Eurogroup: Η Ευρώπη αναζητά δισεκατομμύρια για την άμυνα – Ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό;

Η ευρωπαϊκή άμυνα μετατρέπεται σταδιακά από ζήτημα στρατιωτικού σχεδιασμού σε ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά και δημοσιονομικά προβλήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Eurogroup: Η Ευρώπη αναζητά δισεκατομμύρια για την άμυνα – Ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό;

Η συνεδρίαση του Eurogroup, σήμερα Δευτέρα 9 Νοεμβρίου στις Βρυξέλλες, με βασικό αντικείμενο τη χρηματοδότηση της άμυνας, αναδεικνύει μια πραγματικότητα που γίνεται ολοένα πιο πιεστική: η Ευρώπη καλείται να ενισχύσει σημαντικά τις στρατιωτικές της δυνατότητες, χωρίς να έχει απαντήσει οριστικά στο ερώτημα ποιος θα καλύψει το κόστος.

Η συζήτηση πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αβεβαιότητα για τις αμερικανικές δεσμεύσεις και οι νέες απαιτήσεις του ΝΑΤΟ ενισχύουν την πίεση για μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες. Η παρουσία του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, στη συζήτηση για τη χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής άμυνας υπογραμμίζει τη σύνδεση ανάμεσα στις στρατιωτικές ανάγκες της Συμμαχίας και στις οικονομικές αποφάσεις των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.

Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο πόσα χρήματα θα δαπανηθούν, αλλά και από πού θα προέλθουν, πώς θα κατανεμηθούν και ποιος θα ελέγχει την αξιοποίησή τους.

Για πολλά χρόνια, η ευρωπαϊκή άμυνα αντιμετωπιζόταν κυρίως ως ζήτημα εξωτερικής πολιτικής και στρατιωτικής συνεργασίας. Σήμερα βρίσκεται στο επίκεντρο της οικονομικής διακυβέρνησης της Ευρωζώνης. Η ενίσχυση των στρατιωτικών δυνατοτήτων απαιτεί επενδύσεις σε εξοπλισμούς, πυρομαχικά, αεράμυνα, νέες τεχνολογίες, υποδομές και παραγωγικές εγκαταστάσεις.

Αυτές οι δαπάνες δεν μπορούν να καλυφθούν χωρίς σημαντικές δημοσιονομικές αποφάσεις.

Το πρώτο ερώτημα αφορά τον τρόπο χρηματοδότησης: θα επιβαρυνθούν αποκλειστικά οι εθνικοί προϋπολογισμοί ή θα αναπτυχθούν περισσότεροι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί κοινής χρηματοδότησης;
Το δεύτερο αφορά τους δημοσιονομικούς κανόνες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ζητά από τα κράτη-μέλη να διατηρούν υπό έλεγχο τα ελλείμματα και το δημόσιο χρέος, ενώ ταυτόχρονα ενθαρρύνει υψηλότερες αμυντικές δαπάνες.
Η συνύπαρξη αυτών των δύο στόχων δεν είναι αυτονόητη, ιδιαίτερα για χώρες με περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια. Εάν οι πρόσθετες αμυντικές δαπάνες χρηματοδοτηθούν κυρίως από εθνικούς πόρους, οι κυβερνήσεις θα κληθούν να αποφασίσουν πώς θα κατανείμουν τις διαθέσιμες πιστώσεις.

Το κοινωνικό κόστος και οι πολιτικές αντιφάσεις
Η ενίσχυση της άμυνας αποτελεί θεμιτή προτεραιότητα για τα ευρωπαϊκά κράτη, ιδιαίτερα σε ένα περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών κινδύνων. Ωστόσο, η ανάγκη ασφάλειας δεν καταργεί την ανάγκη κοινωνικής προστασίας.

Τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά αντιμετωπίζουν πιέσεις από την ακρίβεια, το κόστος στέγασης και την ενέργεια. Παράλληλα, οι δημόσιες υπηρεσίες υγείας, η εκπαίδευση και οι κοινωνικές υποδομές χρειάζονται σημαντικές επενδύσεις. Οι κοινωνικές κινητοποιήσεις τον τελευταίο μήνα σε μία σειρά από ευρωπαϊκές χώρες, υπενθυμίζουν ακριβώς αυτή την ανάγκη.

Το ερώτημα που ανακύπτει είναι εάν η Ευρώπη μπορεί να χρηματοδοτήσει ταυτόχρονα την αμυντική της ενίσχυση και τη διατήρηση του κοινωνικού της μοντέλου.

Ο ρόλος του ΝΑΤΟ και η ευρωπαϊκή αυτονομία

Η συμμετοχή του Μαρκ Ρούτε στη σημερινή συνεδρίαση αποκτά και πολιτική σημασία. Το ΝΑΤΟ επιδιώκει ενίσχυση των στρατιωτικών δυνατοτήτων των ευρωπαϊκών χωρών, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί παράλληλα να αναπτύξει ισχυρότερη δική της αμυντική βιομηχανική βάση.

Οι δύο στόχοι μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά, αλλά δεν ταυτίζονται πλήρως. Η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών δεν εγγυάται αυτομάτως ότι τα χρήματα θα κατευθυνθούν σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις ή ότι θα ενισχυθεί η στρατηγική αυτονομία της Ένωσης.

Υπάρχει ο κίνδυνος σημαντικό μέρος των πρόσθετων κονδυλίων να αξιοποιηθεί για εισαγωγές οπλικών συστημάτων, χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγής. Ένα επιπλέον σοβαρό δίλημμα είναι εάν η Ευρώπη θα χρηματοδοτήσει απλώς περισσότερους εξοπλισμούς ή θα δημιουργήσει μια πιο αυτόνομη και αποτελεσματική αμυντική υποδομή.

Τι σημαίνει για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα, η συζήτηση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Η χώρα διατηρεί υψηλές αμυντικές ανάγκες λόγω της γεωγραφικής της θέσης και των ζητημάτων ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο και ταυτόχρονα, αντιμετωπίζει σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις.

Η δυνατότητα αξιοποίησης ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων θα μπορούσε να περιορίσει μέρος της πίεσης στον εθνικό προϋπολογισμό και να δημιουργήσει ευκαιρίες για την ελληνική αμυντική βιομηχανία. Ωστόσο, απαιτείται συγκεκριμένη στρατηγική, ώστε οι πρόσθετες δαπάνες να συνοδεύονται από παραγωγικά οφέλη, τεχνογνωσία και εγχώρια προστιθέμενη αξία.

Η συνεδρίαση του Eurogroup, υπό την προεδρία του Κυριάκου Πιερρακάκη, αποκτά έτσι και ιδιαίτερο ελληνικό ενδιαφέρον. Το μεγάλο ερώτημα είναι εάν η Ευρώπη θα καταφέρει να χρηματοδοτήσει την ασφάλειά της χωρίς να αποδυναμώσει την κοινωνική συνοχή της.