Η Δύση αποχαιρετά την “Αλεξάνδρεια”: Ο Μ. Σάλλας αποκαλύπτει την αθέατη κυριαρχία της οικονομικής και πολιτικής ελίτ και τον εκτροχιασμό του δυτικού κόσμου προς τον μηδενισμό

Στο πρόσφατο άρθρο του στο «Βήμα της Κυριακής», ο Μ. Σάλλας υπογραμμίζει ότι ο σύγχρονος δυτικός κόσμος, αν και φαινομενικά κυβερνάται από θεσμούς και νόμους, στην πραγματικότητα καθοδηγείται από μια κλειστή ομάδα ισχυρών παραγόντων με οικονομική, πολιτική και επικοινωνιακή δύναμη.

Ο Σάλλας εξετάζει τις αποκαλύψεις γύρω από την υπόθεση Επστάιν και τις αμφιλεγόμενες κινήσεις του πρώην προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, θέτοντας το ερώτημα τι σημαίνουν όλα αυτά για τον πυρήνα της δυτικής κοινωνίας. Επισημαίνει ότι οι δράσεις αυτής της ελίτ και η μετατόπιση των αξιών οδηγούν σε έναν μηδενιστικό χαρακτήρα, όπου οι παραδοσιακές αρχές και ηθικές βάσεις φαίνεται να καταρρέουν, αφήνοντας τον δυτικό κόσμο σε κρίσιμο σταυροδρόμι.

Ολόκληρο το άρθρο του Μιχάλη Σάλλα:

“Ο σύγχρονος δυτικός κόσμος κυβερνάται τυπικά από θεσμούς και νόμους, ουσιαστικά όμως διαμορφώνεται από μια κλειστή ελίτ οικονομικής, πολιτικής και επικοινωνιακής ισχύος. Δεν πρόκειται για μια αφηρημένη κατηγορία. Πρόκειται για πρόσωπα, οργανισμούς και δίκτυα που δρουν ονομαστικά, συνειδητά και με κοινά χαρακτηριστικά. Αχαλίνωτη απληστία πλούτου, αποσιώπηση της διαφθοράς, ολιγαρχικός αυταρχισμός, πλουτοκρατικός εκφυλισμός, διαταραγμένος ναρκισσισμός και ένας μηδενισμός που διαπερνά το σύστημα από πάνω προς τα κάτω.

Η υπόθεση του Jeffrey Epstein είναι καθρέφτης αυτού του κόσμου. Ένας άνθρωπος χωρίς θεσμική θέση αλλά με απεριόριστη πρόσβαση σε πολιτικούς, επιχειρηματίες, ολιγάρχες, γαλαζοαίματους, διπλωμάτες, πανεπιστήμια και μέσα ενημέρωσης, λειτούργησε για χρόνια μέσα σε ένα καθεστώς γνώσης και σιωπής. Εμπορίας γυναικών, παιδοφιλίας, απληστίας χρήματος και ελέγχου, κυριαρχίας και ατιμωρησίας. Το γεγονός ότι δεκάδες ή και εκατοντάδες ισχυροί συμμετείχαν ή γνώριζαν και σιωπούσαν, δείχνει ότι η διαφθορά δεν είναι απόκλιση, αλλά εσωτερικός μηχανισμός προστασίας της ελίτ. Ιδιαίτερα της πολιτικής, επιχειρηματικής ελίτ, που ελέγχει πλατφόρμες, νέες τεχνολογίες, οικονομίες χωρών και αμύθητο πλούτο.

