Έρχεται η Woke ατζέντα 2.0: Η νέα «βιτρίνα» μιας ιδεολογίας που πλέον μεταλλάσσεται για να καταφέρει να επιβιώσει

Η woke ατζέντα δεν φαίνεται να εγκαταλείπει το πολιτικό προσκήνιο. Αντίθετα, σύμφωνα με την ανάλυση που παρουσιάζει το American Mind, επιχειρεί να προσαρμοστεί στα νέα πολιτικά και κοινωνικά δεδομένα, αλλάζοντας προτεραιότητες, γλώσσα και επικοινωνιακό περίβλημα, προκειμένου να διατηρήσει την επιρροή της.

Έρχεται η Woke ατζέντα 2.0: Η νέα «βιτρίνα» μιας ιδεολογίας που πλέον μεταλλάσσεται για να καταφέρει να επιβιώσει

Η βασική θέση της ανάλυσης είναι ότι η ριζοσπαστική ατζέντα δεν υποχωρεί ουσιαστικά, αλλά βρίσκεται σε φάση μετάλλαξης. Τα αφηγήματα που αποδείχθηκαν πολιτικά και εκλογικά δυσλειτουργικά περιορίζονται ή εγκαταλείπονται προσωρινά και στη θέση τους εμφανίζονται νέες θεματικές, με μεγαλύτερη έμφαση στη γεωπολιτική, την οικονομική δυσπραγία και τον λαϊκισμό.

Σε εκτενή ανάλυση που δημοσιεύει το American Mind, περιγράφεται αυτή η διαδικασία ως μια στρατηγική αναδίπλωση και ταυτόχρονα ως ανασχεδιασμός της woke ατζέντας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η αρχική της μορφή, την οποία η ανάλυση χαρακτηρίζει «Woke 1.0», φαίνεται να έχει εξαντλήσει σημαντικό μέρος της πολιτικής και εκλογικής της δυναμικής. Έτσι, στη θέση της επιχειρεί να εμφανιστεί μια νέα εκδοχή, η «Woke 2.0», η οποία διατηρεί τον βασικό ιδεολογικό πυρήνα, αλλά αλλάζει σημαντικά το περιτύλιγμα.

Η πρώτη φάση της συγκεκριμένης πολιτικής προσέγγισης βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην ταυτοτική πολιτική, στα ζητήματα φυλής και φύλου και στη θεωρία των έμφυλων ταυτοτήτων. Στο επίκεντρο βρέθηκε η ανάδειξη διαφορετικών ομάδων ως φορέων ιστορικών ή κοινωνικών αδικιών, με τη «μαύρη τρανς γυναίκα» να παρουσιάζεται, σύμφωνα με την ανάλυση, ως το κατεξοχήν σύμβολο της ιεράρχησης των θυμάτων.

Το ζήτημα ανέδειξε δημόσια και ο Κύριλλος Ντμιτρίεφ, σύμβουλος του Ρώσου προέδρου Β. Πούτιν σε θέματα επενδύσεων, προσθέτοντας μια ακόμη διάσταση στη συζήτηση για τη μεταμόρφωση της συγκεκριμένης ιδεολογικής ατζέντας.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη προσέγγιση βρέθηκε αντιμέτωπη με ολοένα εντονότερες κοινωνικές αντιδράσεις και πολιτικές αντιφάσεις. Η προσπάθεια εφαρμογής πολιτικών με βάση αυστηρά ταυτοτικά κριτήρια δημιούργησε, σύμφωνα με τους επικριτές της, παράδοξα αποτελέσματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αντιμετώπιση επιτυχημένων μειονοτικών ομάδων, όπως οι Ασιάτες στα αμερικανικά πανεπιστήμια, ενώ παράλληλα ιδιαίτερα αμφιλεγόμενες θεωρήθηκαν πολιτικές που αφορούσαν τη χρηματοδότηση επεμβάσεων φυλομετάβασης σε ομοσπονδιακές φυλακές.

Κάπως έτσι, το αρχικό αφήγημα άρχισε να συγκρούεται με τις ίδιες του τις υπερβολές. Όσο περισσότερο απομακρυνόταν από τις κοινωνικές προτεραιότητες της πλειονότητας των πολιτών, τόσο μεγαλύτερο γινόταν το πολιτικό κόστος. Το πρόβλημα, επομένως, δεν ήταν μόνο ιδεολογικό αλλά και καθαρά εκλογικό: ένα σημαντικό τμήμα του εκλογικού σώματος έπαψε να ανταποκρίνεται στα συγκεκριμένα μηνύματα.

Η αλλαγή «βιτρίνας»

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η νέα στρατηγική δεν εμφανίζεται ως πλήρης εγκατάλειψη της προηγούμενης ατζέντας, αλλά ως αλλαγή προτεραιοτήτων και κυρίως ως αλλαγή «βιτρίνας».

Στην εκδοχή της «Woke 2.0», το επίκεντρο μετακινείται από τα περισσότερο αμφιλεγόμενα ζητήματα φύλου και ταυτοτήτων προς το διεθνές πεδίο, την αντι-αποικιοκρατική ρητορική και τις γεωπολιτικές συγκρούσεις.

