Ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ: Τα τρία σενάρια για την «επόμενη μέρα» και πώς θα επηρεάσουν τον Τραμπ

Οι ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ τον Νοέμβριο μπορεί να μην εκλέγουν πρόεδρο αποτελούν όμως ένα μεγάλο στοίχημα για τον Ντόναλντ Τραμπ.

Ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ: Τα τρία σενάρια για την «επόμενη μέρα» και πώς θα επηρεάσουν τον Τραμπ

Το αποτέλεσμα της κάλπης αναμένεται να διαμορφώσει σε σημαντικό βαθμό το πολιτικό τοπίο στο οποίο θα κληθεί να κινηθεί κατά τα δύο τελευταία χρόνια της θητείας του, καθορίζοντας παράλληλα πόσο εύκολα θα μπορεί να προωθεί την κυβερνητική του ατζέντα και να υλοποιεί τις δεσμεύσεις του.

Η ιστορική εμπειρία δεν ευνοεί ιδιαίτερα τον Αμερικανό πρόεδρο. Παραδοσιακά, το κόμμα που βρίσκεται στον Λευκό Οίκο καταγράφει απώλειες στις ενδιάμεσες εκλογές, καθώς οι ψηφοφόροι συχνά αξιοποιούν αυτή την αναμέτρηση για να εκφράσουν τη δυσαρέσκειά τους απέναντι στην κυβέρνηση ή να εξισορροπήσουν τους πολιτικούς συσχετισμούς στην Ουάσιγκτον. Από το 1938 μέχρι σήμερα, μόλις δύο πρόεδροι κατάφεραν να περάσουν αλώβητοι από αυτή τη δοκιμασία, αποφεύγοντας απώλειες για το κόμμα τους.

Το διακύβευμα είναι σαφές: όσο μικρότερη είναι η κοινοβουλευτική δύναμη ενός προέδρου στη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία, τόσο δυσκολότερη γίνεται η προώθηση των νομοθετικών του πρωτοβουλιών. Ακόμη και όταν ο Λευκός Οίκος διατηρεί τον έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας, η απώλεια της πλειοψηφίας σε ένα ή και στα δύο σώματα του Κογκρέσου μπορεί να περιορίσει αισθητά τα περιθώρια πολιτικών ελιγμών του.

Ο καθηγητής Μάικλ Ζενοβέζ του Πανεπιστημίου Loyola Marymount υποστηρίζει ότι η προεδρική εξουσία στις Ηνωμένες Πολιτείες παρουσιάζει συχνά μια ιδιότυπη χρονική κατανομή: τα πρώτα δύο χρόνια της προεδρικής θητείας αποτελούν συνήθως την περίοδο μεγαλύτερης δυνατότητας άσκησης νομοθετικής πολιτικής, ενώ τα επόμενα δύο χρόνια μπορεί να χαρακτηρίζονται από σημαντικότερους πολιτικούς περιορισμούς.

Τα ιστορικά δεδομένα ενισχύουν αυτή την εικόνα. Από το 1952 έως το 2012, οι πρόεδροι έχασαν έδρες στη Βουλή των Αντιπροσώπων σε 13 εκλογικές αναμετρήσεις. Ωστόσο, οι απώλειες στις ενδιάμεσες εκλογές δεν προδικάζουν απαραίτητα την έκβαση της επόμενης προεδρικής αναμέτρησης. Σε έξι περιπτώσεις, το κόμμα του προέδρου κατάφερε να επικρατήσει και στις επόμενες προεδρικές εκλογές, γεγονός που δείχνει ότι οι ενδιάμεσες κάλπες δεν αποτελούν από μόνες τους ασφαλές «βαρόμετρο» για το αποτέλεσμα του 2028.

Ποια είναι, λοιπόν, τα τρία βασικά σενάρια για την επόμενη μέρα των ενδιάμεσων εκλογών και ποιες συνέπειες θα μπορούσε να έχει το καθένα για τον Ντόναλντ Τραμπ;

Το πιθανότερο σενάριο: Απώλεια της Βουλής των Αντιπροσώπων, διατήρηση της Γερουσίας

Το σενάριο που συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες είναι να περάσει η Βουλή των Αντιπροσώπων στα χέρια των Δημοκρατικών, ενώ οι Ρεπουμπλικανοί θα καταφέρουν να διατηρήσουν τον έλεγχο της Γερουσίας. Μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε σημαντικό πλήγμα για τον Τραμπ, χωρίς, ωστόσο, να οδηγεί σε πλήρη ανατροπή των κοινοβουλευτικών συσχετισμών.