Πώς όμως δημιουργήθηκαν και πως αποκτήθηκαν οι τεράστιες περιουσίες της νέας ελίτ στις Η.Π.Α. Σε μεγάλο βαθμό οι κρίσιμες τεχνολογίες που άλλαξαν το σύγχρονο κόσμο γεννήθηκαν μέσα από στρατιωτικές έρευνες δεκαετιών του αμερικανικού Πενταγώνου και της NASA, με τη συμμετοχή κορυφαίων επιστημόνων απ’ όλο τον κόσμο. Το διαδίκτυο, που ξεπήδησε από πρόγραμμα της DARPA (Υπηρεσία Προηγμένων Ερευνητικών Προγραμμάτων Αμυνας), το GPS, η ασύρματη επικοινωνία πάνω στην οποία στηρίχθηκαν η κινητή τηλεφωνία, το Wi-Fi και οι δορυφορικές επικοινωνίες, η ψηφιακή ασφάλεια που πέρασε στο banking και στο web, οι υπολογιστές, τα ηλεκτρονικά και τα ολοκληρωμένα κυκλώματα, αποτελούν παραδείγματα δημόσιας – κρατικής έρευνας που ιδιωτικοποιήθηκε με κάποιο τρόπο. Όλα αυτά κατέληξαν στα χέρια λίγων επιχειρηματιών, όπως έγινε και στην περίπτωση της Ρωσίας, την 10ετία του 1990, με τους αντίστοιχους ολιγάρχες. Ο πλούτος όμως των Αμερικανών ολιγαρχών και η επιρροή τους σε παγκόσμιο επίπεδο είναι ασύλληπτη. Σε σύμπλευση με Αμερικανούς πολιτικούς, από τον Κλίντον μέχρι τον Τράμπ, αλλά και με αντίστοιχους κρατικοδίαιτους μηχανισμούς σε άλλες δυτικές χώρες, αυτό το πλέγμα ολιγαρχών της τεχνολογίας και η πολιτική ελίτ, συνδιαμορφώνει και ουσιαστικά διευθύνει τη σημερινή Δύση.

Η αναγνώριση της διαπλοκής και διαφθοράς συνοδεύεται από την άμεση αποσιώπησή της. Όταν αποκαλύψεις αφορούν ισχυρούς, μετατρέπονται σε τεχνικές λεπτομέρειες, νομικές γκρίζες ζώνες ή ξεχνιούνται μέσα σε λίγες ημέρες. Μεγάλες τράπεζες επίσης έχουν εμπλακεί επανειλημμένα σε σκάνδαλα που κόστισαν δισεκατομμύρια στις κοινωνίες, χωρίς ποτέ να αμφισβητηθεί σοβαρά ο ρόλος τους στο σύστημα. Τα πρόστιμα λογίζονται ως κόστος λειτουργίας και όχι ως τιμωρία.

Ο ολιγαρχικός αυταρχισμός εκδηλώνεται όταν η οικονομική ισχύς μετατρέπεται σε πολιτική επιβολή χωρίς δημοκρατικό έλεγχο. Επενδυτικά σχήματα, funds, επηρεάζουν κυβερνήσεις, ενεργειακές πολιτικές και κοινωνικές προτεραιότητες, χωρίς να λογοδοτούν και χωρίς να εκπροσωπούν κανέναν πέρα από τα κεφάλαιά τους. Η δημοκρατία παραμένει τυπικά ζωντανή, αλλά ουσιαστικά περιορίζεται σε επιλογές που δεν αγγίζουν την πραγματική εξουσία.

Ο πλουτοκρατικός εκφυλισμός φαίνεται καθαρά στη σχέση της ελίτ με τον πόλεμο. Οι πόλεμοι δεν παρουσιάζονται ως τραγωδίες, αλλά ως επενδυτικές ευκαιρίες. Πολλές εταιρίες ευημερούν μέσα από συγκρούσεις που βαφτίζονται αναγκαίες, αμυντικές ή ανθρωπιστικές. Τα μέσα ενημέρωσης δεν ερευνούν τις οικονομικές διασυνδέσεις, αλλά αντίθετα τις κανονικοποιούν.

Εδώ εισερχόμαστε στον ρόλο των διεθνών μέσων ενημέρωσης και στην εξαγορά τους. Ισχυροί μιντιάρχες και ολιγάρχες έχουν διαμορφώσει ένα τοπίο όπου η είδηση δεν είναι πληροφορία, αλλά εργαλείο. Πόλεμοι, εξαγορές, κρίσεις και φόβοι παρουσιάζονται μέσα από αφηγήσεις που εξυπηρετούν συγκεκριμένα συμφέροντα. Η κατασκευή συναίνεσης δεν γίνεται με λογοκρισία, αλλά με επιλογή θεμάτων, τόνου και σιωπής.

Ο διαταραγμένος ναρκισσισμός της δυτικής ελίτ εκφράζεται στην πεποίθηση ότι βρίσκεται υπεράνω νόμων, κοινωνιών και ηθικών ορίων. Η δημόσια εικόνα συνδυάζει φιλανθρωπία και κυνισμό, ενίοτε προοδευτική ρητορική και βαθύτατα αντιδημοκρατικές πρακτικές. Η εικόνα που προβάλλουν είναι αυτή του σωτήρα, ενώ η πραγματικότητα είναι αυτή του αδίστακτου διαχειριστή ανθρώπων και πόρων.

