Ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας- Κύπρου: Έτσι μεθοδεύει την εκχώρηση των Ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων μέχρι την τελική συμφωνία με τους Τούρκους η κυβέρνηση Μητσοτάκη- Με τη σφραγίδα της Γαλλίας, το καλώδιο περνά από τουρκική ΑΟΖ μέχρι τη Μεσόγειο – Οι μυστικές τριγωνικές διαπραγματεύσεις, η κόντρα με τις ΝΑVTEX και οι διαρκείς διπλωματικές υποχωρήσεις της ελληνικής πλευράς

Τριγωνικές μυστικές διαβουλεύσεις, διαδοχικές ρηματικές διακοινώσεις, NAVTEX που αλληλοαναιρούνται και μια ελληνική διπλωματία που εμφανίζεται να υποχωρεί συνεχώς.

Ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας- Κύπρου: Έτσι μεθοδεύει την εκχώρηση των Ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων μέχρι την τελική συμφωνία με τους Τούρκους η κυβέρνηση Μητσοτάκη- Με τη σφραγίδα της Γαλλίας, το καλώδιο περνά από τουρκική ΑΟΖ μέχρι τη Μεσόγειο – Οι μυστικές τριγωνικές διαπραγματεύσεις, η κόντρα με τις ΝΑVTEX και οι διαρκείς διπλωματικές υποχωρήσεις της ελληνικής πλευράς

Η υπόθεση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου αναδεικνύει ένα εξαιρετικά κρίσιμο διπλωματικό παρασκήνιο, με επίκεντρο την περιοχή Κάσου – Καρπάθου και τη στάση της Αθήνας απέναντι στις τουρκικές αξιώσεις.

Ελλάδα, Γαλλία και Τουρκία βρέθηκαν στο επίκεντρο μιας ιδιότυπης τριγωνικής διαπραγμάτευσης, προκειμένου να εξασφαλιστεί η απρόσκοπτη διέλευση του υπό γαλλική σημαία, αλλά ελληνικών συμφερόντων, ερευνητικού πλοίου που έχει αναλάβει τις εργασίες για την πόντιση του ηλεκτρικού καλωδίου στην κρίσιμη θαλάσσια ζώνη από την Κάσο έως τη Μεσόγειο.

Η διευθέτηση φαίνεται πως ήρθε έπειτα από ημέρες παρασκηνιακών επαφών και αλλεπάλληλων διαβουλεύσεων, οι οποίες οδήγησαν στην τέταρτη –και πιθανότατα οριστική– συμφωνία μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας, μέσω ανταλλαγής ρηματικών διακοινώσεων, με αντικείμενο την ασφαλή διέλευση του πλοίου και την πόντιση του καλωδίου.

Η ουσία της εξέλιξης βρίσκεται στις δύο διπλωματικές κινήσεις που καθόρισαν το πλαίσιο. Με ρηματική διακοίνωση προς τη Γαλλία, η Τουρκία παρείχε τη συναίνεσή της (consensus) για τη διέλευση του καλωδίου από την υφαλοκρηπίδα που η ίδια διεκδικεί.

Από την πλευρά της, η Γαλλία, με δική της ρηματική διακοίνωση, έσπευσε να διαβεβαιώσει την Άγκυρα ότι δεν προτίθεται να εμπλακεί σε «διαφιλονικούμενα θέματα τρίτων χωρών» στην περιοχή.

Ειδικότερα, η γαλλική διακοίνωση αναφέρει: «Η Γαλλία δεν εμπλέκεται σε αντιδικίες τρίτων χωρών. Για τον λόγο αυτό σας ενημερώνουμε ότι το πλοίο θα εκτελέσει θαλάσσιες έρευνες για πόντιση καλωδίου στη διαδρομή των κάτωθι συντεταγμένων…»

Η γαλλική διακοίνωση και το διπλωματικό προηγούμενο

Το περιεχόμενο της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης εγείρει δύο ιδιαίτερα σοβαρά ζητήματα.

Πρώτον, εμφανίζεται να αναγνωρίζει στην Τουρκία δικαίωμα παρέμβασης στο τμήμα της τουρκολιβυκής ΑΟΖ από το οποίο πρόκειται να διέλθουν το πλοίο και το ηλεκτρικό καλώδιο, με το σκεπτικό ότι η συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή αποτελεί αντικείμενο ελληνοτουρκικής αντιδικίας.