Το νέο ιδεολογικό σύμβολο δεν αναζητείται πλέον αποκλειστικά στη θεωρία queer. Αντίθετα, αντλείται από τον παλαιστινιακό αγώνα και από τις αντιαποικιοκρατικές θεωρίες του Φραντς Φανόν. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να συνδεθούν οι εγχώριες κοινωνικές διεκδικήσεις με ένα πολύ ευρύτερο παγκόσμιο αφήγημα, μέσα από την ιδέα μιας «παγκόσμιας ιντιφάντα».

Η μετατόπιση αυτή δεν είναι απλώς θεματική. Επιχειρεί να προσδώσει στην ατζέντα ένα διαφορετικό πολιτικό λεξιλόγιο, ικανό να αγγίξει ένα πολύ μεγαλύτερο ακροατήριο. Η έμφαση μεταφέρεται από τις εξειδικευμένες πολιτισμικές και ταυτοτικές αντιπαραθέσεις σε ζητήματα πολέμου, διεθνών σχέσεων, αποικιοκρατίας, οικονομικής ανισότητας και κοινωνικής αδικίας.

Έρχεται η Woke ατζέντα 2.0: Η νέα «βιτρίνα» μιας ιδεολογίας που πλέον μεταλλάσσεται για να καταφέρει να επιβιώσει

Από την ταυτότητα στην οικονομία

Την ίδια στιγμή, η «Woke 2.0» επιχειρεί να αξιοποιήσει ένα ζήτημα που αγγίζει πλέον την καθημερινότητα εκατομμυρίων Αμερικανών: την πραγματική οικονομική πίεση που αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά.

Το νέο αφήγημα επιχειρεί να συνδέσει τις διεθνείς εξελίξεις με τα εσωτερικά προβλήματα των Ηνωμένων Πολιτειών. Η στρατιωτική και οικονομική βοήθεια προς το εξωτερικό παρουσιάζεται ως επιλογή που επιβαρύνει τους ίδιους τους πολίτες, δημιουργώντας την εικόνα ότι οι διαθέσιμοι κοινωνικοί πόροι κατευθύνονται σε ξένες υποθέσεις, την ώρα που οι Αμερικανοί αντιμετωπίζουν αυξημένο κόστος ζωής, οικονομική ανασφάλεια και υποβάθμιση του βιοτικού τους επιπέδου.

Πρόκειται, επομένως, για μια αλλαγή που επιχειρεί να μετατρέψει την οικονομική δυσαρέσκεια σε πολιτικό όπλο. Εκεί όπου το προηγούμενο αφήγημα δυσκολευόταν να πείσει πέρα από συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, η νέα προσέγγιση επιχειρεί να μιλήσει τη γλώσσα της καθημερινότητας: «Γιατί να δίνονται χρήματα στο εξωτερικό όταν υπάρχουν προβλήματα στο εσωτερικό;»

Με αυτόν τον τρόπο, η νέα εκδοχή της ατζέντας επιχειρεί να αφήσει στην άκρη, τουλάχιστον προσωρινά, τα ζητήματα που προκαλούσαν τις μεγαλύτερες αντιδράσεις και να επενδύσει σε θέματα με ευρύτερη κοινωνική απήχηση.

Ίδιος πυρήνας, διαφορετικό περίβλημα

Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη ανάλυση, όμως, η αλλαγή αυτή δεν σημαίνει ότι αλλάζει και η ουσία της ιδεολογίας. Ο πυρήνας παραμένει ίδιος και αυτό που μεταβάλλεται είναι κυρίως η πολιτική στρατηγική και ο τρόπος παρουσίασής της.

Η «Woke 2.0» εμφανίζεται έτσι ως μια περισσότερο πραγματιστική εκδοχή της προηγούμενης ατζέντας. Οι πιο ακραίες κοινωνικές εκφάνσεις μπαίνουν προσωρινά σε δεύτερο πλάνο, ενώ στο προσκήνιο έρχονται ζητήματα που μπορούν να λειτουργήσουν ως ευρύτερο όχημα πολιτικής συσπείρωσης.

Με άλλα λόγια, η ιδεολογία δεν εξαφανίζεται· αλλάζει πρόσωπο. Η ταυτότητα δίνει χώρο στη γεωπολιτική, η θεωρία των φύλων στην αντι-αποικιοκρατική ρητορική και οι εξειδικευμένες κοινωνικές διεκδικήσεις στην οικονομική δυσαρέσκεια.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η woke ατζέντα τελείωσε, αλλά αν βρίσκεται μπροστά σε μια διαδικασία πολιτικής αναπροσαρμογής. Η «Woke 2.0», όπως περιγράφεται στην ανάλυση, επιχειρεί ακριβώς αυτό: να κρατήσει ζωντανό τον ίδιο πολιτικό πυρήνα, αλλάζοντας ταυτόχρονα το μήνυμα, τα σύμβολα και τις προτεραιότητες, μέχρι να δημιουργηθούν ξανά οι συνθήκες για την επιστροφή της στο κέντρο της πολιτικής εξουσίας.