Guardian: Καμπανάκι για τοξικά απόβλητα στο νερό της Ευρώπης από χωματερές – Τι ισχύει για την Ελλάδα

Συναγερμός έχει σημάνει με χιλιάδες χωματερές σε Ηνωμένο Βασίλειο και Ευρώπη καθώς σύμφωνα με αποκαλυπτικό ρεπορτάζ της βρετανικής Guardian αποτελούν πιθανή απειλή για το πόσιμο νερό και τις προστατευόμενες περιοχές λόγω των τοξικών αποβλήτων που απελευθερώνονται στο έδαφος, σε ποτάμια αλλά και στο οικοσύστημα.

Τα αποκαλυπτικά ευρήματα είναι αποτέλεσμα μιας δράσης η οποία είχε ως στόχο την πρώτη χαρτογράφηση των χωματερών σε ολόκληρη την ήπειρο, η οποία διεξήχθη από την Guardian, την Watershed Investigations και την Investigate Europe.

Ο Patrick Byrne, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ John Moores, δήλωσε «Με την αυξανόμενη συχνότητα και το μέγεθος των πλημμυρών και της διάβρωσης από την κλιματική αλλαγή, υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος αυτά τα απόβλητα να εισχωρήσουν στο περιβάλλον μας. Αυτό περιλαμβάνει φυσικά απόβλητα όπως πλαστικά και δομικά υλικά, αλλά και τοξικά μέταλλα και χημικές ουσίες όπως Pfas [‘forever chemicals’] και PCB [polychlorinated biphenyls].».

Η Kate Spencer, καθηγήτρια περιβαλλοντικής γεωχημείας στο Πανεπιστήμιο Queen Mary, δήλωσε: «Έχουμε εντοπίσει απόβλητα ευρείας κλίμακας σε μια διαβρωμένη παράκτια χωματερή [στο Tilbury], συμπεριλαμβανομένων αυτών που έμοιαζαν με σακούλες αίματος νοσοκομείου, και μιλάμε για δεκάδες χιλιάδες τοποθεσίες που, αν δεν είναι επενδυμένες και διατρέχουν κίνδυνο πλημμύρας, τότε υπάρχουν πολλοί τρόποι να εισέλθουν στα υπόγεια ύδατα, τα επιφανειακά ύδατα και την τροφική αλυσίδα».

Ποια είναι τα σενάρια

Σε ολόκληρη την ΕΕ εκτιμάται ότι υπάρχουν έως και 500.000 χωματερές. Οι σύγχρονοι χώροι που διαχειρίζονται σωστά τα απόβλητα είναι πιθανό να παρουσιάζουν χαμηλό κίνδυνο.

Περισσότεροι από 61.000 χώροι υγειονομικής ταφής έχουν εντοπιστεί σε όλη την Ευρώπη, με το 28% να βρίσκεται σε περιοχές ευάλωτες σε πλημμύρες.

Τα μοντέλα έδειξαν ότι ο πραγματικός αριθμός των τοποθεσιών που κινδυνεύουν από πλημμύρες θα μπορούσε να φτάσει τις 140.000. Αυτή η προσπάθεια χαρτογράφησης, η οποία βασίζεται σε αιτήματα για δεδομένα υγειονομικής ταφής από 10 χώρες και συμπληρώνεται με πληροφορίες ανοιχτού κώδικα, αναδεικνύει ένα βαθύτερο ζήτημα: τα θεσμικά όργανα της ΕΕ δεν διαθέτουν κεντρικά αρχεία των χωματερών, ενώ τα δεδομένα από μεμονωμένα κράτη μέλη παραμένουν κατακερματισμένα, ασυνεπή και συχνά μη προσβάσιμα.

«Έχουμε ανεπαρκή αρχεία, διαφορές στους τρόπους κατηγοριοποίησης αυτών των τοποθεσιών και αυτό καθιστά πραγματικά δύσκολη την αντιμετώπισή τους», δήλωσε η Spencer. «Είναι το χειρότερο δυνατό σενάριο. Οι περισσότερες χωματερές θα είναι μια χαρά, αλλά χρειάζεται μόνο ένας μικρός αριθμός τοποθεσιών που περιέχουν πολύ τοξικές χημικές ουσίες για να αποτελεί πρόβλημα. Απλώς δεν ξέρουμε ποιες είναι».

