H Ευρώπη στη «μέγγενη» του υβριδικού πολέμου: Κυβερνοεπιθέσεις σε ψυγεία σούπερ μάρκετ και απειλές για βόμβες σε πτήσεις δοκιμάζουν τις αντοχές και τις άμυνές της

Οι ειδικοί προειδοποιούν για μια νέα μορφή πολέμου που πλήττει την κοινωνία χωρίς να πέσει ούτε μία σφαίρα. Η Μόσχα απορρίπτει κάθε εμπλοκή λέγοντας πως πρόκειται για «ανόητες κατηγορίες».

H Ευρώπη στη «μέγγενη» του υβριδικού πολέμου: Κυβερνοεπιθέσεις σε ψυγεία σούπερ μάρκετ και απειλές για βόμβες σε πτήσεις δοκιμάζουν τις αντοχές και τις άμυνές της

Ένας πόλεμος χωρίς πυροβολισμούς, χωρίς μέτωπα και χωρίς ορατούς στρατιώτες βρίσκεται σε εξέλιξη στην Ευρώπη, με τις επιθέσεις να πλήττουν πλέον ακόμη και τις πιο απλές, αλλά απολύτως κρίσιμες λειτουργίες της καθημερινότητας. Από τα ψυγεία των σούπερ μάρκετ και τις εγκαταστάσεις τραπεζών αίματος μέχρι τις αεροπορικές μεταφορές και τα μέσα ενημέρωσης, ένα μπαράζ κυβερνοεπιθέσεων και απειλών για βόμβες προκαλεί συναγερμό, αναδεικνύοντας τα κενά ασφαλείας των ευρωπαϊκών υποδομών.

Μέσα σε διάστημα μόλις λίγων ημερών, περιστατικά διαφορετικής φύσης δημιούργησαν ένα σκηνικό ανασφάλειας, με τις ευρωπαϊκές αρχές να καλούνται να διαχειριστούν μια απειλή που δεν εκδηλώνεται με συμβατικά όπλα, αλλά μπορεί να προκαλέσει σοβαρές οικονομικές απώλειες, κοινωνική αναστάτωση και πολιτική πίεση. Σύμφωνα με ειδικούς που μίλησαν στο CNBC, αυτό ακριβώς είναι το αποτύπωμα του υβριδικού πολέμου: η δυνατότητα πρόκλησης αποσταθεροποίησης χωρίς να απαιτείται ανοιχτή στρατιωτική αναμέτρηση.

Προς το παρόν, ωστόσο, παραμένει αδιευκρίνιστο ποιος βρίσκεται πίσω από τις επιθέσεις, ενώ οι αρχές δεν έχουν καταλήξει εάν τα περιστατικά αποτελούν κομμάτια ενός ενιαίου σχεδίου ή μεμονωμένες ενέργειες.

Ψυγεία στους 50 βαθμούς, τρόφιμα στα σκουπίδια και πτήσεις υπό τη συνοδεία μαχητικών

Το εύρος της απειλής αποτυπώθηκε με ιδιαίτερα ανησυχητικό τρόπο τη Δευτέρα 2 Νοεμβρίου, όταν σούπερ μάρκετ σε Βέλγιο, Λουξεμβούργο, Σουηδία, Ολλανδία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες διαπίστωσαν ότι τα συστήματα ψύξης τους είχαν παραβιαστεί εξ αποστάσεως. Οι θερμοκρασίες σε ψυγεία εκτοξεύτηκαν ακόμη και στους 50 βαθμούς Κελσίου, μετατρέποντας τεράστιες ποσότητες τροφίμων σε ακατάλληλα προϊόντα και οδηγώντας στην καταστροφή τους.

Στη λίστα των επιχειρήσεων που επλήγησαν περιλαμβάνονται κολοσσοί του λιανεμπορίου, όπως οι Ahold Delhaize, IKEA, Colruyt και Carrefour. Το περιστατικό δεν ήταν, μάλιστα, μεμονωμένο. Είχε προηγηθεί τον Οκτώβριο κυβερνοεπίθεση σε εκατοντάδες γαλλικά σούπερ μάρκετ, με τις οικονομικές επιπτώσεις να προκαλούν ήδη ανησυχία. Όπως εκτιμά η Ahold Delhaize, το πλήγμα ενδέχεται να περιορίσει τις πωλήσεις της κατά έως και 250 εκατομμύρια ευρώ στο τέταρτο τρίμηνο.

