Γιατί ο Τραμπ «αγάπησε» τώρα την Τουρκία: Το παρασκήνιο με τα F-35, το κρίσιμο τεστ της Συνόδου του ΝΑΤΟ και η ανησυχία της Αθήνας

Η νέα δημόσια τοποθέτηση του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, υπέρ της Τουρκίας, μόλις δύο εβδομάδες πριν από την κρίσιμη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην τουρκική πρωτεύουσα, επαναφέρει δυναμικά στο προσκήνιο ένα ζήτημα με ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα για την Ανατολική Μεσόγειο: το ενδεχόμενο επανένταξης της Άγκυρας στο πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35.

Γιατί ο Τραμπ «αγάπησε» τώρα την Τουρκία: Το παρασκήνιο με τα F-35, το κρίσιμο τεστ της Συνόδου του ΝΑΤΟ και η ανησυχία της Αθήνας

Οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου, σε συνδυασμό με τις τοποθετήσεις κορυφαίων αξιωματούχων της Ουάσινγκτον, που αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο επανεξέτασης του σχετικού φακέλου, ενισχύουν την εικόνα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν μια νέα στρατηγική προσέγγιση με την Τουρκία.

Πρόκειται για μια εξέλιξη που προκαλεί εύλογο προβληματισμό στην Αθήνα, καθώς έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία παραμένουν ανοιχτά σημαντικά ζητήματα στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις.

Το μήνυμα Τραμπ προς Νετανιάχου

Έμπειροι αναλυτές εκτιμούν ότι πίσω από τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ κρύβεται μία λέξη-κλειδί: Ισραήλ.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, ενόψει τόσο της Συνόδου του ΝΑΤΟ όσο και της επικείμενης συνάντησής του με τον Ταγίπ Ερντογάν, επιχείρησε αφενός να ενισχύσει πολιτικά τον Τούρκο πρόεδρο, δημιουργώντας ένα πιο θετικό κλίμα όσο το ζήτημα των F-35 παραμένει «παγωμένο», και αφετέρου να στείλει ένα σαφές μήνυμα προς τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, με τον οποίο το τελευταίο διάστημα οι σχέσεις τους εμφανίζουν εμφανείς τριβές.

Στην Ουάσινγκτον επικρατεί έντονος προβληματισμός για τις συνεχιζόμενες ισραηλινές επιχειρήσεις στον Λίβανο, παρά την εκεχειρία, καθώς εκτιμάται ότι ενδέχεται να υπονομεύσουν τη συμφωνία με το Ιράν, στην οποία ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επενδύσει σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο. Αντίθετα, ο Ταγίπ Ερντογάν φαίνεται να κινείται, τουλάχιστον στο συγκεκριμένο μέτωπο, σε συνεννόηση με τις επιδιώξεις του Λευκού Οίκου, κάτι που η αμερικανική πλευρά αξιολογεί θετικά.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε για τον Τούρκο πρόεδρο: «Μου αρέσει. Είναι φίλος μου. Εμεινε εκτός του πολέμου. Δεν είναι ο μεγαλύτερος φίλος του Ισραήλ, όπως ξέρετε. Αλλά του ζήτησα να μείνει εκτός και το έκανε. Ο Ερντογάν είναι σπουδαίος ηγέτης. Ισχυρός άνθρωπος, με σπουδαίο στρατό».

Οι συγκεκριμένες αναφορές, πάντως, δεν πέρασαν απαρατήρητες στην Αθήνα. Το γεγονός ότι ο Αμερικανός πρόεδρος επέλεξε να εξάρει δημόσια έναν ηγέτη που έχει επανειλημμένα διατυπώσει απειλές κατά κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ, όπως η Ελλάδα, εντείνει την ανησυχία της ελληνικής πλευράς.

Ανάλογο προβληματισμό προκάλεσαν και οι δηλώσεις του για τα F-35. «Πιθανότατα θα κάνω κάτι που θα τον κάνει πολύ χαρούμενο», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Τραμπ, όταν ρωτήθηκε εάν σκοπεύει να μεταβεί στην Τουρκία για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ μεταφέροντας «δώρα» προς τον Ταγίπ Ερντογάν, με το σχετικό ερώτημα να συνδέεται άμεσα τόσο με τα F-35 όσο και με τους κινητήρες F110 που επιδιώκει να αποκτήσει η Άγκυρα για το εγχώριο μαχητικό ΚΑΑΝ.

Υπάρχει πολιτική βούληση στην Ουάσινγκτον

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν, ωστόσο, οι δηλώσεις του αντιπροέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος επιβεβαίωσε ότι η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει εάν πληρούνται πλέον οι απαραίτητες νομικές και πολιτικές προϋποθέσεις ώστε να επανενεργοποιηθεί η συμμετοχή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.

«Περνάμε από όλα τα απαραίτητα στάδια ελέγχου και επιβεβαιώνουμε ότι οι προϋποθέσεις έχουν εκπληρωθεί», σημείωσε, αφήνοντας να διαφανεί ότι στην Ουάσινγκτον υπάρχει πολιτική διάθεση να εξεταστεί εκ νέου το ζήτημα, υπό την προϋπόθεση ότι η Άγκυρα θα συμμορφωθεί με το αμερικανικό θεσμικό πλαίσιο.

Η αναφορά αυτή παραπέμπει ευθέως στην υπόθεση των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400, η προμήθεια των οποίων οδήγησε το 2019 στον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 και στην επιβολή κυρώσεων μέσω του νόμου CAATSA.