Δεύτερον, και ακόμη πιο ανησυχητικό, η διατύπωση της γαλλικής διακοίνωσης φαίνεται να διευρύνει το πεδίο αυτής της αμφισβήτησης πέραν της τουρκολιβυκής ΑΟΖ, φτάνοντας μέχρι τον 30ό Μεσημβρινό, εξαιτίας ακριβώς των συντεταγμένων που περιλαμβάνονται στο γαλλικό έγγραφο.

Με άλλα λόγια, η Γαλλία δεν περιορίζεται στην καταγραφή της υφιστάμενης ελληνοτουρκικής διαφωνίας στην περιοχή της τουρκικής υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Με την επίκληση των «αντιδικιών» Ελλάδας – Τουρκίας, φαίνεται να επεκτείνει από μόνη της το γεωγραφικό πεδίο της αμφισβήτησης έως τον 30ό Μεσημβρινό, δημιουργώντας ένα διπλωματικό δεδομένο που, σύμφωνα με την κριτική που διατυπώνεται, δεν υπήρχε μέχρι σήμερα.

Το γεγονός ότι η Τουρκία θεωρεί πως έλαβε τη συναίνεση που επιδίωκε προκύπτει και από τη δική της NAVTEX 1127/26, την οποία εξέδωσε αμέσως μετά τον απόπλου του πλοίου από το Ηράκλειο.

Εδώ ακριβώς αναδεικνύεται η κεντρική πολιτική διάσταση της υπόθεσης: η κυβέρνηση Μητσοτάκη επέλεξε, σύμφωνα με την παραπάνω εκδοχή των γεγονότων, να χειριστεί ένα ζήτημα άμεσης ελληνικής κυριαρχικής σημασίας μέσω ενός «παρένθετου διαπραγματευτή», της Γαλλίας, αξιοποιώντας το γεγονός ότι το ερευνητικό πλοίο έφερε τη γαλλική σημαία.

Αντί να αναλάβει η ίδια απευθείας τη διαπραγμάτευση με την Άγκυρα για την κατοχύρωση των ελληνικών δικαιωμάτων στην περιοχή Κρήτης – Κάσου – Καρπάθου, η Αθήνα επέλεξε τη διπλωματική οδό των έμμεσων συνεννοήσεων.

Την ίδια στιγμή, η Τουρκία εξακολουθεί να προβάλλει την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ που έχει οριοθετήσει μονομερώς και καταθέσει στον ΟΗΕ από το 2020, χωρίς η διέλευση του ηλεκτρικού καλωδίου να έχει ανατρέψει αυτή την τουρκική διεκδίκηση.

Η πρώτη συμφωνία Γαλλίας – Τουρκίας χωρίς ελληνική υπογραφή

Το διπλωματικό παρασκήνιο είχε αρχίσει ήδη από το προηγούμενο Σάββατο, όταν Γαλλία και Τουρκία κατέληξαν σε μια πρώτη ρηματική διακοίνωση, χωρίς την παρουσία, τη συμμετοχή ή την υπογραφή της Ελλάδας.

Στο κείμενο περιλαμβανόταν, μεταξύ άλλων, η χαρακτηριστική διατύπωση: «για λογαριασμό των ελληνικών Αρχών, η Γαλλία πληροφορεί την Τουρκία (on behalf of the Hellenic authorities, France informs Turkey) ότι το γαλλικό πλοίο θα κάνει έρευνες σύμφωνα με την ελληνική ΝΑVΤΕΧ.

Η συγκεκριμένη διατύπωση είχε ιδιαίτερη βαρύτητα. Το μήνυμα που εκπέμφθηκε ήταν ότι η πόντιση του καλωδίου θα μπορούσε να προχωρήσει με τη σιωπηρή συναίνεση της Τουρκίας, χωρίς να υπάρχει οποιαδήποτε ελληνική αναφορά –ούτε καν αρνητική– στην τουρκική υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ της περιοχής.

Με αυτή την πρώτη διπλωματική διευθέτηση, η Αθήνα εμφανίζεται να επιδιώκει την εξασφάλιση της απρόσκοπτης πόντισης, αποφεύγοντας να ανοίξει ευθέως το ζήτημα των τουρκικών διεκδικήσεων.

Το τίμημα, όμως, μιας τέτοιας επιλογής, σύμφωνα με την κριτική που ασκείται, ήταν ιδιαίτερα βαρύ: η απουσία οποιασδήποτε ελληνικής αναφοράς στην τουρκική ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο να ερμηνευθεί ως αποδοχή ή έμμεση νομιμοποίηση των τουρκικών αξιώσεων, με παράλληλη υποχώρηση από ελληνικές θέσεις στην περιοχή.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται και στην πρώτη ελληνική NAVTEX για το καλώδιο.