Όλα αυτά συγκροτούν έναν μηδενιστικό συστημικό πυρήνα. Δεν υπάρχει τελικός σκοπός, ούτε ειρηνική πρόοδος, ούτε κοινό καλό. Υπάρχει μόνο η διατήρηση εξουσίας. Όταν το σύστημα δεν πιστεύει σε τίποτα πέρα από τον εαυτό του, τότε δεν μπορεί να μεταρρυθμιστεί. Μπορεί μόνο να εκφυλιστεί. Και αυτός ο εκφυλισμός δεν είναι θεωρητικός. Είναι ορατός, ονομαστικός και βαθιά επικίνδυνος.

Η περίπτωση του Donald Trump δεν αποτελεί ιστορική ανωμαλία, αλλά προϊόν υπεροψίας και ελιτισμού του Δημοκρατικού Κόμματος, απέναντι σε τμήματα της αμερικανικής κοινωνίας, αλλά και της κοινής λογικής, με την επιδίωξη επιβολής της “woke” agenda. Ο Τραμπ ανέτρεψε την agenda, αλλά μετέφερε απροκάλυπτα στο πεδίο της πολιτικής τη λογική του επιχειρηματικού ναρκισσισμού, της προσωπικής ύβρης και της πλήρους απαξίωσης θεσμών, νόμων και αλήθειας. Η εξουσία αντιμετωπίστηκε ως ιδιοκτησία, η πολιτική ως μέσο αυτοπροβολής και προσωπικής εκδίκησης, η δημόσια σφαίρα ως πεδίο σύγκρουσης χωρίς κανόνες. Η επίδειξη πλούτου, η περιφρόνηση προς τον Τύπο όταν δεν εξυπηρετεί το αφήγημά του, η συστηματική χρήση απειλών και εκφοβισμού, καθώς και η άμεση σύνδεση πολιτικής δύναμης με επιχειρηματικά συμφέροντα, δεν είναι παρεκτροπές αλλά οργανικά στοιχεία της διακυβέρνησής του. Ο Τραμπ δεν αλλοιώνει απλώς το δυτικό μοντέλο, το εκθέτει χωρίς προσχήματα.

Ο τρόπος με τον οποίο εξελίσσεται σήμερα η δυτική ελίτ καθιστά το μέλλον της Δύσης βαθιά επισφαλές. Ένα σύστημα που βασίζεται στην ατιμωρησία, στην αποσύνδεση της κάθε εξουσίας από την ευθύνη και στη συστηματική αποδόμηση της αλήθειας, δεν καταρρέει απότομα, αλλά φθείρεται εσωτερικά μέχρι να χάσει κάθε ηθική νομιμοποίηση. Η Δύση δεν απειλείται τόσο από εξωτερικούς αντιπάλους, όσο από τη διάρρηξη του κοινωνικού της συμβολαίου και από την απώλεια εμπιστοσύνης των ίδιων των κοινωνιών της προς τους θεσμούς, τα μέσα ενημέρωσης και τις ηγεσίες τους. Η Δύση απομακρύνεται από τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά που την ξεχώριζαν από την Ανατολή, με την ηγέτιδα χώρα της, (Η.Π.Α.) να λειτουργεί περισσότερο ως καταλύτης παρά ως ανάχωμα. Αν δεν υπάρξει επαναφορά του μέτρου, του ελέγχου της εξουσίας και της πραγματικής λογοδοσίας, το δυτικό μοντέλο θα μετατραπεί σε κέλυφος εξουσίας χωρίς αξίες, όπου η δημοκρατία θα επιβιώνει ως λέξη και η παρακμή ως κανονικότητα.

Να θυμόμαστε ότι ” Η Αλεξάνδρεια” του Καβάφη δεν ήταν μόνο τόπος. Ήταν συνύπαρξη γνώσης, ισχύος και μέτρου. Ένας πολιτισμός που πίστευε, έστω και ατελώς, ότι η δύναμη όφειλε να συνοδεύεται από ευθύνη, λόγο και όρια. Σήμερα, η Δύση μοιάζει να αποχαιρετά αυτή την “Αλεξάνδρεια”, αν δεν την έχει αποχαιρετίσει ήδη”.

*Ο Μιχάλης Σάλλας είναι Πρόεδρος της Lyktos Group, Επίτιμος Πρόεδρος της Τράπεζας Πειραιώς, πρώην καθηγητής Πανεπιστημίου