Η Ναυμαχία του Ναβαρίνου: Η συντριβή του τουρκοαιγυπτιακού στόλου που άνοιξε τον δρόμο για την ανεξαρτησία

Το απόγευμα της 20ής Οκτωβρίου 1827, στον κόλπο του Ναβαρίνου, γράφτηκε μία από τις καθοριστικότερες σελίδες της Ελληνικής Επανάστασης.

Μέσα σε λίγες ώρες, ο πανίσχυρος τουρκοαιγυπτιακός στόλος καταστράφηκε από τις ενωμένες ναυτικές δυνάμεις της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας, σε μια σύγκρουση που επρόκειτο να αλλάξει την πορεία του ελληνικού Αγώνα.

Η σημασία της Ναυμαχίας του Ναβαρίνου γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν εξεταστεί η κατάσταση στην οποία βρισκόταν η Επανάσταση το 1827.

Έξι χρόνια μετά την έναρξη του Αγώνα, οι Έλληνες είχαν εξαντληθεί από τις συνεχείς πολεμικές επιχειρήσεις αλλά και τις εσωτερικές συγκρούσεις.

Ο Ιμπραήμ Πασάς είχε αποβιβαστεί στην Πελοπόννησο με οργανωμένο αιγυπτιακό στρατό και είχε κατορθώσει να ανατρέψει σε μεγάλο βαθμό τις στρατιωτικές ισορροπίες.

Οι δυνάμεις του Ιμπραήμ κατέστρεφαν χωριά και καλλιέργειες, ενώ σημαντικές ελληνικές θέσεις είχαν χαθεί. Στη Στερεά Ελλάδα η κατάσταση ήταν επίσης εξαιρετικά δύσκολη.

Η Αθήνα είχε περάσει ξανά στον οθωμανικό έλεγχο και η Ακρόπολη είχε παραδοθεί τον Μάιο του 1827. Για πολλούς Ευρωπαίους παρατηρητές, η Ελληνική Επανάσταση φαινόταν πλέον να βρίσκεται κοντά στην οριστική ήττα.

Όμως την ίδια περίοδο είχε αρχίσει να μεταβάλλεται το διεθνές περιβάλλον.

Το ελληνικό ζήτημα είχε προκαλέσει ισχυρό φιλελληνικό ρεύμα στην Ευρώπη. Οι ειδήσεις για τις σφαγές και τις καταστροφές, αλλά και η πολιτισμική σύνδεση της Ευρώπης με την αρχαία Ελλάδα, είχαν δημιουργήσει πίεση στις κυβερνήσεις των Μεγάλων Δυνάμεων.

Βρετανία, Γαλλία και Ρωσία αποφάσισαν τελικά να παρέμβουν.

Με τη Συνθήκη του Λονδίνου του 1827, οι τρεις δυνάμεις επιδίωξαν την κατάπαυση των εχθροπραξιών και τη δημιουργία αυτόνομης ελληνικής πολιτείας, η οποία αρχικά προβλεπόταν ότι θα παρέμενε υπό την επικυριαρχία του σουλτάνου. Η ελληνική πλευρά αποδέχθηκε τους όρους, όμως η Οθωμανική Αυτοκρατορία τους απέρριψε.

Η κατάσταση οδηγούνταν πλέον σε σύγκρουση.

Στην ανατολική Μεσόγειο συγκροτήθηκε συμμαχικός στόλος υπό τη γενική διοίκηση του Βρετανού ναυάρχου Edward Codrington. Μαζί του επιχειρούσαν οι γαλλικές δυνάμεις υπό τον Ανρί ντε Ρινί και οι ρωσικές υπό τον Λογγίνο Χέυδεν.

Απέναντί τους βρισκόταν ο μεγάλος τουρκοαιγυπτιακός στόλος μέσα στον κόλπο του Ναβαρίνου, στη σημερινή Πύλο.

Στις 20 Οκτωβρίου 1827 —8 Οκτωβρίου σύμφωνα με το παλαιό ημερολόγιο— ο συμμαχικός στόλος άρχισε να εισέρχεται στον κόλπο.

Η πρόθεση των διοικητών ήταν να πιέσουν την άλλη πλευρά να συμμορφωθεί με την ανακωχή και όχι, τουλάχιστον επισήμως, να ξεκινήσουν μια γενικευμένη ναυμαχία.

Όμως η ένταση ήταν τεράστια.

Τα πλοία των δύο πλευρών βρίσκονταν πλέον σε εξαιρετικά μικρές αποστάσεις μεταξύ τους. Ένα επεισόδιο με βρετανική λέμβο και οι πυροβολισμοί που ακολούθησαν αποτέλεσαν την αφορμή για να ξεσπάσει η σύγκρουση.