Η NAVTEX 1411/26 εκδόθηκε την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου και περιορίστηκε στην αναφορά των θαλάσσιων περιοχών και των συντεταγμένων από τις οποίες θα διέπλεε το γαλλικό πλοίο. Δεν περιείχε καμία σαφή αναφορά σε ελληνική υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, ούτε αμφισβητούσε ρητά την τουρκική υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ στην περιοχή.

Η Άγκυρα, ωστόσο, δεν θεώρησε αρκετή ούτε αυτή τη διευθέτηση, η οποία, όπως υποστηρίζεται, ήταν ιδιαίτερα ευνοϊκή για τις τουρκικές θέσεις. Αντί να αποδεχθεί το αρχικό πλαίσιο, συνέχισε επίμονα τις διαπραγματεύσεις με το Παρίσι καθ’ όλη τη διάρκεια της προηγούμενης εβδομάδας.

Τέσσερις απόπειρες συμφωνίας και το τουρκικό τελεσίγραφο

Σύμφωνα με ασφαλείς διπλωματικές πληροφορίες, κατά τη διάρκεια της εβδομάδας πραγματοποιήθηκαν τέσσερις διαδοχικές προσπάθειες για τη διαμόρφωση της τελικής ρηματικής διακοίνωσης Γαλλίας – Τουρκίας σχετικά με την ηλεκτρική διασύνδεση.

Η Άγκυρα εμφανίζεται να έθεσε εξαρχής δύο απαιτήσεις που άλλαζαν ριζικά το περιεχόμενο της συμφωνίας.

Αρχικά, επέμεινε να συνυπογράψει και η Ελλάδα την τελική διακοίνωση. Παράλληλα, απαίτησε να ενσωματωθεί στο κείμενο της δεύτερης υπό διαπραγμάτευση ρηματικής διακοίνωσης Ελλάδας – Γαλλίας – Τουρκίας η διατύπωση ότι «εκ μέρους των ελληνικών Αρχών, η Γαλλία αιτείται τη συμφωνία προκειμένου το πλοίο να πλεύσει σε περιοχή συντεταγμένων τουρκικής υφαλοκρηπίδας (οn behalf of the Hellenic authorities France request agreement for the vessel…).

Η ελληνική κυβέρνηση αρνήθηκε να υπογράψει το συγκεκριμένο κείμενο, φτάνοντας μάλιστα στο σημείο να απειλήσει με έκδοση νέας NAVTEX.

Η Τουρκία απάντησε με ανάλογη απειλή, ξεκαθαρίζοντας ότι, εάν δεν υπάρξει ελληνική υπογραφή στη νέα διακοίνωση, το πλοίο δεν θα μπορέσει να συνεχίσει την πορεία του.

Και η Άγκυρα δεν έμεινε στα λόγια.

Την περασμένη Τρίτη προχώρησε στην έκδοση της νέας, προκλητικής NAVTEX 1127/26, με την οποία υποστήριξε ότι οι επιστημονικές έρευνες θα πραγματοποιηθούν σε θαλάσσιες γραμμές που έχουν συντονιστεί με τις αρμόδιες τουρκικές Αρχές και για τις οποίες έχει εξασφαλιστεί η συναίνεσή τους, εντός της περιοχής ευθύνης των τουρκικών NAVTEX και της τουρκικής υφαλοκρηπίδας.

Η συγκεκριμένη τουρκική NAVTEX εκδόθηκε αμέσως μετά τον απόπλου του πλοίου από το Ηράκλειο και προκάλεσε την άμεση αντίδραση της Αθήνας, η οποία εξέδωσε την απαντητική NAVTEX 1441/26.

Ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας- Κύπρου: Έτσι μεθοδεύει την εκχώρηση των Ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων μέχρι την τελική συμφωνία με τους Τούρκους η κυβέρνηση Μητσοτάκη- Με τη σφραγίδα της Γαλλίας, το καλώδιο περνά από τουρκική ΑΟΖ μέχρι τη Μεσόγειο – Οι μυστικές τριγωνικές διαπραγματεύσεις, η κόντρα με τις ΝΑVTEX και οι διαρκείς διπλωματικές υποχωρήσεις της ελληνικής πλευράς

Η ελληνική αντι-NAVTEX: Πυρά στην αρχή, αναδίπλωση στο τέλος

Η ελληνική απάντηση, που εκδόθηκε στις 10 Νοεμβρίου, παρουσιάστηκε αρχικά ως δυναμική αντίδραση στις τουρκικές αξιώσεις. Η Αθήνα επιχείρησε να αντικρούσει τις τουρκικές αιτιάσεις και να υπερασπιστεί τις ελληνικές θέσεις.

