγή επιστημονικής έρευνας στην ηπειρωτική μας υφαλοκρηπίδα πρέπει να συντονίζονται εκ των προτέρων με τη χώρα μας» αναφέρει και προσθέτει: «Στο πλαίσιο αυτό δεν επιτρέπονται μη εξουσιοδοτημένες δραστηριότητες που αγνοούν τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της χώρας μας, ενώ οι εξελίξεις στην περιοχή παρακολουθούνται στενά και λαμβάνονται τα απαραίτητα μέτρα», ανέφερε το τουρκικό υπουργείο Αμυνας.

Ελληνοτουρκικά: «Σιγή ιχθύος» από τον Κυριάκο Μητσοτάκη στον ΟΗΕ για τις απειλές της Άγκυρας!- Υπακούοντας στην αμερικανική κυβέρνηση, δεν είπε κουβέντα για αποστρατιωτικοποίηση, αμφισβήτηση εθνικής κυριαρχίας και θαλάσσια πάρκα

Το timing των τουρκικών δηλώσεων έχει τη δική του σημασία. Οι νέες αναφορές και απειλές του τουρκικού υπουργείου Άμυνας για την αποστρατιωτικοποίηση, τα καλώδια και τις σχετικές δραστηριότητες έγιναν μετά την ομιλία Ερντογάν και λιγότερο από ένα εικοσιτετράωρο πριν από την ομιλία Μητσοτάκη στον ΟΗΕ.

Κατά συνέπεια, η ελληνική διπλωματική και πολιτική ηγεσία είχε, σύμφωνα με τα δεδομένα αυτά, γνώση των συγκεκριμένων τουρκικών τοποθετήσεων πριν από την εμφάνιση του Έλληνα πρωθυπουργού στο βήμα της Γενικής Συνέλευσης.

Η ευκαιρία που έμεινε ανεκμετάλλευτη

Παρά ταύτα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν έκανε καμία ουσιαστική αναφορά στις συγκεκριμένες τουρκικές δηλώσεις. Το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης, οι αιτιάσεις της Άγκυρας και το θέμα των καλωδίων έμειναν εκτός της ομιλίας του, αφήνοντας αναπάντητες τις τουρκικές αιχμές σε ένα από τα πλέον προβεβλημένα διεθνή βήματα.

Ειδικά ως προς την αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών, πρόκειται για μια πάγια τουρκική αιτίαση, την οποία η Αθήνα απορρίπτει. Σύμφωνα με την ελληνική επιχειρηματολογία και τις σχετικές αναφορές σε διεθνείς συνθήκες και επίσημα έγγραφα, η τουρκική πλευρά δεν διαθέτει το νομικό έρεισμα που επικαλείται για να αξιώνει από την Ελλάδα την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών.

Η ελληνική θέση στηρίζεται, μεταξύ άλλων, στη διαφορετική νομική μεταχείριση που προβλέπουν η Συνθήκη της Λωζάννης και η Συνθήκη των Παρισίων, καθώς και στο γεγονός ότι η Τουρκία δεν αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος στη Συνθήκη των Παρισίων. Παράλληλα, σύμφωνα με την ελληνική ερμηνεία της Συνθήκης της Λωζάννης, οι σχετικές προβλέψεις δεν επιβάλλουν γενικό καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης, αλλά συγκεκριμένους περιορισμούς, μεταξύ άλλων ως προς τη δημιουργία ναυτικών βάσεων στα νησιά που εμπίπτουν στις σχετικές διατάξεις.

Σε αυτό το πλαίσιο, η απουσία μιας πιο αναλυτικής ελληνικής απάντησης στο διεθνές βήμα του ΟΗΕ αφήνει ανοιχτό το ερώτημα εάν και κατά πόσο η Αθήνα επέλεξε συνειδητά να μην ανεβάσει τους τόνους, παρά τις σαφείς τοποθετήσεις της Άγκυρας που είχαν προηγηθεί.

Το καλώδιο στο επίκεντρο της επόμενης αντιπαράθεσης

Τα δεδομένα που έχουν διαμορφωθεί δείχνουν ότι το ζήτημα των ερευνών και, κυρίως, της πόντισης του ηλεκτρικού καλωδίου αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα επόμενα κρίσιμα πεδία ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης.

Η τουρκική πλευρά έχει ήδη καταστήσει σαφή τη θέση της ότι δραστηριότητες αυτού του τύπου στην περιοχή που η ίδια θεωρεί ότι εμπίπτει στα δικαιώματά της δεν μπορούν να πραγματοποιούνται χωρίς προηγούμενο συντονισμό με την Άγκυρα. Η θέση αυτή, φυσικά, συνδέεται άμεσα με τις ευρύτερες τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και με τη γνωστή αντιπαράθεση γύρω από τις θαλάσσιες ζώνες.

Έτσι, πίσω από τη φαινομενικά ήρεμη εικόνα που εξέπεμψαν από το βήμα του ΟΗΕ οι δύο ηγέτες, εξακολουθούν να παραμένουν όλα τα δύσκολα ζητήματα που έχουν σημαδέψει τα τελευταία χρόνια τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Η «ήρεμη» εικόνα της Νέας Υόρκης, επομένως, μπορεί να αποδειχθεί περισσότερο μια προσωρινή διπλωματική παύση παρά ουσιαστική εξαφάνιση των διαφορών. Και το επόμενο τεστ αυτής της εύθραυστης ισορροπίας ενδέχεται να έρθει στην πράξη με την πόντιση του καλωδίου.

Εκτός πλέον και αν η κυβέρνηση Μητσοτάκη πάρει άδεια από την Τουρκία για να περάσει από την τουρκολιβυκή ΑΟΖ.