Έρχονται ραγδαίες εξελίξεις στο Κίεβο: Ο Ζελένσκι προετοιμάζει ταυτόχρονα προεδρικές εκλογές και δημοψήφισμα έως τον Μάιο – Πίεση από Τραμπ, πολεμικός νόμος, ρωσική κατοχή και εσωτερικές αντιδράσεις συνθέτουν ένα εκρηκτικό πολιτικό σκηνικό

Η Ουκρανία φαίνεται να εισέρχεται σε μια περίοδο βαθιών πολιτικών εξελίξεων, καθώς –σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times– ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο να προκηρύξει προεδρικές εκλογές και παράλληλο δημοψήφισμα μέσα στον Μάιο.

Η βρετανική εφημερίδα, επικαλούμενη Ουκρανούς και Ευρωπαίους αξιωματούχους που γνωρίζουν τις σχετικές διεργασίες, αναφέρει ότι ο Ζελένσκι ενδέχεται να παρουσιάσει επίσημα το σχέδιό του στις 24 Φεβρουαρίου, ανήμερα της τέταρτης επετείου από τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας.

Πιέσεις από την Ουάσινγκτον και ασφυκτικό χρονοδιάγραμμα

Σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, η πρωτοβουλία αυτή συνδέεται με έντονες πιέσεις της κυβέρνησης Τραμπ προς το Κίεβο, ώστε να διεξαχθούν τόσο οι εκλογές όσο και το δημοψήφισμα έως τις 15 Μαΐου. Η αμερικανική πλευρά φέρεται να έχει διαμηνύσει ότι η παροχή εγγυήσεων ασφαλείας προς την Ουκρανία εξαρτάται από την πρόοδο σε μια συνολική ειρηνευτική συμφωνία, η οποία θα πρέπει να έχει δρομολογηθεί εντός συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος.

Ο ίδιος ο Ζελένσκι έχει αναφερθεί στην επιθυμία του Λευκού Οίκου για «σαφές χρονοδιάγραμμα», σημειώνοντας ότι υπάρχει αμερικανική βούληση να κλείσει το ουκρανικό μέτωπο πριν οι ΗΠΑ στραφούν πλήρως στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.

Παρότι τόσο το τελεσίγραφο όσο και οι ημερομηνίες δεν θεωρούνται απόλυτα δεσμευτικές, αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι τα περιθώρια ελιγμών για το Κίεβο στενεύουν, ειδικά όσο πλησιάζει η αμερικανική εκλογική περίοδος.

Πολιτική ανατροπή εν μέσω πολέμου

Η ενδεχόμενη προκήρυξη εκλογών θα αποτελούσε θεαματική μεταστροφή, καθώς μέχρι πρότινος ο Ζελένσκι υποστήριζε ότι η διεξαγωγή εθνικών εκλογών είναι πρακτικά αδύνατη υπό καθεστώς στρατιωτικού νόμου. Η Ουκρανία παραμένει σε κατάσταση πολέμου, με περίπου το 20% της επικράτειάς της υπό ρωσική κατοχή, εκατομμύρια πολίτες εκτοπισμένους και εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες στο μέτωπο.

Για να καταστεί εφικτή η διαδικασία, το ουκρανικό κοινοβούλιο θα πρέπει να προχωρήσει σε νομικές τροποποιήσεις τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, καθώς η ισχύουσα νομοθεσία απαγορεύει εκλογές εν καιρώ πολέμου.

Ειδικοί προειδοποιούν ότι ένα τόσο ταχύρρυθμο χρονοδιάγραμμα ενέχει σοβαρούς κινδύνους για τη νομιμότητα και την αξιοπιστία της διαδικασίας. Η διεξαγωγή εκλογών με μεγάλο μέρος του πληθυσμού εκτός της μόνιμης κατοικίας του ή εκτός χώρας θα μπορούσε να οδηγήσει σε αμφισβητήσεις, τόσο στο εσωτερικό όσο και διεθνώς.

Στόχος η επανεκλογή και η πολιτική νομιμοποίηση

Δυτικοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι το σχέδιο εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική του Ζελένσκι να ενισχύσει τις πιθανότητες επανεκλογής του, ιδίως εάν οι κάλπες στηθούν ταυτόχρονα με δημοψήφισμα – ενδεχομένως για την έγκριση μιας ειρηνευτικής συμφωνίας.

Η ταυτόχρονη διεξαγωγή των δύο ψηφοφοριών θα μπορούσε να αυξήσει τη συμμετοχή και να προσδώσει μεγαλύτερη πολιτική νομιμοποίηση στο αποτέλεσμα. Παράλληλα, μια εθνική έγκριση ενδεχόμενης συμφωνίας με τη Ρωσία θα λειτουργούσε ως ασπίδα απέναντι σε κατηγορίες περί υποχωρήσεων.

Ωστόσο, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι, αν και ο Ζελένσκι εξακολουθεί να διατηρεί σημαντική υποστήριξη, η δημοτικότητά του έχει μειωθεί σε σχέση με τα σχεδόν καθολικά επίπεδα των πρώτων ετών του πολέμου, λόγω πολεμικής κόπωσης και σκανδάλων διαφθοράς που άγγιξαν τον στενό του κύκλο.

Το αγκάθι του Ντονμπάς και οι ρωσικές απαιτήσεις

Κεντρικό εμπόδιο παραμένει το περιεχόμενο μιας πιθανής ειρηνευτικής συμφωνίας. Η Ουάσινγκτον φέρεται να επιθυμεί πρόοδο πριν από τα μέσα Μαΐου, με σενάρια να περιλαμβάνουν ρυθμίσεις για το Ντονμπάς και άλλες κατεχόμενες περιοχές.

Ο Ζελένσκι, ωστόσο, έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι η Ουκρανία δεν προτίθεται να παραχωρήσει εδάφη, τονίζοντας ότι «θα μείνει εκεί που στέκεται». Από την άλλη πλευρά, ο Βλαντίμιρ Πούτιν επιμένει στους μαξιμαλιστικούς του στόχους, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο συνέχισης ή και κλιμάκωσης των επιχειρήσεων.

Το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει βαθύ, ιδιαίτερα σε ζητήματα όπως ο έλεγχος του Ντονμπάς και του πυρηνικού σταθμού της Ζαπορίζια, γεγονός που καθιστά το προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα εξαιρετικά εύθραυστο.

Εσωτερικές αντιδράσεις και φόβοι για διχασμό

Στο εσωτερικό της Ουκρανίας, η προοπτική εκλογών εν μέσω πολέμου προκαλεί έντονες συζητήσεις. Πολλοί πολιτικοί, μεταξύ αυτών και ο δήμαρχος του Κιέβου Βιτάλι Κλίτσκο, εκφράζουν ανησυχίες ότι ο πολιτικός ανταγωνισμός σε μια τέτοια συγκυρία μπορεί να αποδυναμώσει τη χώρα.

Όπως επισημαίνεται, μια πρόωρη και βεβιασμένη διαδικασία θα μπορούσε να πλήξει τη μελλοντική ακεραιότητα της ουκρανικής δημοκρατίας και να προσφέρει στη Ρωσία αφορμές αμφισβήτησης της νομιμότητας των θεσμών.

Η Ουκρανία βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι: ανάμεσα στην ανάγκη πολιτικής ανανέωσης και διεθνούς νομιμοποίησης, και στον κίνδυνο εσωτερικής αποσταθεροποίησης εν μέσω ενός πολέμου που παραμένει ανοιχτός και αβέβαιος.