Οι Δημοκρατικοί εμφανίζονται να ενισχύουν τη θέση τους στις δημοσκοπήσεις, ασκώντας πίεση στους Ρεπουμπλικανούς ακόμη και σε πολιτείες που παραδοσιακά θεωρούνται ασφαλή εκλογικά προπύργια της συντηρητικής παράταξης, οι γνωστές «κόκκινες» πολιτείες. Την ίδια στιγμή, η δημοτικότητα του Αμερικανού προέδρου κινείται κατά μέσο όρο γύρω στο 37%, ενώ περίπου το 61% των πολιτών εκφράζει αρνητική γνώμη για την προεδρία του.

Οι εκτιμήσεις των προγνωστικών πλατφορμών και των εκλογικών αναλυτών αποτυπώνουν τη δυσκολία που αντιμετωπίζουν οι Ρεπουμπλικανοί. Το Polymarket US δίνει στους Δημοκρατικούς περίπου 90% πιθανότητα να κερδίσουν τη Βουλή των Αντιπροσώπων, ενώ το Cook Political Report εκτιμά ότι θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν από 224 έως 234 έδρες.

Η σημερινή πλειοψηφία των Ρεπουμπλικανών στη Βουλή είναι εξαιρετικά εύθραυστη. Το κόμμα διαθέτει 218 έδρες, τον ελάχιστο αριθμό που απαιτείται για τον έλεγχο του σώματος, ενώ ένας ανεξάρτητος βουλευτής συνήθως στηρίζει τις κυβερνητικές θέσεις. Με τόσο περιορισμένο περιθώριο ασφαλείας, ακόμη και σχετικά μικρές εκλογικές απώλειες θα μπορούσαν να αλλάξουν τις ισορροπίες και να στερήσουν από τον Τραμπ ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία για την προώθηση του προγράμματός του.

Εάν οι Δημοκρατικοί ανακτήσουν τη Βουλή, θα αποκτήσουν τη δυνατότητα να μπλοκάρουν ή να καθυστερούν νομοθετικές πρωτοβουλίες της κυβέρνησης, να απαιτούν εξηγήσεις για τις αποφάσεις του Λευκού Οίκου και να ενεργοποιούν κοινοβουλευτικές έρευνες για τις ενέργειες της εκτελεστικής εξουσίας. Παράλληλα, θα μπορούν να εντείνουν τον έλεγχο της κυβέρνησης, αναγκάζοντας τον πρόεδρο και τους συνεργάτες του να δαπανούν περισσότερο πολιτικό χρόνο στην υπεράσπιση των επιλογών τους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Τραμπ θα χάσει αυτομάτως τη δυνατότητα να κυβερνά. Θα σημαίνει, όμως, ότι η προώθηση της νομοθετικής του ατζέντας θα γίνει σαφώς πιο περίπλοκη, με περισσότερες διαπραγματεύσεις, αυξημένες αντιστάσεις και μεγαλύτερο κίνδυνο πολιτικών αδιεξόδων. Με άλλα λόγια, ο Λευκός Οίκος θα εξακολουθεί να διαθέτει την εκτελεστική εξουσία, αλλά θα δυσκολεύεται περισσότερο να μετατρέπει τις προτεραιότητές του σε νόμους.

Το χειρότερο σενάριο: Ένα μπλε «κύμα» και στα δύο σώματα του Κογκρέσου

Το πιο δυσμενές ενδεχόμενο για τον Αμερικανό πρόεδρο θα ήταν να χάσουν οι Ρεπουμπλικανοί όχι μόνο τη Βουλή των Αντιπροσώπων, αλλά και τη Γερουσία. Ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα συνιστούσε ευρύτερη πολιτική ανατροπή, καθώς οι Δημοκρατικοί θα αποκτούσαν τον έλεγχο και των δύο νομοθετικών σωμάτων, περιορίζοντας δραστικά τα περιθώρια ελιγμών του Λευκού Οίκου.