Ωστόσο, η κατάληξη του κειμένου δημιουργεί ένα σοβαρό διπλωματικό ερώτημα: γιατί, ενώ η Ελλάδα εμφανίζεται να απορρίπτει τις τουρκικές αξιώσεις, στο τέλος της ίδιας NAVTEX επαναφέρει σε ισχύ την αρχική ελληνική αναγγελία, εκείνη δηλαδή που δεν περιείχε καμία ρητή αναφορά στα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα ούτε αμφισβητούσε ευθέως την τουρκική ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα;

Στην τελευταία παράγραφο, η ελληνική πλευρά ενημερώνει ότι η NAVTEX που εξακολουθεί να ισχύει είναι η πρώτη ελληνική NAVTEX, η οποία απλώς περιγράφει τις θαλάσσιες περιοχές διέλευσης του πλοίου, χωρίς σαφή αναφορά στην ελληνική υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ.

Εδώ βρίσκεται η βασική αντίφαση.

Ενώ η Αθήνα επιχειρεί να αντικρούσει την τουρκική NAVTEX, τελικά διατηρεί ως ενεργή την αρχική αναγγελία, η οποία δεν περιλαμβάνει ρητή απόρριψη των τουρκικών διεκδικήσεων.

Το αποτέλεσμα, κατά την κριτική που διατυπώνεται, είναι μια επικίνδυνη διπλωματική ασάφεια, η οποία αφήνει περιθώρια στην Άγκυρα να προβάλλει τη δική της ερμηνεία για το καθεστώς της περιοχής.

Η ελληνική αντι-NAVTEX 1441/26 χαρακτηρίζεται ως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προχειρότητας και αντιφατικών διατυπώσεων, με ενδεχόμενες συνέπειες για την ελληνική επιχειρηματολογία σε διεθνές επίπεδο.

Κι αυτό διότι η συγκεκριμένη αναγγελία εισάγει ξαφνικά μια νέα αναφορά: ότι η περιοχή που περιλαμβάνεται στις ελληνικές συντεταγμένες «βρίσκονται μέσα στην ελληνική ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα όπως καθορίζεται από το Διεθνές Δίκαιο και τον εθνικό νόμο 4001/2011…»

Με αυτή τη διατύπωση, η κυβέρνηση εμφανίζεται να προβάλλει ως ήδη καθορισμένα ελληνικά δικαιώματα μια θαλάσσια περιοχή για την οποία δεν έχει προηγηθεί συμφωνία οριοθέτησης με την Τουρκία.

Έτσι, αντί να περιοριστεί σε μια σαφή και συνεκτική απάντηση στις τουρκικές αξιώσεις, η ελληνική πλευρά ανοίγει ένα ακόμη μέτωπο νομικών και διπλωματικών ερμηνειών, επικαλούμενη μάλιστα το Διεθνές Δίκαιο.

Η επίκληση του Δικαίου της Θάλασσας και η αμφιλεγόμενη ερμηνεία του νόμου Μανιάτη

Το πλέον προβληματικό στοιχείο της ελληνικής διατύπωσης είναι η επίκληση του εσωτερικού νόμου 4001/2011, γνωστού ως νόμου Μανιάτη, ως βάσης για την προβολή ελληνικών δικαιωμάτων στην περιοχή.

Ο συγκεκριμένος νόμος ορίζει ότι «ελλείψει συμφωνίας οριοθέτησης με γειτονικά κράτη (σ.σ.: εν προκειμένω με την Τουρκία) το εξωτερικό όριο της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ, αφ’ ης κηρυχθεί (σ.σ.: από ποιον μονομερώς;) είναι η μέση γραμμή κάθε σημείο της οποίας απέχει ίση απόσταση από τα εγγυτέρα σημεία των γραμμών βάσης…»

Η επίκληση, ωστόσο, ενός εθνικού νομοθετήματος ως μέσου επίλυσης μιας διεθνούς διαφοράς οριοθέτησης δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα.

Το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει συγκεκριμένο πλαίσιο για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών μεταξύ κρατών με αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές. Η μονομερής προβολή θέσεων δεν υποκαθιστά μια συμφωνημένη οριοθέτηση ούτε επιλύει αυτομάτως τις αλληλεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις.

