Ένα βήμα πριν τον πόλεμο ο Περσικός Κόλπος: Το Ιράν απορρίπτει το Αμερικανικό τελεσίγραφο για «πάγωμα» του πυρηνικού προγράμματος ενώ η Ουάσιγκτον συγκεντρώνει τεράστιες στρατιωτικές δυνάμεις και το γεωπολιτικό ρήγμα βαθαίνει τρομακτικά επικίνδυνα

Ραγδαίες εξελίξεις πυροδοτούν νέα ένταση στη Μέση Ανατολή, καθώς το Ιράν απέρριψε πρόταση των ΗΠΑ που προέβλεπε δραστικό περιορισμό του πυρηνικού του προγράμματος με μοναδικό αντάλλαγμα τη δέσμευση περί «μη επίθεσης» στο ιρανικό έδαφος.

Η Τεχεράνη, η οποία ανέμενε ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα συνοδευόταν από ουσιαστική – έστω και σταδιακή – άρση των αμερικανικών κυρώσεων, βρέθηκε αντιμέτωπη με μια πρόταση που, σύμφωνα με την ιρανική εκτίμηση, δεν προσέφερε κανένα απτό οικονομικό ή πολιτικό όφελος.

Η αμερικανική πρόταση: Αυστηροί περιορισμοί χωρίς ελάφρυνση κυρώσεων

Σύμφωνα με πληροφορίες, το πακέτο που παρουσίασε η Ουάσιγκτον προέβλεπε:

• Πλήρη διακοπή κάθε δραστηριότητας εμπλουτισμού ουρανίου για διάστημα 3 έως 5 ετών.

• Επανεκκίνηση του εμπλουτισμού μετά την περίοδο αναστολής σε επίπεδο μόλις 1,5%.

• Παράδοση 400 κιλών ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%.

• Καμία άρση ή χαλάρωση κυρώσεων, με μόνη δέσμευση των ΗΠΑ ότι δεν θα προχωρήσουν σε στρατιωτική επίθεση.

Για την ιρανική ηγεσία, η πρόταση αυτή δεν συνιστούσε διαπραγμάτευση, αλλά τελεσίγραφο: αποδοχή των όρων ή διατήρηση της απειλής στρατιωτικής κλιμάκωσης.

Το εσωτερικό ρήγμα στην Τεχεράνη και η «υπαρξιακή» πίεση

Η ιρανική πλευρά εκτίμησε ότι η αποδοχή μιας τέτοιας συμφωνίας θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρούς τριγμούς στο εσωτερικό του καθεστώτος. Οι πιο σκληρές πτέρυγες θεωρούν ότι όροι χωρίς ανταλλάγματα συνιστούν ευθεία υπονόμευση της εθνικής κυριαρχίας.

Το Ιράν, με βαθιά ιστορική και γεωπολιτική αυτοαντίληψη περιφερειακής δύναμης, αντιμετωπίζει τέτοιου είδους πιέσεις όχι μόνο ως τεχνικό ζήτημα πυρηνικής πολιτικής, αλλά ως ζήτημα εθνικής αξιοπρέπειας και στρατηγικής ανεξαρτησίας.

Κλιμάκωση στον ορίζοντα: Στρατιωτικές κινήσεις και διεθνείς ισορροπίες

Την ίδια ώρα, οι ΗΠΑ φέρονται να ενισχύουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην ευρύτερη περιοχή του Ομάν και του Περσικού Κόλπου, συμπεριλαμβανομένων – σύμφωνα με αναφορές – και χερσαίων δυνατοτήτων.

Παράλληλα, η Κίνα εμφανίζεται αποφασισμένη να προστατεύσει τα ενεργειακά και στρατηγικά της συμφέροντα στην περιοχή. Πληροφορίες κάνουν λόγο για ανάπτυξη κινεζικών πλοίων ηλεκτρονικού πολέμου που παρακολουθούν τις αμερικανικές ναυτικές κινήσεις, καθώς και για μεταφορά ραντάρ και συστημάτων ηλεκτρονικού πολέμου προς ενίσχυση της ιρανικής αεράμυνας.

Το γεωπολιτικό σκηνικό θυμίζει σκακιέρα υψηλού ρίσκου, όπου κάθε κίνηση μπορεί να επιταχύνει μια αλυσιδωτή αντίδραση.

Το πυρηνικό χάσμα διευρύνεται

Με την πρόταση να απορρίπτεται και χωρίς να διαφαίνεται άμεσα νέο πλαίσιο διαπραγμάτευσης, το πυρηνικό ζήτημα εισέρχεται σε ακόμη πιο αβέβαιη φάση. Η έλλειψη ουσιαστικής ανακούφισης από τις κυρώσεις αποτέλεσε καταλυτικό παράγοντα για την ιρανική απόφαση.

Η σύγκριση με άλλες περιπτώσεις διεθνούς πίεσης – όπως αυτή της Βενεζουέλα – επανέρχεται στο προσκήνιο, αν και οι όροι και οι συσχετισμοί δυνάμεων στην περίπτωση του Ιράν είναι σαφώς πιο σύνθετοι και επικίνδυνοι.

Ένα βήμα πριν από νέα κρίση;

Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο εάν θα επανεκκινήσουν οι συνομιλίες, αλλά εάν οι εξελίξεις θα οδηγήσουν σε ανοιχτή σύγκρουση ή σε έναν νέο γύρο έντονης, παρατεταμένης έντασης.

Η απόρριψη της πρότασης σηματοδοτεί μια καμπή στις σχέσεις Ουάσιγκτον–Τεχεράνης. Το επόμενο διάστημα αναμένεται καθοριστικό, καθώς η στρατιωτική κινητικότητα, οι διεθνείς συμμαχίες και οι εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες διαμορφώνουν ένα εκρηκτικό μείγμα.