Η Μέση Ανατολή στην «κόψη του ξυραφιού»: Γιατί ο Τραμπ «πάγωσε» τους βομβαρδισμούς στο Ιράν 3 ώρες πριν ξεκινήσουν-Ο Αμερικανός Πρόεδρος μιλά για «τέλος του πολέμου»- «Τίποτα δεν έχει τελειώσει» απαντούν οι Φρουροί της Επανάστασης

Ένα νέο διπλωματικό θρίλερ εκτυλίσσεται στη Μέση Ανατολή, μετά την αιφνιδιαστική ανακοίνωση του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, ότι Ουάσιγκτον και Τεχεράνη βρίσκονται ένα βήμα πριν από μια ιστορική συμφωνία, η οποία  θα μπορούσε να βάλει οριστικό τέλος στη σύγκρουση ανάμεσα στις δύο χώρες.

Η Μέση Ανατολή στην «κόψη του ξυραφιού»: Γιατί ο Τραμπ «πάγωσε» τους βομβαρδισμούς στο Ιράν 3 ώρες πριν ξεκινήσουν-Ο Αμερικανός Πρόεδρος μιλά για «τέλος του πολέμου»- «Τίποτα δεν έχει τελειώσει» απαντούν οι Φρουροί της Επανάστασης

Ο Αμερικανός πρόεδρος άφησε να εννοηθεί ότι οι τελικές υπογραφές ενδέχεται να πέσουν ακόμη και μέσα στο προσεχές Σαββατοκύριακο, παρουσιάζοντας το υπό διαμόρφωση πλαίσιο ως μια «μεγάλη διευθέτηση» που θα αναδιαμορφώσει τις ισορροπίες στην περιοχή. Ωστόσο, αντί να ξεκαθαρίσει το τοπίο, η παρέμβασή του γέννησε νέα ερωτήματα, καθώς η ιρανική πλευρά εμφανίζεται επιφυλακτική, ενώ και το Ισραήλ φαίνεται να πληροφορήθηκε τις εξελίξεις σχεδόν ταυτόχρονα με τη διεθνή κοινότητα.

Όσο περνούν οι ώρες, γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι δεν πρόκειται για μια συμφωνία που έχει ήδη κλείσει, αλλά για μια σύνθετη διαδικασία διαπραγμάτευσης η οποία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Για τον λόγο αυτό αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι οι πανηγυρικές ανακοινώσεις είναι μάλλον πρόωρες.

Ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Robert Pape, μιλώντας στο CNN, εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτικός απέναντι στην αισιοδοξία του Ντόναλντ Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι «δεν βρισκόμαστε στο τέλος, αλλά στη μέση του παιχνιδιού».

Τι ακριβώς ανακοίνωσε ο Τραμπ

Στις δηλώσεις του, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ έχουν ουσιαστικά «τερματίσει τον πόλεμο» με το Ιράν και ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία επί ενός Μνημονίου Κατανόησης (MOU), το οποίο χαρακτήρισε ιδιαίτερα ισχυρό.

Παράλληλα, αναγνώρισε ότι το κείμενο εξακολουθεί να βρίσκεται σε ένα μεταβατικό στάδιο, περιγράφοντάς το ως μια συμφωνία που παραμένει εν μέρει «εννοιολογική» και όχι πλήρως οριστικοποιημένη.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η στρατιωτική πίεση που άσκησε η Ουάσιγκτον ήταν εκείνη που ανάγκασε την ιρανική ηγεσία να επιστρέψει στο τραπέζι των συνομιλιών. Ξεκαθάρισε, μάλιστα, ότι ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών θα συνεχιστεί μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία και να επικυρωθεί επισήμως η συμφωνία.

Ο Τραμπ αποκάλυψε ακόμη ότι είχε συνομιλίες τόσο με τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, όσο και με ηγέτες αραβικών κρατών, υποστηρίζοντας ότι το βασικό πλαίσιο της συμφωνίας έχει ήδη γίνει αποδεκτό από όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές.

Πρόκειται πάντως για τον πιο κατηγορηματικό ισχυρισμό που έχει διατυπώσει μέχρι σήμερα. Από τον Απρίλιο και έπειτα είχε επανειλημμένα προβλέψει ότι η συμφωνία βρισκόταν πολύ κοντά, χωρίς ωστόσο να υπάρξει ποτέ η πολυαναμενόμενη κατάληξη.

Στις 20 Απριλίου έκανε λόγο για συμφωνία που θα ερχόταν «σχετικά γρήγορα». Στις 6 Μαΐου υποστήριζε ότι ο πόλεμος πλησίαζε στο τέλος του και ότι οι δύο πλευρές βρίσκονταν κοντά σε ένα μνημόνιο 14 σημείων. Λίγες εβδομάδες αργότερα, στις 23 Μαΐου, δήλωνε ότι η συμφωνία είχε «σε μεγάλο βαθμό διαπραγματευθεί».