Αν και ένα τέτοιο «μπλε κύμα» δεν μπορεί να αποκλειστεί, οι αναλυτές δεν το θεωρούν, προς το παρόν, το πιθανότερο σενάριο. Η μάχη για τη Γερουσία είναι πιο σύνθετη, καθώς οι εκλογικές αναμετρήσεις διεξάγονται σε συγκεκριμένες πολιτείες και οι τοπικές ισορροπίες μπορούν να αποδειχθούν καθοριστικές, ανεξάρτητα από τη γενικότερη τάση σε εθνικό επίπεδο.

Για να εξασφαλίσουν τον έλεγχο του σώματος, οι Δημοκρατικοί θα πρέπει να διατηρήσουν τρεις έδρες που ήδη κατέχουν και να κερδίσουν τέσσερις επιπλέον. Πρόκειται για έναν δύσκολο στόχο, ο οποίος προϋποθέτει νίκες σε πολιτείες όπου οι Ρεπουμπλικανοί διατηρούν ισχυρή εκλογική παρουσία.

Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις, ωστόσο, δείχνουν ότι οι Δημοκρατικοί εμφανίζουν προβάδισμα σε πολιτείες που παραδοσιακά θεωρούνται «κόκκινες», όπως το Οχάιο, η Αλάσκα και το Τέξας. Παράλληλα, το ενδεχόμενο να αλλάξει πολιτικό χρώμα και το Κάνσας βρίσκεται στο τραπέζι, σε μια εξέλιξη που, εάν επιβεβαιωνόταν, θα είχε ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς η πολιτεία δεν έχει εκλέξει Δημοκρατικό γερουσιαστή εδώ και 94 χρόνια.

Στον αντίποδα, οι Ρεπουμπλικανοί θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωποι με δυσάρεστες εκπλήξεις και σε άλλες πολιτείες, όπως η Νεμπράσκα, η Νότια Καρολίνα, το Μισισίπι και η Μινεσότα. Προς το παρόν, πάντως, το ενδεχόμενο απωλειών σε αυτά τα μέτωπα θεωρείται περιορισμένο, χωρίς να μπορεί να αποκλειστεί πλήρως όσο πλησιάζει η εκλογική αναμέτρηση.

Τι θα σήμαινε, όμως, για τον Τραμπ η απώλεια και της Γερουσίας; Οι συνέπειες θα ήταν ακόμη πιο ουσιαστικές. Πέρα από τα εμπόδια στη νομοθετική διαδικασία, ο πρόεδρος θα αντιμετώπιζε μεγαλύτερες δυσκολίες στην εξασφάλιση της έγκρισης των διορισμών του σε καίριες κρατικές θέσεις, καθώς και σε θέσεις της ομοσπονδιακής Δικαιοσύνης.

Ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ: Τα τρία σενάρια για την «επόμενη μέρα» και πώς θα επηρεάσουν τον Τραμπ

Η Γερουσία διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην επικύρωση σημαντικών προεδρικών διορισμών. Επομένως, η απώλεια του ελέγχου της θα περιόριζε την ικανότητα του Λευκού Οίκου να προωθεί επιλογές σε θέσεις-κλειδιά της κρατικής μηχανής και της δικαστικής εξουσίας. Ταυτόχρονα, ο έλεγχος και των δύο σωμάτων από τους Δημοκρατικούς θα δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για εντονότερη κοινοβουλευτική εποπτεία, περισσότερες έρευνες και αυξημένη πολιτική πίεση προς την κυβέρνηση.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, τα δύο τελευταία χρόνια της προεδρίας Τραμπ θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε μια παρατεταμένη αναμέτρηση με το Κογκρέσο. Η κυβέρνηση θα εξακολουθούσε να έχει στη διάθεσή της τις εξουσίες του προέδρου, αλλά η υλοποίηση μεγάλου μέρους του νομοθετικού της σχεδιασμού θα εξαρτιόταν από δύσκολους συμβιβασμούς και διαπραγματεύσεις με την αντιπολίτευση.

