Το δηλητηριώδες ψάρι-φούσκα που έχει εξαπλωθεί ευρέως στην ανατολική Μεσόγειο θα μπορούσε να αποκτήσει μια απρόσμενη «δεύτερη ζωή». Ερευνητές στην Ελλάδα μελετούν κατά πόσο το λεγόμενο λαγοκέφαλο μπορεί να μετατραπεί από πρόβλημα για την αλιεία σε πηγή κολλαγόνου, ωμέγα-3 λιπαρών οξέων και άλλων δυνητικά πολύτιμων ενώσεων.
Το είδος Lagocephalus sceleratus είναι ένα από τα χωροκατακτητικά ψάρια που έχουν εγκατασταθεί στα ελληνικά νερά, αφού εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Αποτελεί ιδιαίτερο πρόβλημα για τους αλιείς, καθώς τα ισχυρά δόντια του μπορούν να καταστρέψουν αλιευτικά εργαλεία, ενώ η τοξικότητά του δεν επιτρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα συνηθισμένο ψάρι προς κατανάλωση.
Τώρα, οι επιστήμονες εξετάζουν αν το ίδιο το ψάρι θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος της λύσης.
Από ανεπιθύμητο αλίευμα σε χρήσιμη πρώτη ύλη
Η ιδέα είναι απλή: αντί ένα χωροκατακτητικό ψάρι να θεωρείται απόβλητο αφού απομακρυνθεί από τη θάλασσα, οι ερευνητές θέλουν να διαπιστώσουν αν τα βιολογικά συστατικά του μπορούν να ανακτηθούν και να αξιοποιηθούν αλλού.
Μελέτες που πραγματοποιήθηκαν μέσω του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου έχουν εξετάσει τον Lagocephalus sceleratus για ενώσεις όπως το κολλαγόνο, τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα και η τετροδοτοξίνη (TTX).
Έρευνα που έχει καταχωριστεί στο ιδρυματικό αποθετήριο του πανεπιστημίου έχει εξετάσει επίσης την ανάπτυξη πειραματικών καλλυντικών σκευασμάτων με ενώσεις που προέρχονται από το ψάρι. Η μελέτη αξιοποίησε υλικό από διαφορετικά μέρη του ζώου, όπως η σάρκα, το δέρμα, τα οστά και τα εσωτερικά όργανα.
Η προσέγγιση αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη αντίληψη κυκλικής βιοοικονομίας: ένα είδος που δημιουργεί περιβαλλοντικά και οικονομικά προβλήματα θα μπορούσε δυνητικά να αποτελέσει πηγή πρώτων υλών με εμπορική αξία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι προϊόντα που παρασκευάζονται από το ψάρι κυκλοφορούν ήδη στην αγορά. Η έρευνα έχει ως στόχο να διαπιστώσει αν τέτοιες εφαρμογές είναι τεχνικά και εμπορικά εφικτές.
Γιατί ο λαγοκέφαλος είναι τόσο δηλητηριώδης
Το πιο ασυνήθιστο συστατικό που μελετάται είναι η τετροδοτοξίνη.
Η TTX είναι μια ισχυρή νευροτοξίνη που μπορεί να διαταράξει τη φυσιολογική λειτουργία των νεύρων και των μυών. Ευθύνεται για την εξαιρετικά υψηλή τοξικότητα αρκετών ειδών ψαριών-φούσκας, μεταξύ των οποίων και ο Lagocephalus sceleratus.
Επιστημονικές μελέτες έχουν επιβεβαιώσει την παρουσία τετροδοτοξίνης σε πληθυσμούς του είδους στην Ελλάδα, με ιδιαίτερα υψηλές συγκεντρώσεις να έχουν εντοπιστεί στα εσωτερικά όργανα. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο το ψάρι δεν μπορεί απλώς να εισαχθεί στη συμβατική αγορά θαλασσινών.
Για τους ερευνητές, ωστόσο, η τοξίνη θέτει ένα διαφορετικό ερώτημα: μπορεί μια επικίνδυνη φυσική ουσία να απομονωθεί και να υποστεί επεξεργασία με ασφάλεια για ελεγχόμενες εφαρμογές;
Εργασίες που συνδέονται με το ΕΜΠ έχουν εξετάσει τεχνικές για την εκχύλιση, την ταυτοποίηση και την εγκλειστοποίηση της τετροδοτοξίνης, μεταξύ άλλων και έρευνα για την πιθανή ενσωμάτωσή της σε προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Είναι πραγματικά «Botox από λαγοκέφαλο»;
Το πρόγραμμα ExplIAS περιγράφει τη μελέτη τοξινών και κολλαγόνου για καλλυντικές εφαρμογές, μεταξύ άλλων και αντιγηραντικές συνθέσεις που θα μπορούσαν δυνητικά να αποτελέσουν εναλλακτικές λύσεις στο Botox.
