Fordow: Η υπόγεια πυρηνική βάση του Ιράν και το μοναδικό όπλο που θα μπορούσε να την εξουδετερώσει

Η υπόγεια πυρηνική εγκατάσταση Fordow στο Ιράν παραμένει ένα από τα πλέον αδιαφανή και επίμαχα σημεία του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.

Fordow: Η υπόγεια πυρηνική βάση του Ιράν και το μοναδικό όπλο που θα μπορούσε να την εξουδετερώσει

Κατασκευασμένη εντός βραχώδους ορεινού όγκου κοντά στην πόλη Κομ, η δομή αυτή είναι θωρακισμένη ώστε να αντέχει ακόμη και τις πλέον εξελιγμένες συμβατικές επιθέσεις – γεγονός που την καθιστά πρακτικά άτρωτη σε οποιοδήποτε από τα υπάρχοντα οπλικά συστήματα διαθέτει το Ισραήλ.

Η ύπαρξη του Fordow ήρθε στο φως το 2009, όταν οι ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών, της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου – Ομπάμα, Σαρκοζί και Μπράουν – αποκάλυψαν δημοσίως πληροφορίες που, σύμφωνα με διαρροές, προήλθαν από ένα εκτενές αρχείο ιρανικών εγγράφων που φέρεται να απέσπασε η Μοσάντ. Η εγκατάσταση βρίσκεται σε βάθος περίπου 80 έως 90 μέτρων κάτω από την επιφάνεια της γης, αρκετά ώστε να θεωρείται απρόσβλητη από συμβατικές αεροπορικές επιθέσεις.

Αναλυτές και διεθνείς παρατηρητές εκτιμούν ότι το Fordow, το οποίο αρχικά παρουσιάστηκε από την Τεχεράνη ως «ειρηνική εφεδρική εγκατάσταση» για το εργοστάσιο εμπλουτισμού ουρανίου του Νατάνζ, αποτελεί πιθανό σημείο μετάβασης από πολιτική σε στρατιωτική χρήση του πυρηνικού υλικού. Η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA) έχει επισημάνει επανειλημμένα ότι ο σχεδιασμός και η διάταξη της εγκατάστασης εγείρουν σοβαρά ερωτήματα ως προς την αποκλειστικά ειρηνική της χρήση.

Παρά τις επανειλημμένες δηλώσεις της ιρανικής κυβέρνησης περί ειρηνικής φύσης του προγράμματος, η στρατηγική θέση και οι τεχνικές δυνατότητες του Fordow προκαλούν προβληματισμό. Η εγκατάσταση φαίνεται να έχει σχεδιαστεί με γνώμονα την επιβίωση σε περίπτωση προληπτικής ή αντίποινης επίθεσης, ενδεχόμενο που παραπέμπει περισσότερο σε στρατιωτική λογική παρά σε επιστημονική ή ενεργειακή αξιοποίηση.

Από στρατιωτικής σκοπιάς, η μοναδική γνωστή βόμβα που θεωρείται ικανή να προκαλέσει καίριο πλήγμα στο Fordow είναι η αμερικανική GBU-57, γνωστή και ως Massive Ordnance Penetrator (MOP). Πρόκειται για μια υπερβαρέα βόμβα 14 τόνων, σχεδιασμένη να διεισδύει σε βάθος έως και 61 μέτρων πριν εκραγεί, καθιστώντας την ιδανική για στόχους όπως το Fordow.

Ωστόσο, η GBU-57 μπορεί να μεταφερθεί μόνο από τα αμερικανικά στρατηγικά βομβαρδιστικά B-2, τα οποία δεν διαθέτει το Ισραήλ. Το γεγονός αυτό έχει περιορίσει δραστικά τις επιχειρησιακές επιλογές του Ισραήλ και τροφοδοτεί συζητήσεις για το κατά πόσον οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να εμπλακούν άμεσα σε ενδεχόμενη επιχείρηση εναντίον της εγκατάστασης.

Fordow: Η υπόγεια πυρηνική βάση του Ιράν και το μοναδικό όπλο που θα μπορούσε να την εξουδετερώσει

Η Τεχεράνη αποδίδει την υπόγεια κατασκευή του Fordow σε “συνεχιζόμενες απειλές στρατιωτικών επιθέσεων” και διατείνεται πως πρόκειται για μέτρο άμυνας και διασφάλισης του ενεργειακού της προγράμματος. Ωστόσο, ακόμα και χώρες που παραδοσιακά διατηρούν φιλικές σχέσεις με το Ιράν, όπως η Ρωσία και η Κίνα, έχουν εκφράσει δημόσια επιφυλάξεις.

Η προοπτική χρήσης της GBU-57 από τις ΗΠΑ παραμένει απομακρυσμένη, εκτός και αν υπάρξει άμεση ιρανική επίθεση εναντίον αμερικανικών στόχων ή συμφερόντων στη Μέση Ανατολή. Η Ουάσινγκτον, επισήμως τουλάχιστον, εμμένει στην επιλογή της διπλωματικής οδού, ενώ η στρατιωτική εμπλοκή θεωρείται ύστατη λύση.

Οι εγκαταστάσεις του Νατάνζ και του Ισφαχάν, επίσης κρίσιμες για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, έχουν δεχθεί πλήγματα τις τελευταίες εβδομάδες. Στο Νατάνζ, καταστράφηκε σημαντικό τμήμα της υπόγειας αίθουσας φυγοκεντρητών, με την IAEA να κάνει λόγο για πιθανή απώλεια έως και 15.000 μονάδων. Παράλληλα, στο Ισφαχάν αναφέρθηκαν καταστροφές σε χημικές εγκαταστάσεις και εργαστήρια μετατροπής ουρανίου.

Μέχρι στιγμής, δεν έχουν καταγραφεί αυξημένα επίπεδα ραδιενέργειας στο περιβάλλον, αν και εντός των εγκαταστάσεων εντοπίζονται ενδείξεις ραδιολογικής και χημικής επιμόλυνσης. Η κατάσταση χαρακτηρίζεται διαχειρίσιμη, με την προϋπόθεση ότι εφαρμόζονται κατάλληλα μέτρα προστασίας.

Το Fordow παραμένει ένα καίριο κομμάτι του πυρηνικού παζλ της Μέσης Ανατολής, με ισχυρές στρατιωτικές και διπλωματικές προεκτάσεις. Η καταστροφή του δεν είναι επιχειρησιακά εφικτή χωρίς την εμπλοκή των ΗΠΑ και την ενεργοποίηση του πιο εξελιγμένου οπλισμού τους. Το ερώτημα που προκύπτει πλέον είναι αν – και υπό ποιες συνθήκες – θα αποφασίσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες να χρησιμοποιήσουν τη μοναδική τους υπεροχή για να πλήξουν την καρδιά του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.