Το «εύκολο» σενάριο: Οι Ρεπουμπλικανοί κρατούν τον έλεγχο

Στην αντίπερα όχθη βρίσκεται το σενάριο που θα ήθελε περισσότερο ο Ντόναλντ Τραμπ: οι Ρεπουμπλικανοί να διατηρήσουν την πλειοψηφία τόσο στη Βουλή των Αντιπροσώπων όσο και στη Γερουσία. Μια τέτοια έκβαση θα επέτρεπε στον πρόεδρο να συνεχίσει το κυβερνητικό του έργο με λιγότερα κοινοβουλευτικά εμπόδια, διατηρώντας την πρόσβαση στα βασικά νομοθετικά εργαλεία που χρειάζεται για την εφαρμογή της πολιτικής του.

Ωστόσο, το ενδεχόμενο αυτό εμφανίζεται προς το παρόν περιορισμένο. Σύμφωνα με την πλατφόρμα Simple Functions, η πιθανότητα να διατηρήσουν οι Ρεπουμπλικανοί τον έλεγχο και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου ανέρχεται περίπου στο 15%.

Εάν ο Τραμπ καταφέρει να ανατρέψει τα προγνωστικά και οι Ρεπουμπλικανοί αναδειχθούν οι μεγάλοι νικητές της αναμέτρησης, ο Λευκός Οίκος θα διατηρήσει ένα σημαντικό πλεονέκτημα για το υπόλοιπο της προεδρικής θητείας. Η διατήρηση των πλειοψηφιών θα διευκόλυνε την προώθηση νομοσχεδίων, θα περιόριζε τη δυνατότητα της αντιπολίτευσης να παρεμποδίζει τις κυβερνητικές πρωτοβουλίες και θα προσέφερε μεγαλύτερη ευχέρεια στη διαχείριση των πολιτικών προτεραιοτήτων της κυβέρνησης.

Ακόμη και σε αυτό το ευνοϊκό σενάριο, πάντως, η εικόνα δεν θα ήταν απαραίτητα ανέφελη. Οι πλειοψηφίες των Ρεπουμπλικανών θα μπορούσαν να παραμείνουν οριακές, αφήνοντας τον πρόεδρο εκτεθειμένο σε εσωκομματικές διαφωνίες και διαφοροποιήσεις. Ρεπορτάζ μεγάλων μέσων ενημέρωσης, μεταξύ των οποίων και το Politico, δείχνουν ότι ορισμένοι Ρεπουμπλικανοί που εκλέγονται σε αμφίρροπες πολιτείες επιλέγουν να κρατούν αποστάσεις από τον πρόεδρο.

Αυτή η στάση υπογραμμίζει ένα κρίσιμο στοιχείο της πολιτικής πραγματικότητας στην Ουάσιγκτον: η κομματική πλειοψηφία δεν συνεπάγεται πάντοτε και απόλυτη πολιτική πειθαρχία. Ακόμη και αν οι Ρεπουμπλικανοί διατηρήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου, ο Τραμπ θα πρέπει να υπολογίζει τις εσωτερικές ισορροπίες και να εξασφαλίζει τη στήριξη βουλευτών και γερουσιαστών που ενδέχεται να μη συμφωνούν με όλες τις επιλογές του.

Η επόμενη μέρα και το στοίχημα του 2028

Οι ενδιάμεσες εκλογές δεν θα κρίνουν μόνο τους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς για τα επόμενα δύο χρόνια. Θα αποτελέσουν και μια σημαντική δοκιμασία για την πολιτική δυναμική του Τραμπ, αποτυπώνοντας σε ποιον βαθμό εξακολουθεί να διατηρεί την υποστήριξη των ψηφοφόρων και πόσο ισχυρή παραμένει η επιρροή του στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα.

Μια ήττα των Ρεπουμπλικανών στη Βουλή θα περιόριζε τις νομοθετικές δυνατότητες του προέδρου, ενώ η απώλεια και της Γερουσίας θα ενίσχυε ακόμη περισσότερο τη θέση των Δημοκρατικών απέναντι στον Λευκό Οίκο.

Αντίθετα, η διατήρηση του ελέγχου και των δύο σωμάτων θα έδινε στον Τραμπ μεγαλύτερη πολιτική άνεση, χωρίς να εξαλείφει τις δυσκολίες που απορρέουν από τις εσωκομματικές διαφωνίες και τη μεταβαλλόμενη στάση των ψηφοφόρων.