Περισσότεροι από τις μισές χωματερές που έχουν χαρτογραφηθεί βρίσκονται σε περιοχές όπου τα υπόγεια ύδατα δεν πληρούν τα πρότυπα χημικής ποιότητας, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι χώροι υγειονομικής ταφής ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις να έχουν συμβάλει στη μόλυνση.

Η οδηγία της ΕΕ για τις χωματερές, η οποία εγκρίθηκε το 1999, απαγόρευσε τους χώρους αυτούς χωρίς επένδυση και θέσπισε αυστηρά κριτήρια αποδοχής αποβλήτων. Ωστόσο, πριν από αυτό υπήρχαν ελάχιστα ή καθόλου μέτρα περιορισμού της ρύπανσης.

«Θα μπορούσαν να υπάρχουν πολλές άλλες πηγές ρύπανσης, όπως η γεωργία και η βιομηχανία, αλλά ένας από τους κύριους τρόπους με τους οποίους οι χημικές ουσίες απομακρύνονται από τους χώρους υγειονομικής ταφής είναι μέσω των υπόγειων υδάτων», δήλωσε ο Byrne.

Ο Byrne εντόπισε διαρροές στραγγισμάτων από την ιστορική χωματερή στο φυσικό καταφύγιο Newgate στο Wilmslow του Cheshire, σε ένα μικρό ρυάκι. Οι δοκιμές του έδειξαν τοξικά Pfas, «χημικές ουσίες για πάντα», σε 20 φορές τα αποδεκτά επίπεδα για πόσιμο νερό.

Τι συμβαίνει με την Ελλάδα

Όμως η έρευνα εστιάστηκε και στην κατάσταση των χωματερών στη χώρα μας. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, στην Ελλάδα, οι δοκιμές έδειξαν επίπεδα Pfas πολλές φορές πάνω από τα πρότυπα για το πόσιμο νερό, καθώς και υδράργυρο και κάδμιο που εκχέονται στον ποταμό Νέδωνα από την πρώην χωματερή στον Μαραθόλακα στα βουνά του Ταϋγέτου, τα οποία επισκέπτονται χιλιάδες πεζοπόροι κάθε χρόνο.

Ο δήμαρχος της Καλαμάτας ανέφερε ότι ο χώρος έχει σταματήσει να λειτουργεί από τον Ιούνιο του 2023 και ότι «προς το παρόν δεν υπάρχουν στοιχεία ή δεδομένα που να τεκμηριώνουν τυχόν περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τη λειτουργία του χώρου».

Ορισμένα από αυτά τα νερά θα μπορούσαν να είναι πηγές πόσιμου νερού και αναλύσεις βρήκαν σχεδόν 10.000 χώρους υγειονομικής ταφής σκουπιδιών σε ζώνες πόσιμου νερού στη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ισπανία, τη Γερμανία, την Ολλανδία και την Ιταλία. Περισσότεροι από 4.000 από αυτούς είναι παλαιοί χώροι υγειονομικής ταφής σκουπιδιών στην Αγγλία και την Ουαλία και επομένως είναι απίθανο να κάνουν ελέγχους για τη ρύπανση.

Δεν ήταν δυνατό να επιβεβαιωθεί εάν οι χώροι υγειονομικής ταφής σκουπιδιών στην Ευρώπη προϋπήρχαν των κανονισμών ή όχι.

«Δεν γνωρίζουμε και δεν θα γνωρίζουμε πόσος κίνδυνος υπάρχει για την ανθρώπινη υγεία και το πόσιμο νερό μας μέχρι να μπορέσουμε να εντοπίσουμε πού βρίσκονται όλοι οι χώροι υγειονομικής ταφής, τι υπάρχει σε αυτούς, εάν εκπλένονται και εάν οι διαδικασίες επεξεργασίας τα φιλτράρουν», δήλωσε ο Byrne.

Ένας εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσε ότι «σύμφωνα με την οδηγία για το πόσιμο νερό, η ποιότητα του νερού πρέπει να διασφαλίζεται «στη βρύση» σε ολόκληρη την ΕΕ. Η οδηγία περιλαμβάνει διάφορες παραμέτρους που πρέπει να παρακολουθούνται και οι αντίστοιχες οριακές τιμές πρέπει να τηρούνται. Σε περίπτωση υπερβάσεων αυτών των οριακών τιμών, τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίσουν ότι λαμβάνονται τα απαραίτητα διορθωτικά μέτρα.