Παρά τις διαβεβαιώσεις αυτές, καμία δεν μετατράπηκε σε επίσημη συμφωνία.

Αυτό που διαφοροποιεί τη σημερινή συγκυρία είναι ότι ο Τραμπ δεν μιλά πλέον για πρόοδο ή για θετικές ενδείξεις, αλλά χρησιμοποιεί για πρώτη φορά τη φράση ότι «ο πόλεμος τελείωσε», μια διατύπωση με ιδιαίτερο πολιτικό βάρος και σαφώς μεγαλύτερη δέσμευση.

Η ξαφνική αλλαγή πορείας

Το πλέον εντυπωσιακό στοιχείο των τελευταίων ωρών παραμένει η θεαματική μεταστροφή της αμερικανικής ρητορικής.

Λιγότερο από τρεις ώρες πριν από τις δηλώσεις περί ειρήνης, ο Τραμπ εμφανιζόταν έτοιμος να κλιμακώσει τη σύγκρουση, προειδοποιώντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα χτυπήσουν το Ιράν «πολύ σκληρά».

Μάλιστα, δεν απέκλειε ακόμη και στρατιωτική επιχείρηση στη νήσο Χαργκ, τον στρατηγικό κόμβο μέσω του οποίου διακινείται σχεδόν το 90% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου. Το γεγονός ότι μέσα σε λίγες ώρες η γλώσσα των απειλών αντικαταστάθηκε από τη γλώσσα της ειρήνης ενισχύει τα ερωτήματα για το τι ακριβώς μεσολάβησε στο παρασκήνιο.

Τα βασικά σημεία του Μνημονίου Κατανόησης

Πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις φαίνεται να διαμορφώνεται ένα συγκεκριμένο σχέδιο αποκλιμάκωσης.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Axios, το προσχέδιο προβλέπει την άμεση επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ χωρίς διόδια ή περιορισμούς στη ναυσιπλοΐα, με στόχο την πλήρη αποκατάσταση των εμπορικών και ενεργειακών ροών μέσα σε διάστημα περίπου ενός μήνα.

Η πρόβλεψη αυτή θεωρείται κομβικής σημασίας για τις διεθνείς αγορές, καθώς από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα διακινείται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.

Παράλληλα, η αμερικανική πλευρά εξετάζει το ενδεχόμενο προσωρινής χαλάρωσης ορισμένων κυρώσεων για διάστημα 60 ημερών, επιτρέποντας στην Τεχεράνη να επαναφέρει μέρος των πετρελαϊκών εξαγωγών της στις διεθνείς αγορές.

Η συνέχιση αυτής της διευκόλυνσης θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο το Ιράν θα τηρήσει τις δεσμεύσεις που θα αναλάβει.

Στην καρδιά της συμφωνίας βρίσκεται φυσικά το πυρηνικό πρόγραμμα. Το προτεινόμενο πλαίσιο προβλέπει ότι η Τεχεράνη δεσμεύεται να μην αποκτήσει πυρηνικά όπλα, ενώ παράλληλα ανοίγει ο δρόμος για διαπραγματεύσεις σχετικά με τη διαχείριση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου.

Ωστόσο, τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα παραμένουν ανοικτά και αναμένεται να αποτελέσουν αντικείμενο μιας δεύτερης, πολύ πιο αναλυτικής συμφωνίας.

Η ψυχρή αντίδραση της Τεχεράνης

Σε αντίθεση με το πανηγυρικό κλίμα που επιχείρησε να δημιουργήσει ο Λευκός Οίκος, η ιρανική ηγεσία επέλεξε να κρατήσει αποστάσεις.

Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαΐ, δήλωσε ότι οι πληροφορίες περί συμφωνίας αποτελούν προς το παρόν εικασίες, υπογραμμίζοντας ότι δεν έχει ληφθεί καμία τελική απόφαση.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν και οι Φρουροί της Επανάστασης, οι οποίοι άφησαν σαφείς αιχμές για την αξιοπιστία των αμερικανικών ανακοινώσεων, επισημαίνοντας ότι δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση από την Τεχεράνη.

Ακόμη πιο αιχμηρός εμφανίστηκε ο βουλευτής Εμπραίμ Ρεζαΐ, ο οποίος προειδοποίησε ότι ο Τραμπ ενδέχεται να χρησιμοποιεί τις πρόωρες εξαγγελίες περί ειρήνης ως εργαλείο πίεσης και πολιτικής χειραγώγησης.

