Η Τουρκία Δούρειος Ίππος του ΝΑΤΟ: Πώς ο Ερντογάν ακροβατεί ανάμεσα στο ΝΑΤΟ και το “Ισλαμικό ΝΑΤΟ”, ανοίγει κερκόπορτες στην Κίνα, φλερτάρει με πυρηνικά όπλα και μετατρέπει την Τουρκία σε γεωπολιτικό ναρκοπέδιο για Δύση, Μέση Ανατολή και Ανατολική Μεσόγειο

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φαίνεται να παίζει ένα επικίνδυνο και πολυεπίπεδο παιχνίδι ισχύος, μετατρέποντας την Τουρκία σε έναν ιδιότυπο «Δούρειο ίππο» εντός του ΝΑΤΟ. Ενώ επισήμως παραμένει μέλος της Ατλαντικής Συμμαχίας και συνομιλητής της ΕΕ, στην πράξη καλλιεργεί παράλληλα έναν εναλλακτικό άξονα ασφάλειας με το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία – έναν πυρήνα που πολλοί αναλυτές αποκαλούν ήδη «Ισλαμικό ΝΑΤΟ».

Η προοπτική αυτής της τριμερούς σύγκλισης εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη συνοχή του ΝΑΤΟ. Διεθνή αμερικανικά μέσα επισημαίνουν ότι ένα τέτοιο σχήμα, υπό την άτυπη ηγεσία της Άγκυρας, ενδέχεται να δημιουργήσει αντικρουόμενες δεσμεύσεις ασφαλείας, υπονομεύοντας τον συντονισμό της Τουρκίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους Ευρωπαίους συμμάχους της. Ιδίως η εμπλοκή του Πακιστάν, μιας πυρηνικής δύναμης με αμφιλεγόμενο ιστορικό, προσθέτει ένα επικίνδυνο στοιχείο στρατηγικής ασάφειας.

Ακόμη κι αν δεν υπάρξει ρητή επέκταση της πακιστανικής «πυρηνικής ομπρέλας», η απλή εντύπωση ότι τέτοια προστασία θα μπορούσε να αφορά στο μέλλον τη Σαουδική Αραβία –και ενδεχομένως την Τουρκία– αρκεί για να αυξήσει τον κίνδυνο αποσταθεροποίησης και λανθασμένων υπολογισμών σε μια ήδη εύθραυστη περιοχή.

Ιδιαίτερα ανήσυχες εμφανίζονται η Ινδία και το Ισραήλ. Η Ινδία βλέπει με καχυποψία την εμβάθυνση των δεσμών Πακιστάν–Σαουδικής Αραβίας, ενώ η προσθήκη της Τουρκίας, με την οποία οι σχέσεις είναι ήδη τεταμένες, απειλεί να οξύνει τον στρατηγικό ανταγωνισμό στον ευρύτερο άξονα Ινδο-Μέσης Ανατολής. Το Ισραήλ, από την άλλη, αντιλαμβάνεται τη νέα αυτή σύμπραξη ως έμμεση απάντηση στις Συμφωνίες του Αβραάμ, κάτι που θα μπορούσε να πυροδοτήσει έναν νέο κύκλο εξοπλιστικών και πολιτικών εντάσεων.

Το κρίσιμο ερώτημα που αναδύεται είναι απλό αλλά εκρηκτικό: σε ποιο ΝΑΤΟ είναι πραγματικά πιστή η Τουρκία; Κανείς δεν αμφισβητεί το δικαίωμα της Άγκυρας να αναπτύσσει σχέσεις εκτός της Συμμαχίας. Ωστόσο, η συμμετοχή της σε ένα αμυντικό σχήμα με ένα πυρηνικά εξοπλισμένο Πακιστάν και μια αυταρχική Σαουδική Αραβία συνιστά ευθεία σύγκρουση συμφερόντων με τις θεμελιώδεις αρχές του ΝΑΤΟ: τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τη μη διάδοση πυρηνικών όπλων.

Στο παρασκήνιο, πολλοί βλέπουν τον απώτερο στόχο του Ερντογάν: την απόκτηση πυρηνικού όπλου, με οποιοδήποτε κόστος. Η προσέγγιση με το Πακιστάν –μια χώρα που συνδέεται ιστορικά με τη διαρροή πυρηνικών μυστικών μέσω του δικτύου του AQ Khan– φέρνει την Τουρκία επικίνδυνα κοντά στην παράκαμψη της Συνθήκης Μη Διάδοσης. Άλλωστε, ο ίδιος ο Τούρκος πρόεδρος έχει επανειλημμένα εκφράσει την ενόχλησή του για το γεγονός ότι «δεν επιτρέπεται» σε όλους να διαθέτουν πυρηνικά όπλα.

Παράλληλα, η αντιτρομοκρατική αποστολή του ΝΑΤΟ απειλείται σοβαρά. Το ιστορικό του Πακιστάν ως καταφυγίου για Ταλιμπάν και στελέχη της Αλ Κάιντα, αλλά και η στάση της Τουρκίας στη Συρία και το Ιράκ, όπου κατηγορείται ότι διευκόλυνε τη διέλευση τζιχαντιστών και υπονόμευσε τον αγώνα κατά του ISIS, εγείρουν έντονες ανησυχίες για το κατά πόσο αυτός ο νέος άξονας θα λειτουργούσε υπέρ ή κατά της διεθνούς ασφάλειας.

Μέσα σε αυτό το τοπίο, η Κίνα αναδεικνύεται ως ο μεγάλος σιωπηλός κερδισμένος. Αν και δεν διαθέτει παραδοσιακά ισχυρό στρατιωτικό αποτύπωμα στη Μέση Ανατολή, το Πεκίνο αξιοποιεί το Πακιστάν ως στρατηγικό κόμβο της Πρωτοβουλίας Belt and Road. Με το 81% των πακιστανικών εισαγωγών όπλων να προέρχεται από την Κίνα, η Ισλαμαμπάντ λειτουργεί ως ιδανικό εφαλτήριο για τη συλλογή και εκμετάλλευση δυτικής στρατιωτικής τεχνολογίας.

Η πιθανή συνύπαρξη αμερικανικών F-35 με κινεζικής επιρροής πακιστανο-σαουδαραβικά συστήματα δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα κατασκοπευτικών κινδύνων. Η Τουρκία, που έχει ήδη στραφεί προς την κινεζική Belt and Road και έχει συνδέσει το «τουρκικό όνειρο» με το όραμα του Σι Τζινπίνγκ, κινδυνεύει να εξελιχθεί στον πιο αδύναμο κρίκο της δυτικής αλυσίδας ασφάλειας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η επιμονή του Ερντογάν να ελίσσεται μεταξύ συμμαχιών, να αγνοεί δεσμεύσεις και να επενδύει σε αυταρχικούς άξονες ισχύος δεν είναι απλώς μια εθνική επιλογή. Είναι ένας συναγερμός για το ΝΑΤΟ, που καλείται να αποφασίσει αν μπορεί να αντέξει έναν σύμμαχο που λειτουργεί ταυτόχρονα ως πύλη επιρροής ανταγωνιστικών δυνάμεων.