Η υπογεννητικότητα στην Ελλάδα λαμβάνει δραματικές διαστάσεις: Οι μειωμένες εγγραφές στην Α’ Δημοτικού κατά 40% σε σχέση με το 2010 -σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Παιδείας- οδηγούν σε κλείσιμο πολλών σχολείων! – Οι εκτιμήσεις της Eurostat για το μέλλον του Ελληνικού πληθυσμού που σοκάρουν και τα αλυσιδωτά προβλήματα στην οικονομία και την κοινωνική συνοχή!

Η υπογεννητικότητα στην Ελλάδα εξελίσσεται σε ένα από τα σοβαρότερα κοινωνικά προβλήματα, με ορατές πλέον επιπτώσεις και στον χώρο της εκπαίδευσης. Ο αριθμός των μαθητών μειώνεται συνεχώς, οδηγώντας σε εικόνες άδειων αιθουσών, ενώ αρκετά σχολεία – κυρίως σε απομακρυσμένες περιοχές – αναγκάζονται να αναστείλουν τη λειτουργία τους.

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία από το Υπουργείο Παιδείας, η κατάσταση είναι ανησυχητική. Οι εγγραφές στην Α’ Δημοτικού φέτος ανήλθαν μόλις σε 71.181, αριθμός που δείχνει πτώση περίπου 40% σε σύγκριση με το 2010, όταν οι εγγραφές ξεπερνούσαν τις 115.000. Αυτή η δραματική μείωση αντικατοπτρίζει τη βαθιά επίδραση του δημογραφικού προβλήματος στη μαθητική κοινότητα.

Η συνεχής μείωση του αριθμού των μαθητών από χρόνο σε χρόνο προκαλεί έντονη ανησυχία στους ειδικούς, καθώς δημιουργεί σοβαρές προκλήσεις για τον προγραμματισμό και τη βιωσιμότητα του εκπαιδευτικού συστήματος. Το υπουργείο Παιδείας αναμένει σύντομα τα οριστικά στοιχεία εγγραφών, τα οποία θα δώσουν μια πιο σαφή εικόνα για την πραγματική έκταση του προβλήματος.

Συρρίκνωση και στα Γυμνάσια

Η μείωση αυτή δεν περιορίζεται στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Σύμφωνα με την Ελληνική Στατιστική Αρχή, η υπογεννητικότητα επηρεάζει ήδη τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση με τον μαθητικό πληθυσμό στα γυμνάσια να μειώνεται σημαντικά.

H συνεχιζόμενη συρρίκνωση του μαθητικού πληθυσμού αποτυπώνεται στα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ:

Το 2023-24 στο Γυμνάσιο εισήλθαν λιγότεροι κατά 11.874 μαθητές
Το 2024-25 η μείωση ανέρχεται σε 17.562 μαθητές
Το 2025-26 η μείωση εκτιμάται στους 20.632 μαθητές
Το 2026-27 αναμένεται μείωση κατά 14.279 μαθητές

Συνολικά, το 2026-27 ο αριθμός των μαθητών στο Γυμνάσιο θα είναι μειωμένος κατά 64.347 σε σύγκριση με το 2022-23.

Νέες προκλήσεις και ανησυχία

Το φαινόμενο αυτό δημιουργεί προκλήσεις για την εκπαίδευση, όπως συγχωνεύσεις τμημάτων. Η μείωση του πληθυσμού οδηγεί σε αλυσιδωτά προβλήματα όχι μόνο στην εκπαίδευση, αλλά και στην οικονομία και την κοινωνική συνοχή.

Οι πάγιοι σχεδιασμού του ΥΠΑΙΘΑ που κάθε χρονιά οδηγούν σε όσο το δυνατόν πολυπληθέστερα τμήματα και λιγότερες προσλήψεις εκπαιδευτικών, εντείνουν την ανησυχία…Κατά την τρέχουσα σχολική χρονιά (2024 – 2025) η επιλογή του αρμόδιου υπουργείου να προχωρήσει σε μαζικές συμπτύξεις τμημάτων επέφερε αναστάτωση σε μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς.

Η Ελλάδα… μικραίνει

Ο πληθυσμός της Ελλάδας έφτασε στο μάξιμουμ το 2011, με 11,1 εκατομμύρια κατοίκους. Έπειτα, άρχισε να μειώνεται και σήμερα ζουν στην Ελλάδα λίγο πάνω από 10 εκατομμύρια άνθρωποι (βάσει των στοιχείων του 2023). Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Eurostat, αναμένεται να μειωθούν κατά 14% μέχρι το 2050 και να φτάσουν τα 7,3 εκατομμύρια έως το 2100 – μια συνολική μείωση της τάξης του 30%. Εφόσον αυτές οι προβλέψεις επιβεβαιωθούν, τότε ο πληθυσμός της χώρας θα είναι μικρότερος από αυτόν της δεκαετίας του 1960.

Το δημογραφικό προφίλ των Ελλήνων

Η χώρα μας, επί του παρόντος, «μετράει» το 23% του πληθυσμού της σε ηλικίες άνω των 65 ετών και εντάσσεται στις πλέον γερασμένες της ΕΕ. Τις επόμενες δεκαετίες αυτή η τάση όχι μόνο δεν θα υποχωρήσει αλλά θα ενταθεί. Το ποσοστό των ανθρώπων ηλικίας άνω των 80 ετών στη χώρα μας αυξήθηκε (2004-2024) κατά 3,2 ποσοστιαίες μονάδες – από 3,8% σε 7% του συνολικού πληθυσμού – σημειώνοντας τη μεγαλύτερη αύξηση μεταξύ όλων των κρατών – μελών της ΕΕ, μαζί με τη Λετονία και την Πορτογαλία.

Μέχρι το 2050, ο πληθυσμός των ατόμων ηλικίας άνω των 65 ετών αναμένεται να παρουσιάσει σημαντική αύξηση σε Ιταλία, Πορτογαλία Ισπανία και Λιθουανία. Η Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, θα αναδειχθεί «πρωταθλήτρια» με τουλάχιστον το ένα τρίτο του πληθυσμού (35%) σε αυτή την ηλικιακή ομάδα.

Με βάση τα στοιχεία είναι φανερό πως το δημογραφικό προφίλ των χωρών της ΕΕ και φυσικά της Ελλάδας υφίσταται μεταμόρφωση λόγω της αύξησης του προσδόκιμου ζωής και της μείωσης των ποσοστών γονιμότητας.