Παρά τις κατά καιρούς διερευνητικές επαφές και τις διαβουλεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών, το ζήτημα παρέμενε μέχρι σήμερα ουσιαστικά «παγωμένο». Ωστόσο, αρμόδιες πηγές επισημαίνουν στα «Π» ότι ακόμη και στην περίπτωση που το Κογκρέσο ανάψει τελικά το «πράσινο φως», η Τουρκία δεν θα μπορέσει να παραλάβει αεροσκάφη πριν περάσουν τουλάχιστον πέντε χρόνια.

Στο ίδιο χρονικό διάστημα, η Ελλάδα εκτιμάται ότι θα έχει ενισχύσει σημαντικά τις επιχειρησιακές της δυνατότητες. Η χώρα μας αναμένεται να παραλάβει το πρώτο της μαχητικό πέμπτης γενιάς το 2028, ενώ ήδη έχει συμφωνήσει με τις Ηνωμένες Πολιτείες την αγορά είκοσι F-35, διατηρώντας παράλληλα δικαίωμα προαίρεσης για ακόμη είκοσι.

Σε κάθε περίπτωση, η ελληνική κυβέρνηση παρακολουθεί στενά όλες τις εξελίξεις.

Κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι οι στρατηγικές σχέσεις Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών, γεγονός που αποτυπώνεται τόσο στην αμυντική συμφωνία των δύο χωρών όσο και στην ενισχυμένη αμερικανική παρουσία σε κρίσιμες στρατιωτικές εγκαταστάσεις.

Γιατί ο Τραμπ «αγάπησε» τώρα την Τουρκία: Το παρασκήνιο με τα F-35, το κρίσιμο τεστ της Συνόδου του ΝΑΤΟ και η ανησυχία της Αθήνας

«Οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις διαθέτουν ισχυρά θεσμικά και στρατηγικά χαρακτηριστικά, τα οποία δεν επηρεάζονται από επιμέρους συγκυριακές εξελίξεις», σημειώνουν οι ίδιες πηγές.

Παρ’ όλα αυτά, η επικείμενη Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ αναμένεται να αποτελέσει ένα σημαντικό τεστ ισορροπιών για τη νοτιοανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας.

Η Αθήνα προσέρχεται στις εργασίες της Συνόδου επιδιώκοντας να διατηρήσει ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας με την Άγκυρα, χωρίς όμως να υποβαθμίζει τις πάγιες διαφορές που εξακολουθούν να υφίστανται στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Διπλωματικοί παρατηρητές εκτιμούν ότι η ελληνική πλευρά θα επιδιώξει να αναδείξει τον ρόλο της χώρας ως πυλώνα σταθερότητας και ασφάλειας στην περιοχή, υπενθυμίζοντας ότι η συνοχή της Συμμαχίας προϋποθέτει τον πλήρη σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου, των κανόνων καλής γειτονίας και της κυριαρχίας όλων των κρατών-μελών.

Αποδίδει το φλερτ Άγκυρας – Καΐρου

Την ίδια ώρα, στην Αθήνα παρακολουθούν με αυξανόμενο ενδιαφέρον αλλά και προβληματισμό τη σταδιακή προσέγγιση μεταξύ Τουρκίας και Αιγύπτου, η οποία, ύστερα από χρόνια έντασης και αμοιβαίας καχυποψίας, φαίνεται πλέον να εισέρχεται σε μια περίοδο ουσιαστικής εξομάλυνσης.

Οι συνεχείς επαφές υψηλού επιπέδου, η επανενεργοποίηση των μηχανισμών διμερούς συνεργασίας και η ενίσχυση των στρατιωτικών διαύλων επικοινωνίας δείχνουν ότι Άγκυρα και Κάιρο επιχειρούν να οικοδομήσουν μια πιο λειτουργική και σταθερή σχέση, με πολλαπλές γεωπολιτικές προεκτάσεις.

Ενδεικτικό της νέας δυναμικής αποτελεί η κοινή συμμετοχή των δύο χωρών, μαζί με το Αζερμπαϊτζάν, στη στρατιωτική άσκηση «Anatolian Eagle», αλλά και η τετραμερής συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στο Κάιρο μεταξύ των υπουργών Εξωτερικών της Αιγύπτου, της Τουρκίας, του Πακιστάν και της Σαουδικής Αραβίας, για την οποία η Αθήνα δεν είχε προηγούμενη ενημέρωση.

Μετά τις συγκεκριμένες εξελίξεις, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αιγύπτιο ομόλογό του.

Σύμφωνα με πληροφορίες, οι δύο υπουργοί συζήτησαν το ενδεχόμενο πραγματοποίησης διμερούς συνάντησης στο Κάιρο το προσεχές διάστημα, με στόχο την περαιτέρω ενίσχυση της συνεργασίας των δύο χωρών.

Παρά τη νέα κινητικότητα στην περιοχή, η ελληνοαιγυπτιακή στρατηγική σχέση εξακολουθεί να θεωρείται ισχυρή και πολυδιάστατη. Ωστόσο, η σταδιακή αποκατάσταση των σχέσεων ανάμεσα στην Αίγυπτο και την Τουρκία περιορίζει, σύμφωνα με ορισμένες διπλωματικές εκτιμήσεις, τα περιθώρια μιας αποκλειστικής γεωπολιτικής σύμπλευσης μεταξύ Καΐρου και Αθήνας.

«Για εμάς, η Αίγυπτος είναι απαραίτητη, για μια σειρά από λόγους, ο κυριότερος εκ των οποίων είναι η Λιβύη», επισημαίνουν στην εφημερίδα μας έμπειροι διπλωμάτες.