Γιατί «πανηγυρίζει» η κυβέρνηση Μητσοτάκη: Δώσαμε τα οστά του Σαμουήλ για μόλις 48 από τα χιλιάδες κλεμμένα κειμήλια που έχουν οι Βούλγαροι στην κατοχή τους από το 1917

Με την υπογραφή του σχετικού Πρωτοκόλλου μεταξύ των δύο κυβερνήσεων, η Κυβέρνηση Μητσοτάκη παραδίδει στο Βουλγαρικό Κράτος τα λείψανα του Τσάρου Σαμουήλ και, την ίδια στιγμή, περιορίζεται να παραλάβει μόλις 48 αντικείμενα από τα χιλιάδες ιερά κειμήλια που, σύμφωνα με τις διαθέσιμες ιστορικές αναφορές, είχαν αφαιρεθεί από τα βουλγαρικά στρατεύματα κατοχής το 1917.

 Γιατί «πανηγυρίζει» η κυβέρνηση Μητσοτάκη: Δώσαμε τα οστά του Σαμουήλ για μόλις 48 από τα χιλιάδες κλεμμένα κειμήλια που έχουν οι Βούλγαροι στην κατοχή τους από το 1917

Κειμήλια ανεκτίμητης ιστορικής, θρησκευτικής και πολιτιστικής αξίας, τα οποία μεταφέρθηκαν στη Σόφια κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και επί δεκαετίες εκτίθενται ή φυλάσσονται σε βουλγαρικά μουσεία. Μια υπόθεση που παραμένει ανοιχτή εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα, ενώ, όπως επισημαίνεται, η Βουλγαρία δεν έχει ζητήσει συγγνώμη για τη λεηλασία.

Και κάπως έτσι, η «επιστροφή αρχαιοτήτων» αποκτά μια διαφορετική διάσταση: παρουσιάζεται ως ανταλλαγή κλαπέντων ελληνικών θησαυρών, οι οποίοι διεκδικούνται εδώ και δεκαετίες, με αυθεντικά αρχαιολογικά ευρήματα που εντοπίστηκαν στην Ελλάδα.

Ήδη από την πρώτη ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού οι αντιδράσεις ήταν έντονες και το ζήτημα αναμένεται να απασχολήσει ακόμη περισσότερο τη δημόσια συζήτηση τις επόμενες ημέρες.

Η ανακοίνωση του ΥΠΠΟ έλεγε πως «υπεγράφη σήμερα Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ των Υπουργών Πολιτισμού Ελλάδας και Βουλγαρίας, Λίνας Μενδώνη και Evtim Miloshev, για την αμοιβαία “κατάθεση” κειμηλίων ιστορικής αξίας για τις δύο χώρες. Πρόκειται για μια, ιστορικής σημασίας, συμφωνία για την οποία το Υπουργείο Πολιτισμού εργάστηκε συστηματικά».

Τι περιλαμβάνει, όμως, αυτή η «πανηγυρική» συμφωνία;

«Στην Ελλάδα επιστρέφουν 48 κειμήλια προερχόμενα από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσης, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης, τα οποία είχαν μεταφερθεί στη Σόφια, το 1917, κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και τα οποία εκτίθεντο ή φυλάσσονταν στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας.

Από την πλευρά της, η Ελλάδα θα παραδώσει στη Βουλγαρία τα λείψανα που ανευρέθηκαν στη Βασιλική του Αγίου Αχίλλειου, το 1965, από τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο και που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον Τσάρο Σαμουήλ της Βουλγαρίας, (997-1014), μαζί με το λοιπό ανθρωπολογικό υλικό που βρέθηκε στις συνολικά τέσσερις σαρκοφάγους, εντός της Βασιλικής.

Τα εν λόγω λείψανα φυλάσσονταν τα τελευταία χρόνια στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, στη Θεσσαλονίκη».

Τα σχετικά πρωτόκολλα θα υπογραφούν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού το ερχόμενο Σάββατο, 3 Οκτωβρίου, παρουσία των πρωθυπουργών των δύο χωρών, Κυριάκου Μητσοτάκη και Rumen Radev. Ακολούθως, τα 48 κειμήλια θα εκτεθούν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού έως τις 5 Νοεμβρίου 2026, προτού παραδοθούν στις Ιερές Μονές Τιμίου Προδρόμου Σερρών και Εικοσιφοινίσσης, καθώς και στην Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.

