ΗΠΑ και Ισραήλ σε συναγερμό: Σοβαρές ενδείξεις ότι το Ιράν συνεχίζει υπό άκρα μυστικότητα το πυρηνικό του πρόγραμμα στα έγκατα της οροσειράς Ζάγκρος

Μετά τις αμερικανικές επιδρομές, έντονες εργασίες σε μυστική υπόγεια θέση του Ιράν — στοιχεία για συνέχιση του πυρηνικού προγράμματος

Δορυφορικές εικόνες και ανεξάρτητη ανάλυση, που δημοσίευσε η Washington Post, δείχνουν ότι το Ιράν έχει εντείνει τις κατασκευαστικές εργασίες σε μια μυστική υπόγεια εγκατάσταση εδώ και μήνες, παρά τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ σε βασικές του πυρηνικές υποδομές. Η δραστηριότητα αυτή υποδηλώνει πως η Τεχεράνη δεν έχει εγκαταλείψει πλήρως τις σχετικές εργασίες — και ενδεχομένως προσπαθεί να τις ανασυγκροτήσει με προσοχή.

Η περιοχή στην οποία εστιάζονται οι εργασίες είναι γνωστή ως Kuh-e Kolang Gaz La (ή «Όρος Pickaxe»), περίπου ένα μίλι νότια του πυρηνικού συγκροτήματος στο Natanz, το οποίο είχε δεχθεί χτυπήματα στις 22 Ιουνίου. Από το 2020 Ιρανοί μηχανικοί σκάβουν σήραγγες βαθιά στην οροσειρά Zagros και οι νέες δορυφορικές φωτογραφίες δείχνουν βαριά μηχανήματα, αυξημένη εκσκαφή και ενέργειες ενίσχυσης εισόδων — ενδείξεις ότι οι εργασίες συνεχίζονται και στο υπέδαφος.

Ο σκοπός της εγκατάστασης παραμένει άγνωστος. Η ΔΟΑΕ (IAEA) δεν έχει επισκεφθεί την τοποθεσία και, όπως δήλωσε ο γενικός διευθυντής Rafael Grossi, το Ιράν απέρριψε προηγούμενα ερωτήματα για την περιοχή. Αν και το Τεχεράνη ανακοίνωσε το 2020 ότι το έργο προοριζόταν να στεγάσει συναρμολόγηση φυγοκεντρητών — μετά την καταστροφή άλλου χώρου που απέδωσε σε δολιοφθορά — το μέγεθος και το βάθος των σηράγγων (εκτιμώμενα μεταξύ 260–330 ποδιών) εγείρουν αμφιβολίες και υποψίες για πιθανές άλλες χρήσεις: είτε ως νέα εγκατάσταση εμπλουτισμού είτε ως ασφαλές υπόγειο αποθηκευτικό χώρο για εμπλουτισμένο υλικό.

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι οι εργασίες στο Όρος Pickaxe ίσως στοχεύουν στο να καταστήσουν δραστηριότητες πιο ανθεκτικές σε μελλοντικές επιθέσεις, ενώ δεν δείχνουν βιασύνη για «αγώνα δρόμου» προς την πυρηνική βόμβα. Ωστόσο, τα ευρήματα καθίστανται ανησυχητικά στο πλαίσιο των αναφορών της IAEA, που κατέγραφε πριν τις επιδρομές σημαντικό απόθεμα ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60% — εγγύς του επιπέδου όπλου — του οποίου η σημερινή θέση είναι ασαφής και πιθανώς θαμμένη.

Μετά τις επιθέσεις, έχουν παρατηρηθεί τρεις βασικές αλλαγές στην τοποθεσία: σφράγιση περιμέτρου ασφαλείας, ενίσχυση εισόδου σήραγγας και αύξηση των εκχωματώσεων. Όλα αυτά, σε συνδυασμό με την παρουσία βαρέων οχημάτων, συνηγορούν υπέρ της συνέχισης της υπόγειας κατασκευής.

Παράλληλα, το Ιράν προβαίνει και σε εργασίες ανοικοδόμησης σε εγκαταστάσεις παραγωγής πυραύλων (Παρτσίν, Σαχρούντ) που είχαν χτυπηθεί στις επιθέσεις. Εμπορικές δορυφορικές εικόνες δείχνουν κατασκευαστική δραστηριότητα, αν και το Ιράν φέρεται ακόμα να μην διαθέτει ορισμένο εξοπλισμό (π.χ. μεγάλοι αναμικτήρες στερεών καυσίμων) που απαιτείται για πλήρη παραγωγή όπλων.

Οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις του Ιουνίου φαίνεται ότι έπληξαν σοβαρά τις κύριες εγκαταστάσεις — με εκτιμήσεις που μιλούν για καταστροφή ή εκτός λειτουργίας σχεδόν 22.000 φυγοκεντρητών στο Fordow, Natanz και Isfahan — αφήνοντας για πρώτη φορά σε πάνω από μια δεκαετία τη χώρα χωρίς σαφή διαδρομή για μαζική παραγωγή ουρανίου κατάλληλου για όπλα από τις υπάρχουσες μονάδες φυγοκέντρησης.

Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι το Ιράν δεν χρειάζεται απαραίτητα να αναστυλώσει ολόκληρο το προηγούμενο δίκτυο· μπορεί να επιλέξει μια πιο μυστική, αργή πορεία, εστιάζοντας στη στεγανοποίηση και την υπόγεια διάταξη για να αποκτήσει ικανότητα κατασκευής όπλου όταν και αν λάβει την απόφαση. Η συμφωνία ΔΟΑΕ–Ιράν της 9ης Σεπτεμβρίου προέβλεπε ενισχυμένη εποπτεία, αλλά η Τεχεράνη στη συνέχεια εξέφρασε επιφυλάξεις, στέλνοντας μικτά μηνύματα για το πώς θα προχωρήσει.

Σε πολιτικό επίπεδο, η Ουάσιγκτον έχει προειδοποιήσει (σύμφωνα με δηλώσεις του προέδρου Τραμπ και άλλων αξιωματούχων) ότι δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, ενώ και το Ισραήλ άφησε να εννοηθεί η ετοιμότητά του για νέα χτυπήματα προκειμένου να αποτρέψει τέτοιες εξελίξεις. Οι εκτιμήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών ποικίλλουν ως προς το πόσο εύκολα και γρήγορα θα μπορούσε το Ιράν να ανασυγκροτηθεί — αλλά οι πρόσφατες υπόγειες εργασίες εμπλουτίζουν την ανησυχία ότι η χώρα διατηρεί τη δυνατότητα, αν το αποφασίσει, να προχωρήσει σε σιωπηλά και σταδιακά βήματα προς την κατασκευή όπλου.