Το ερώτημα, επομένως, είναι σαφές: με ποιον τρόπο μπορεί η ελληνική κυβέρνηση να επικαλείται τον νόμο Μανιάτη ως τεκμήριο οριστικής κατοχύρωσης θαλάσσιων δικαιωμάτων σε μια περιοχή όπου εξακολουθεί να υφίσταται ελληνοτουρκική διαφορά;

Η αντίφαση γίνεται ακόμη πιο έντονη όταν εξετάζονται οι συνέπειες μιας ενδεχόμενης σύγχυσης μεταξύ χωρικών υδάτων και ΑΟΖ.

Στις ευαίσθητες περιοχές εθνικής κυριαρχίας, όπως οι βορειοανατολικές ακτές της Ρόδου και οι ανατολικές ακτές της Κω, η διάκριση αυτή έχει καθοριστική σημασία. Τα χωρικά ύδατα αποτελούν ζώνη άσκησης εθνικής κυριαρχίας, ενώ στην ΑΟΖ το παράκτιο κράτος διαθέτει συγκεκριμένα κυριαρχικά δικαιώματα και δικαιοδοσία, όχι πλήρη εθνική κυριαρχία.

Η σύγχυση ανάμεσα στις δύο έννοιες δεν είναι απλώς νομική λεπτομέρεια. Αγγίζει τον πυρήνα της ελληνικής θαλάσσιας στρατηγικής και μπορεί να δημιουργήσει σοβαρές παρερμηνείες ως προς το εύρος των δικαιωμάτων που ασκεί η χώρα.

Η τελευταία παράγραφος που εκθέτει την ελληνική διπλωματική γραμμή

Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της ελληνικής αντι-NAVTEX βρίσκεται, τελικά, στην τελευταία της παράγραφο.

Εκεί η Ελλάδα χαρακτηρίζει άκυρη και ανυπόστατη την τουρκική NAVTEX, αλλά ταυτόχρονα επιβεβαιώνει ότι παραμένει σε ισχύ η αρχική ελληνική αναγγελία, η οποία δεν περιέχει σαφή αναφορά στην τουρκική ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα.

Πρόκειται για μια διατύπωση που δημιουργεί ένα παράδοξο διπλωματικό αποτέλεσμα: η Αθήνα απορρίπτει την τουρκική αναγγελία, αλλά δεν αντικαθιστά με σαφή και ολοκληρωμένο τρόπο το αρχικό πλαίσιο που είχε προηγουμένως επιλέξει.

Έτσι, η ελληνική θέση εμφανίζεται εγκλωβισμένη ανάμεσα σε δύο διαφορετικές διατυπώσεις, χωρίς να προκύπτει με την απαιτούμενη καθαρότητα ποια ακριβώς είναι η τελική γραμμή που υπερασπίζεται η κυβέρνηση.

Και το ερώτημα που προκύπτει είναι αμείλικτο: πώς μπορεί μια χώρα να διακηρύσσει ότι απορρίπτει τις τουρκικές αξιώσεις, όταν ταυτόχρονα επιλέγει να διατηρεί σε ισχύ μια αρχική αναγγελία που δεν τις κατονομάζει ούτε τις αντικρούει ρητά;

Στην υπόθεση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο εάν το καλώδιο θα ποντιστεί και εάν το ερευνητικό πλοίο θα ολοκληρώσει την αποστολή του.

Είναι το διπλωματικό αποτύπωμα που αφήνει η διαδικασία.

Οι αλλεπάλληλες διαβουλεύσεις, η εμπλοκή της Γαλλίας ως ενδιάμεσου συνομιλητή, η τουρκική επιμονή για συναίνεση και ελληνική υπογραφή, οι αντικρουόμενες NAVTEX και οι αμφιλεγόμενες διατυπώσεις της Αθήνας συνθέτουν μια εικόνα που απαιτεί σοβαρές απαντήσεις.

Γιατί, εάν η εξασφάλιση της πόντισης του καλωδίου συνοδεύεται από ασάφειες ως προς τις ελληνικές θέσεις, τότε το ζήτημα ξεπερνά κατά πολύ ένα τεχνικό έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης.

Αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα υπερασπίζεται τα κυριαρχικά της δικαιώματα, τη συνέπεια της διπλωματικής της στρατηγικής και, κυρίως, τα δεδομένα που ενδέχεται να δημιουργούνται μέσα από διαπραγματεύσεις οι οποίες διεξάγονται χωρίς σαφή ελληνική παρουσία στο τραπέζι.

Το καλώδιο μπορεί να συνεχίσει την πορεία του προς τη Μεσόγειο. Το ερώτημα, όμως, είναι τι ακριβώς αφήνει πίσω του αυτή η διαδρομή στο πεδίο των ελληνοτουρκικών σχέσεων και της ελληνικής διπλωματίας.