Ακόμη πιο ευαίσθητος ήταν ο στόχος σε τρεις εγκαταστάσεις της γαλλικής υπηρεσίας αιμοδοσίας (EFS), όπου επιχειρήθηκε να παραβιαστούν τα συστήματα ψύξης που διασφαλίζουν τη συντήρηση των αποθεμάτων αίματος. Αυτή τη φορά, η έγκαιρη κινητοποίηση απέτρεψε τα χειρότερα, καθώς δεν χάθηκε κανένα παράγωγο αίματος.

Την ίδια ώρα, οι αερομεταφορές βρέθηκαν αντιμέτωπες με ένα κύμα ψευδών συναγερμών για τοποθέτηση εκρηκτικών μηχανισμών. Δεκάδες πτήσεις αναγκάστηκαν να αλλάξουν πορεία, ενώ ορισμένα αεροσκάφη χρειάστηκε να συνοδευτούν από μαχητικά αεροσκάφη, χωρίς τελικά να εντοπιστεί κανένα εκρηκτικό.

Στο στόχαστρο μπήκαν, προς το τέλος της εβδομάδας, και τα μέσα ενημέρωσης. Μεταξύ εκείνων που δέχθηκαν απειλές ήταν το Sky News και ο ιρλανδικός τηλεοπτικός σταθμός RTÉ, διευρύνοντας ακόμη περισσότερο το πεδίο της αναστάτωσης.

«Το κόστος του πολέμου μπορεί να έρθει στο σπίτι τους»

Το ενδεχόμενο οι επιθέσεις να εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική άσκησης πίεσης προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξετάζουν οι ειδικοί. Ο Σιντάρθ Καουσάλ, ερευνητής στο βρετανικό ινστιτούτο αμυντικών μελετών RUSI (Royal United Services Institute), επισημαίνει ότι, εφόσον πίσω από τις ενέργειες βρίσκεται η Ρωσία, ο επιδιωκόμενος στόχος θα μπορούσε να είναι η ανάδειξη του κόστους που συνεπάγεται για τις ευρωπαϊκές χώρες η υποστήριξη προς την Ουκρανία.

«Νομίζω ότι στόχος είναι κυρίως να πληρώσουν τίμημα. Να πειστεί η ευρωπαϊκή πολιτική ηγεσία ότι το κόστος ενός πολέμου μπορεί να έρθει στο σπίτι της».

Η εκτίμηση αυτή, ωστόσο, δεν συνοδεύεται μέχρι στιγμής από αποδεικτικά στοιχεία που να τεκμηριώνουν ρωσική εμπλοκή. Το Κρεμλίνο, από την πλευρά του, απέρριψε κατηγορηματικά κάθε σχετική αιχμή.

«Αυτές είναι ανόητες κατηγορίες. Είναι αβάσιμες», δήλωσε ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ.

Οι ευάλωτες υποδομές και το ανησυχητικό κενό ασφαλείας

Πίσω από τις κυβερνοεπιθέσεις στα συστήματα ψύξης ενδέχεται να κρύβεται μια πολύ πιο απλή τεχνική αδυναμία απ’ ό,τι θα περίμενε κανείς. Ο Φρέντρικ Μπλιξ, ειδικός κυβερνοασφάλειας και αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, εξηγεί ότι αρκετά από τα συστήματα ήταν απευθείας συνδεδεμένα στο διαδίκτυο και συχνά εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούν τους εργοστασιακούς κωδικούς πρόσβασης.

Μια τέτοια πρακτική αφήνει ουσιαστικά ανοιχτή την πόρτα σε επίδοξους εισβολείς, χωρίς να απαιτούνται ιδιαίτερα σύνθετες τεχνικές γνώσεις ή εξειδικευμένα μέσα.

«Αυτές οι επιθέσεις δεν απαιτούν κάποια ιδιαίτερη εξειδικευμένη γνώση», είπε, προσθέτοντας: «Γι’ αυτό είναι τόσο φθηνό. Οποιοσδήποτε μπορεί να το κάνει, και δεν απαιτεί πόρους από κάποιο κράτος».

H Ευρώπη στη «μέγγενη» του υβριδικού πολέμου: Κυβερνοεπιθέσεις σε ψυγεία σούπερ μάρκετ και απειλές για βόμβες σε πτήσεις δοκιμάζουν τις αντοχές και τις άμυνές της

Ο ίδιος θεωρεί πιθανότερο το ενδεχόμενο κάποιος να επιχειρεί να «δοκιμάζει τα όρια» των ευρωπαϊκών υποδομών, χωρίς ωστόσο να αποκλείει την πιθανότητα κρατικής εμπλοκής. Εκείνο που τον προβληματίζει περισσότερο είναι η απουσία ουσιαστικής αντίδρασης απέναντι στις συγκεκριμένες αδυναμίες.