Το ερώτημα, ωστόσο, βρίσκεται ακριβώς εδώ: τι γίνεται με όλα τα υπόλοιπα;

Τα ζητήματα που τίθενται είναι τεράστια. Πώς είναι δυνατόν να περιγράφεται ως απλή «μεταφορά» στη Βουλγαρία η τύχη χιλιάδων πολύτιμων κειμηλίων των ελληνικών μοναστηριών, τα οποία, σύμφωνα με τις ιστορικές καταγραφές, αφαιρέθηκαν από τα βουλγαρικά στρατεύματα;

 Γιατί «πανηγυρίζει» η κυβέρνηση Μητσοτάκη: Δώσαμε τα οστά του Σαμουήλ για μόλις 48 από τα χιλιάδες κλεμμένα κειμήλια που έχουν οι Βούλγαροι στην κατοχή τους από το 1917

Και τι σημαίνει στην πράξη η λεγόμενη «επιστροφή» μόλις 48 κειμηλίων, όταν ακόμη και στην επίσημη ιστοσελίδα της Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου Σερρών καταγράφεται μια λεηλασία πολύ μεγαλύτερης κλίμακας;

«Το 1917 η βιβλιοθήκη της Μονής λεηλατήθηκε από τους Βούλγαρους, οι οποίοι έστειλαν στη Βουλγαρία 24 Ευαγγέλια, 200 σπάνια χειρόγραφα σε χαρτί, 1.500 παλιά βιβλία και πολλά πολύτιμα ιερά αντικείμενα. Οι Βούλγαροι απέσπασαν παράνομα όχι μόνο τα κειμήλια της Μονής Τιμίου Προδρόμου Σερρών, αλλά και πλήθος έτερων ελληνικών κειμηλίων από τη Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης της Μητροπόλεως Δράμας, τη Μονή Παναγίας Καλαμούς Ξάνθης και τη Μονή Παναγίας Αρχαγγελιώτισσας Ξάνθης».

Η αναφορά αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αν συνυπολογιστεί ότι η υπόθεση του επαναπατρισμού ελληνικών κειμηλίων έχει ήδη καταγράψει σημαντικές επιμέρους εξελίξεις.

Για την ιστορία, αξίζει να θυμίσουμε ότι τον Σεπτέμβριο του 2022, παρουσία του Αρχιεπισκόπου Αμερικής Ελπιδοφόρου, ο οποίος εκπροσωπούσε τον Οικουμενικό Πατριάρχη, είχε επαναπατριστεί το σπάνιο και πολύτιμο χειρόγραφο Ευαγγέλιο του 11ου αιώνα, το οποίο είχε κλαπεί από τη Μονή Εικοσιφοίνισσας το 1917.

Το συγκεκριμένο γεγονός καταδεικνύει ότι η ιστορία των κειμηλίων που απομακρύνθηκαν από ελληνικά μοναστήρια δεν αποτελεί ένα θεωρητικό ή αόριστο ζήτημα, αλλά μια υπόθεση με συγκεκριμένα αντικείμενα, συγκεκριμένη προέλευση και συγκεκριμένη ιστορική διαδρομή.

Και οι αριθμοί που αναφέρονται από ερευνητές είναι ακόμη πιο εντυπωσιακοί. Οι σχετικές αναφορές κάνουν λόγο ακόμη και για 13.000 ελληνικά κειμήλια που αφαιρέθηκαν από τους Βουλγάρους.

Έτσι, μπροστά στην επιστροφή 48 κειμηλίων, το εύλογο ερώτημα δεν αφορά μόνο το τι επιστρέφεται, αλλά και το τι παραμένει εκτός της συμφωνίας.

Γιατί, εάν πράγματι πρόκειται για χιλιάδες αντικείμενα που απομακρύνθηκαν από ελληνικές μονές και εκκλησιαστικούς φορείς, τότε η σημερινή συμφωνία δεν κλείνει την ιστορική εκκρεμότητα. Αντιθέτως, αναδεικνύει με ακόμη μεγαλύτερη ένταση το ερώτημα για την τύχη όλων εκείνων των κειμηλίων που εξακολουθούν να βρίσκονται εκτός Ελλάδας.

Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο ερώτημα που μένει να απαντηθεί: πόσα από τα κειμήλια που αφαιρέθηκαν το 1917 επιστρέφουν πραγματικά και πόσα εξακολουθούν να παραμένουν στη Βουλγαρία;