Οι ερευνητές, ωστόσο, δεν έχουν δημιουργήσει κάποιο εμπορικά διαθέσιμο Botox από λαγοκέφαλο.
Η έρευνα εξετάζει αν ενώσεις που προέρχονται από το χωροκατακτητικό ψάρι θα μπορούσαν να έχουν καλλυντικές εφαρμογές. Οποιοδήποτε προϊόν προορίζεται για ιατρική ή καλλυντική χρήση θα πρέπει να πληροί αυστηρές προϋποθέσεις ασφάλειας, αποτελεσματικότητας και κανονιστικής έγκρισης.
Με άλλα λόγια, ο όρος «Botox από λαγοκέφαλο» αποτελεί έναν εύχρηστο τρόπο περιγραφής μιας ενδιαφέρουσας ερευνητικής κατεύθυνσης, αλλά δεν πρέπει να συγχέεται με μια υπάρχουσα θεραπεία.
Το ψάρι που προκαλεί προβλήματα στα ελληνικά νερά
Η επιστημονική έρευνα πραγματοποιείται στο πλαίσιο ενός πολύ μεγαλύτερου περιβαλλοντικού προβλήματος.
Ο Lagocephalus sceleratus είναι λεσσεψιανός μετανάστης, δηλαδή εισήλθε στη Μεσόγειο από την Ερυθρά Θάλασσα μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Έκτοτε έχει εξαπλωθεί σε περιοχές της ανατολικής και κεντρικής Μεσογείου, συμπεριλαμβανομένων των ελληνικών υδάτων.
Το είδος αποτελεί ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα για την αλιεία. Τα ισχυρά δόντια του μπορούν να καταστρέψουν δίχτυα και άλλο αλιευτικό εξοπλισμό, ενώ η διατροφική του συμπεριφορά μπορεί να επηρεάσει τα τοπικά θαλάσσια οικοσυστήματα.
Η τοξικότητά του δημιουργεί ένα ακόμη πρόβλημα: σε αντίθεση με άλλα χωροκατακτητικά ψάρια, δεν μπορεί απλώς να προωθηθεί ως νέο είδος θαλασσινών προς κατανάλωση.
Έτσι, αλιείς και αρμόδιες αρχές αντιμετωπίζουν ένα δύσκολο ερώτημα: πώς μπορούν να περιοριστούν οι πληθυσμοί ενός ψαριού που έχει ελάχιστη συμβατική εμπορική αξία;
Θα μπορούσε ένα οικολογικό πρόβλημα να γίνει οικονομική ευκαιρία;
Η έρευνα στην Ελλάδα δείχνει προς μία πιθανή απάντηση: να βρεθεί αξία σε κάτι που σήμερα απορρίπτεται.
Το κολλαγόνο και τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα αποτελούν ήδη πολύτιμα συστατικά σε έρευνες που αφορούν τρόφιμα, την υγεία και τα καλλυντικά. Η τετροδοτοξίνη, από την άλλη, έχει προσελκύσει το επιστημονικό ενδιαφέρον εξαιτίας της ιδιαίτερα εξειδικευμένης επίδρασής της στη μετάδοση των νευρικών σημάτων.
Εάν οι ερευνητές καταφέρουν να αναπτύξουν ασφαλείς και οικονομικά βιώσιμες μεθόδους ανάκτησης αυτών των ενώσεων, ένα χωροκατακτητικό είδος θα μπορούσε ενδεχομένως να μετατραπεί σε πηγή πρώτων υλών αντί να αποτελεί απλώς κόστος για την αλιεία.
Αυτός είναι ο ευρύτερος στόχος της έρευνας του ExplIAS: να εξεταστεί κατά πόσο η διαχείριση των χωροκατακτητικών θαλάσσιων ειδών μπορεί να συνδυαστεί με την ανάκτηση ενώσεων που παρουσιάζουν δυνητική αξία στη βιοτεχνολογία, τα καλλυντικά και άλλους τομείς.
Για την Ελλάδα, η προσέγγιση αυτή προσφέρει μια ασυνήθιστη πιθανότητα. Ένα ψάρι που έφτασε στη Μεσόγειο ως χωροκατακτητικό είδος και έχει εξελιχθεί σε σοβαρή ενόχληση για τους αλιείς θα μπορούσε τελικά να αποκτήσει αξία για λόγους που δεν έχουν καμία σχέση με την κατανάλωσή του.
Η έρευνα απέχει ακόμη πολύ από το να μετατρέψει τον λαγοκέφαλο σε συστατικό ευρείας χρήσης στα καλλυντικά. Ωστόσο, δείχνει πώς οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον πέρα από την απλή απομάκρυνση ενός χωροκατακτητικού είδους — και διερευνούν αν ένα μέρος του ίδιου του προβλήματος μπορεί να αποτελέσει μέρος της λύσης.