«Αυτό που με ανησυχεί είναι ότι στην πράξη δεν κάνουμε τίποτα», τόνισε.

«Δεν είμαστε σε πόλεμο, αλλά ούτε και σε ειρήνη»

Η νέα πραγματικότητα βρίσκει την Ευρώπη αντιμέτωπη με μια κρίση ετοιμότητας, καθώς οι παραδοσιακές αντιλήψεις περί πολέμου και ειρήνης μοιάζουν πλέον ανεπαρκείς για να περιγράψουν το περιβάλλον απειλών που διαμορφώνεται.

Η Οάνα Ποπέσκου-Ζαμφίρ του RUSI υποστηρίζει ότι οι ευρωπαϊκές χώρες άργησαν να αντιληφθούν την έκταση της αλλαγής και να προσαρμόσουν ανάλογα τις άμυνές τους.

«Αργήσαμε να προσαρμοστούμε σε μια νέα πραγματικότητα. Εξακολουθούμε να διαχωρίζουμε εννοιολογικά την ειρήνη από τον πόλεμο, και αυτό δεν ισχύει πια, γιατί δεν είμαστε σε πόλεμο, αλλά ούτε και σε ειρήνη».

Όπως προειδοποιεί, τέτοιου είδους επιθέσεις μπορούν να επιφέρουν «τεράστια ζημιά», όχι μόνο σε οικονομικό και επιχειρησιακό επίπεδο, αλλά και στην κοινωνική συνοχή. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση των πολιτών σε περιστατικά που διαταράσσουν την καθημερινότητά τους μπορεί να καλλιεργήσει την πεποίθηση ότι οι θεσμοί και οι κρατικοί μηχανισμοί αδυνατούν να τους προστατεύσουν.

Οι διαφορές στην αμυντική ετοιμότητα μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών είναι, σύμφωνα με τον Καουσάλ, σημαντικές. Η Φινλανδία και η Σουηδία διαθέτουν ισχυρές δομές πολιτικής άμυνας και μεγαλύτερη προετοιμασία απέναντι σε κρίσεις. Η εικόνα, όμως, αλλάζει όσο η γεωγραφική απόσταση από τη βορειοανατολική Ευρώπη μεγαλώνει.

«Όσο πηγαίνει κανείς δυτικότερα στην Ευρώπη, το επίπεδο προετοιμασίας είναι πολύ χαμηλότερο».

Η κοινωνική δυσαρέσκεια ως πεδίο εκμετάλλευσης

Το σκηνικό γίνεται ακόμη πιο σύνθετο καθώς οι κυβερνοεπιθέσεις και οι απειλές ασφαλείας εκδηλώνονται σε μια περίοδο έντονης κοινωνικής και πολιτικής αναταραχής. Διαδηλώσεις με επίκεντρο το αυξημένο κόστος ζωής βρίσκονται σε εξέλιξη στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Αλβανία, ενώ η Ισπανία οδεύει προς πρόωρες εκλογές στις 29 Νοεμβρίου.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι κοινωνικές εντάσεις μπορούν να αποτελέσουν πρόσφορο έδαφος για εξωτερικούς παράγοντες που επιδιώκουν να ενισχύσουν την πόλωση και να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς.

Ο Αλεξάντερ Άντερσον, από το Centre for International Security and Economic Strategy, προειδοποιεί ότι ξένοι παράγοντες ενδέχεται να επιχειρούν να αξιοποιήσουν τις υφιστάμενες κοινωνικές αντιθέσεις. Ωστόσο, επισημαίνει την ανάγκη να διαχωρίζεται η πραγματική δυσαρέσκεια των πολιτών από οποιαδήποτε προσπάθεια εξωτερικής υποκίνησης.

«Θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί ώστε να μην αποδίδουμε τη δικαιολογημένη δυσαρέσκεια των πολιτών σε ξένη παρέμβαση».

Το μεγάλο ζητούμενο για την Ευρώπη είναι πλέον η θωράκιση των υποδομών της απέναντι σε απειλές που δεν περιορίζονται στα στρατιωτικά πεδία, αλλά μπορούν να εισβάλουν σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας. Γιατί ο σύγχρονος υβριδικός πόλεμος δεν χρειάζεται να καταστρέψει μια πόλη για να προκαλέσει αναστάτωση. Αρκεί να παραλύσει ένα σύστημα ψύξης, να καθηλώσει μια πτήση ή να σπείρει τον φόβο εκεί όπου μέχρι χθες επικρατούσε η αίσθηση της ασφάλειας.