Η Μέση Ανατολή στην «κόψη του ξυραφιού»: Γιατί ο Τραμπ «πάγωσε» τους βομβαρδισμούς στο Ιράν 3 ώρες πριν ξεκινήσουν-Ο Αμερικανός Πρόεδρος μιλά για «τέλος του πολέμου»- «Τίποτα δεν έχει τελειώσει» απαντούν οι Φρουροί της Επανάστασης

Ο κρίσιμος παράγοντας Χαμενεΐ

Πίσω από τις δημόσιες τοποθετήσεις κρύβεται ένας ακόμη καθοριστικός παράγοντας.

Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι το σχέδιο συμφωνίας έχει ήδη λάβει θετικά μηνύματα από σημαντικά κέντρα εξουσίας στο Ιράν, χωρίς ωστόσο να είναι σαφές εάν έχει εγκριθεί από τον ανώτατο ηγέτη, Μοτζταμπά Χαμενεΐ.

Η λεπτομέρεια αυτή μόνο δευτερεύουσα δεν είναι.

Στο ιρανικό πολιτικό σύστημα, καμία στρατηγική συμφωνία τέτοιας εμβέλειας δεν θεωρείται οριστική χωρίς το πράσινο φως της ανώτατης ηγεσίας. Μέχρι να υπάρξει αυτή η έγκριση, η διαδικασία παραμένει ουσιαστικά ανοιχτή.

Αιφνιδιασμός στο Ισραήλ

Εξίσου ενδιαφέρον ήταν το κλίμα που επικράτησε στο Ισραήλ μετά τις δηλώσεις Τραμπ.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου συμμετείχε σε σύσκεψη ασφαλείας με αντικείμενο το Ιράν όταν πληροφορήθηκε τις αμερικανικές ανακοινώσεις.

Ισραηλινοί αξιωματούχοι φέρονται να υποστήριξαν ότι δεν είχαν προηγουμένως ενημερωθεί για επικείμενη συμφωνία, γεγονός που έρχεται σε αντίθεση με τον ισχυρισμό του Τραμπ ότι όλες οι εμπλεκόμενες πλευρές είχαν ήδη δώσει την έγκρισή τους.

Κατά την τηλεφωνική επικοινωνία που ακολούθησε, ο Νετανιάχου φέρεται να ξεκαθάρισε ότι η ισραηλινή στήριξη εξαρτάται από συγκεκριμένες προϋποθέσεις: την απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου, την αποδόμηση κρίσιμων πυρηνικών εγκαταστάσεων, τον περιορισμό της πυραυλικής παραγωγής και τη διακοπή της υποστήριξης προς ένοπλες οργανώσεις της περιοχής.

Οι αθόρυβοι διαμεσολαβητές

Καθοριστικό ρόλο στις παρασκηνιακές διεργασίες φαίνεται ότι διαδραμάτισαν το Κατάρ και το Πακιστάν.

Πληροφορίες αναφέρουν ότι πολύωρες επαφές πραγματοποιήθηκαν ανάμεσα στον Καταριανό διαμεσολαβητή Αλί Αλ-Ταγουαντί και τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, με συνεχή επικοινωνία και συντονισμό με εκπροσώπους του Λευκού Οίκου.

Από αυτή τη διαδικασία προέκυψε το προσχέδιο της συμφωνίας που βρίσκεται σήμερα στο τραπέζι.

Εφόσον οι διαπραγματεύσεις ολοκληρωθούν με επιτυχία, δεν αποκλείεται το τελικό κείμενο να μείνει στην ιστορία ως «Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ», αποτυπώνοντας τον ρόλο που φέρεται να διαδραμάτισε το Πακιστάν στη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ των δύο πλευρών.

Γιατί οι ειδικοί δεν βιάζονται να πανηγυρίσουν

Παρά την αισιοδοξία που επιχειρεί να προβάλει η αμερικανική κυβέρνηση, οι περισσότεροι αναλυτές επιμένουν ότι οι δυσκολότερες αποφάσεις βρίσκονται ακόμη μπροστά.

Το μέλλον των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου, η έκταση της άρσης των κυρώσεων, η πρόσβαση του Ιράν σε δεσμευμένα κεφάλαια δισεκατομμυρίων δολαρίων και οι μακροπρόθεσμες εγγυήσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα παραμένουν ανοιχτά ζητήματα που απαιτούν επίπονες διαπραγματεύσεις.

Με άλλα λόγια, η ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ ενδέχεται να αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την αποκλιμάκωση της έντασης και την επανεκκίνηση της διπλωματίας. Ωστόσο, η απόσταση που χωρίζει τις εξαγγελίες από μια δεσμευτική και υπογεγραμμένη συμφωνία εξακολουθεί να είναι μεγάλη.

Και μέχρι να πέσουν οι τελικές υπογραφές, το μόνο βέβαιο είναι ότι η κρίση δεν έχει ακόμη γραφτεί στο παρελθόν.