Έλλη Γκούμα: Ποιά είναι η νεαρή φοιτήτρια που εμφανίστηκε δίπλα στον Αντώνη Σαμαρά και τράβηξε όλα τα βλέμματα;
Θρήνος στον κόσμο της ροκ μουσικής: Πέθανε σε ηλικία 75 ετών ο Τόμι Μαρς, ο θρυλικός μουσικός που έγραψε ιστορία δίπλα στον Φρανκ Ζάπα
Σάλος στο θεατρικό παρασκήνιο: Η Γιούλη Ηλιοπούλου «σπάει» τη σιωπή της για τον Στράτο Τζώρτζογλου – Η “απαίτηση για διπλάσια αμοιβή” μετά τις δύο παραστάσεις και το αιχμηρό μήνυμα για την ξαφνική αποχώρησή του από τη θεατρική παράσταση «Όλιβερ Τουίστ»
Έμειναν άφωνοι στο Χόλιγουντ με την αποκάλυψη της Κιμ Νόβακ: Η 93χρονη σταρ του «Vertigo» απορρίπτει την ταφή και την αποτέφρωση – Η ασυνήθιστη τελευταία επιθυμία της που προκαλεί αίσθηση
Ευρώπη και Ρωσία στο χείλος της ανοιχτής σύγκρουσης: 2.800 στρατιώτες της «Συμμαχίας των Προθύμων» σε πολεμική άσκηση στην Πολωνία – Η Μόσχα προειδοποιεί και βάζει στο στόχαστρο την Ολλανδία
Σάλος στη Σερβία: Κατηγορίες σοκ κατά του Δημάρχου Βελιγραδίου για άγριο ξυλοδαρμό της Τατιάνας Μίτσιτς – Η δημοτική σύμβουλος στο νοσοκομείο με σπασμένη μύτη και γνάθο
Σοκάρουν τα στοιχεία για τις γυναικοκτονίες: Ποιά είναι η χώρα που βρίσκεται στην κορυφή της “μαύρης” λίστας; – Ούτε το Αφγανιστάν ούτε το Σουδάν – Η σκληρή πραγματικότητα που προκαλεί ανατριχίλα
Απίστευτο στιγμιότυπο στην Κίνα: Ο 6χρονος γιος του Έλον Μασκ έκανε τον Ρεν Χονγκμπίν να ξεσπάσει σε γέλια – Η ατάκα για την Κίνα και η αποκάλυψη για τον «παράδεισο των παιχνιδιών» που έγινε viral (Βίντεο)
«Ο Αλβανός θα είναι. Πάντα από πίσω έρχεται»: Η επική ατάκα του Βέλγου πρωθυπουργού όταν τον αγκάλιασε αιφνιδιαστικά από πίσω ο Έντι Ράμα (Βίντεο)
Έτσι σβήνουν αργά την Ελλάδα από το χάρτη:΄Εφιαλτική εικόνα από τη Eurostat για την χώρα μας- Σχεδόν τρία στα τέσσερα νοικοκυριά δεν έχουν παιδιά- Χωρίς παιδιά σχεδόν 3 εκατομμύρια Έλληνες!
Ιράν: Οι Φρουροί της Επανάστασης προειδοποιούν τη Δύση ότι η πυραυλική ισχύς τους δεν γνωρίζει πλέον «γεωγραφικά όρια»!
Αποκάλυψη CBS: Ισραήλ και ΗΠΑ εξετάζουν νέα επίθεση στο Ιράν το προσεχές διάστημα
Κίνηση στους δρόμους: Μποτιλιάρισμα στον Κηφισό και τροχαίο στο ύψος της λεωφόρου Αθηνών – Στο «κόκκινο» και η Αττική Οδός
Τουρκία: «Να μην κρατά όμηρο η Λευκωσία τις σχέσεις μας»-Χτυπά πλέον σε όλα τα διπλωματικά μέτωπα ο Ερντογάν- Προκλητικός ο Φιντάν και στην Ευρωπαϊκή Ένωση- Ζητά αναθεώρηση της Τελωνειακής Ένωσης χωρίς κανέναν όρο ή δέσμευση για το Κυπριακό
Ελληνοτουρκικά: Εμείς στηρίζουμε την Ουκρανία αδιάλειπτα και με όλες μας τις δυνάμεις κι ο Ζελένσκι εξοπλίζει ανενόχλητος την Τουρκία!-Ουκρανικούς κινητήρες θα έχουν τα drones Kizilelma με τα οποία ο Ερντογάν θέλει να «κλειδώσει» το Αιγαίο