Σε ελάχιστο χρόνο, ολόκληρος ο κόλπος μετατράπηκε σε πεδίο μάχης.

Τα κανόνια άρχισαν να βάλλουν σχεδόν από σημείο-μηδέν. Καπνός κάλυψε την περιοχή, πλοία πήραν φωτιά και εκρήξεις ακούγονταν διαδοχικά μέσα στον κλειστό κόλπο.

Η αριθμητική υπεροχή του τουρκοαιγυπτιακού στόλου δεν αποδείχθηκε αρκετή απέναντι στην καλύτερη εκπαίδευση, την πειθαρχία και τη δύναμη πυρός των συμμαχικών πληρωμάτων.

Η μάχη διήρκεσε περίπου τέσσερις ώρες.

Όταν τα πυρά σταμάτησαν, η εικόνα ήταν καταστροφική.

Το μεγαλύτερο μέρος του τουρκοαιγυπτιακού στόλου είχε καταστραφεί ή τεθεί εκτός μάχης. Δεκάδες πλοία είχαν βυθιστεί, καεί ή υποστεί τόσο μεγάλες ζημιές ώστε δεν μπορούσαν πλέον να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά.

Οι συμμαχικές δυνάμεις είχαν επίσης απώλειες, όμως κανένα από τα μεγάλα πλοία τους δεν χάθηκε.
Στρατιωτικά, το αποτέλεσμα ήταν συντριπτικό.

Η καταστροφή του στόλου σήμαινε ότι ο Ιμπραήμ δεν μπορούσε πλέον να υποστηρίζεται με την ίδια αποτελεσματικότητα από τη θάλασσα. Η δυνατότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Αιγύπτου να καταπνίξουν οριστικά την Ελληνική Επανάσταση είχε δεχθεί ένα τεράστιο πλήγμα.

Παρά τη σημασία της, η ναυμαχία προκάλεσε αμηχανία σε ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.

Η Βρετανία δεν είχε επιδιώξει έναν ολοκληρωτικό πόλεμο με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Αργότερα, ο Βρετανός πρωθυπουργός δούκας του Ουέλινγκτον χαρακτήρισε τη σύγκρουση «ατυχές» γεγονός, καθώς υπήρχε η άποψη ότι ο Κόδριγκτον είχε υπερβεί τα όρια της αποστολής του.

Για τους Έλληνες, όμως, το Ναβαρίνο ήταν σωτηρία.

Η Επανάσταση που λίγους μήνες νωρίτερα φαινόταν να βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης είχε αποκτήσει ξανά προοπτική.

Η στρατιωτική παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων είχε πλέον μετατρέψει το ελληνικό ζήτημα από μια περιφερειακή εξέγερση στο εσωτερικό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε μεγάλο ευρωπαϊκό διπλωματικό πρόβλημα.

Οι εξελίξεις επιταχύνθηκαν.

Την επόμενη χρονιά γαλλικό εκστρατευτικό σώμα αποβιβάστηκε στην Πελοπόννησο και συνέβαλε στην αποχώρηση των αιγυπτιακών δυνάμεων του Ιμπραήμ. Παράλληλα, ο Ρωσοτουρκικός Πόλεμος του 1828-1829 άσκησε νέα πίεση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Η πορεία προς την ελληνική ανεξαρτησία ήταν πλέον δύσκολο να ανακοπεί.

Το 1830, με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου, η Ελλάδα αναγνωρίστηκε ως ανεξάρτητο κράτος.

Η Ναυμαχία του Ναβαρίνου δεν δημιούργησε από μόνη της την ελληνική ανεξαρτησία. Είχαν προηγηθεί έξι χρόνια αιματηρού Αγώνα, τεράστιες θυσίες και μια σειρά στρατιωτικών και πολιτικών εξελίξεων. Αποτέλεσε όμως το γεγονός που άλλαξε αποφασιστικά τον συσχετισμό δυνάμεων τη στιγμή που η Επανάσταση κινδύνευε περισσότερο.

Υπήρξε επίσης μία από τις τελευταίες μεγάλες ναυμαχίες της ιστορίας που διεξήχθησαν αποκλειστικά με ιστιοφόρα πολεμικά πλοία.

Σχεδόν δύο αιώνες αργότερα, ο κόλπος του Ναβαρίνου παραμένει συνδεδεμένος με εκείνες τις λίγες ώρες του Οκτωβρίου του 1827.

Ώρες κατά τις οποίες μια ναυμαχία που δεν είχε σχεδιαστεί αρχικά ως ολοκληρωτική σύγκρουση κατέληξε να καταστρέψει έναν ολόκληρο στόλο και να αλλάξει την πορεία της Ελληνικής Επανάστασης.