Ιράν: Ποιοι θα μπορούσαν να ανεβούν στην εξουσία αν τελικά πέσει ο Αλί Χαμενεΐ- Η Μαριάμ Ρατζαβί, ο Ρεζά Παχλαβί και δυνάμεις του στρατού

Η επόμενη μέρα στο Ιράν θα εξαρτηθεί λιγότερο από πρόσωπα και περισσότερο από το αν θα υπάρξουν ρήγματα στις δυνάμεις ασφαλείας.

Καθώς το Ιράν παραμένει σε κατάσταση αναβρασμού και ο πραγματικός αριθμός των νεκρών διαδηλωτών εξακολουθεί να παραμένει άγνωστος, πληθαίνουν τα σενάρια για το τι μπορεί να ακολουθήσει μετά τον Αλί Χαμενεΐ. Στο εσωτερικό της χώρας, αλλά και στη διασπορά, ακούγονται ονόματα πιθανών διαδόχων, ενώ ορισμένες προσωπικότητες της αντιπολίτευσης επιχειρούν να τοποθετηθούν ως εναλλακτική λύση εξουσίας, στέλνοντας μηνύματα συμπαράστασης στους διαδηλωτές και δηλώνοντας ετοιμότητα για πολιτική μετάβαση.

Στην πράξη, ωστόσο, η εικόνα παραμένει θολή. Σε περίπτωση κατάρρευσης της Ισλαμικής Δημοκρατίας, κανείς δεν μπορεί με βεβαιότητα να προσδιορίσει ποιος θα μπορούσε να αναλάβει την ηγεσία της χώρας. Παρά τη σαφή φθορά του καθεστώτος και τη μαζικότητα των κινητοποιήσεων, δεν έχει αναδειχθεί μέχρι στιγμής ούτε ένας ξεκάθαρος διάδοχος ούτε ένα ενιαίο πολιτικό μέτωπο με ευρεία κοινωνική νομιμοποίηση, στοιχείο που καθιστά το μεταβατικό σκηνικό εξαιρετικά ασταθές.

Σύμφωνα με ανάλυση του Fox News, το μέλλον του Ιράν θα κριθεί λιγότερο από τα πρόσωπα που προβάλλονται σήμερα και περισσότερο από το αν θα εμφανιστούν ρήγματα στο εσωτερικό των δυνάμεων ασφαλείας, αλλά και από το κατά πόσο η αντιπολίτευση θα καταφέρει να μετασχηματίσει τη διάχυτη λαϊκή οργή σε συνεκτικό και ρεαλιστικό πολιτικό σχέδιο.

Τα βασικά σενάρια που συζητούνται περιλαμβάνουν εξόριστες ηγεσίες, οργανωμένα αντιπολιτευτικά σχήματα, καθώς και την πιθανότητα παρέμβασης στρατιωτικών και παραστρατιωτικών δομών.

Μαριάμ Ρατζαβί και οι Mujahedin-e Khalq (MEK)

Η Μαριάμ Ρατζαβί, πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης του Ιράν, ηγείται μιας από τις παλαιότερες και πιο δομημένες οργανώσεις της ιρανικής αντιπολίτευσης, των Mujahedin-e Khalq (MEK). Η ομάδα έχει επανειλημμένα εξασφαλίσει δημόσια υποστήριξη από δυτικούς πολιτικούς παράγοντες, όπως οι Μάικ Πενς και Μάικ Πομπέο, προβάλλοντας ένα πρόγραμμα μετάβασης σε μια κοσμική, δημοκρατική πολιτεία με έμφαση στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η ίδια υποστηρίζει ότι η παρούσα εξέγερση έχει επεκταθεί σε περίπου 190 πόλεις, προκαλώντας σοβαρά πλήγματα στη συνοχή του καθεστώτος. Σύμφωνα με τη Ρατζαβί, οι λεγόμενες «Μονάδες Αντίστασης» της MEK, σε συνεργασία με απλούς πολίτες, έχουν καταφέρει κατά τόπους να αποκτήσουν προσωρινό έλεγχο περιοχών, γεγονός που παρουσιάζεται ως πρόπλασμα μιας ευρύτερης πολιτικής ανατροπής.

Σε πρόσφατη δήλωσή της τονίζει ότι, παρά τη σκληρή ρητορική του Χαμενεΐ και τη βίαιη καταστολή από τους Φρουρούς της Επανάστασης, η λαϊκή βούληση αποδεικνύεται ανθεκτικότερη. Παράλληλα, αναγνωρίζει το βαρύ ανθρώπινο κόστος των διαδηλώσεων, κάνοντας λόγο για έναν αγώνα που στοχεύει σε μια κοινωνία αξιοπρέπειας, ισότητας των φύλων και καθαρού διαχωρισμού κράτους και θρησκείας.

Ωστόσο, επικριτές της MEK επισημαίνουν ότι η πραγματική επιρροή της στο εσωτερικό του Ιράν είναι περιορισμένη, ενώ το αμφιλεγόμενο παρελθόν και η ιδεολογική της φυσιογνωμία εξακολουθούν να προκαλούν έντονες αντιδράσεις σε μεγάλα τμήματα της ιρανικής κοινωνίας.

Ρεζά Παχλαβί: Ο εξόριστος διάδοχος που επιστρέφει στο προσκήνιο

Ένα δεύτερο, ιδιαίτερα προβεβλημένο σενάριο αφορά τον Ρεζά Παχλαβί, πρωτότοκο γιο του τελευταίου Σάχη και άλλοτε διάδοχο του θρόνου. Σχεδόν μισό αιώνα μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979, το όνομά του επανέρχεται δυναμικά στον δημόσιο διάλογο, καθώς επιχειρεί να εμφανιστεί ως ενοποιητικός εκφραστής της κοινωνικής δυσαρέσκειας.

Ζώντας στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Παχλαβί κάλεσε πρόσφατα σε μαζικές διαδηλώσεις, γενική απεργία σε κομβικούς τομείς της οικονομίας και κλιμάκωση των κινητοποιήσεων με στόχο την κατάληψη των αστικών κέντρων. Σε αρκετές ιρανικές πόλεις ακούστηκαν συνθήματα υπέρ της επιστροφής του – ακόμη και υπέρ της μοναρχίας – στοιχείο που αποτυπώνει το βάθος της κρίσης και την αναζήτηση διεξόδων από ένα τμήμα της κοινωνίας.

Ο ίδιος υποστηρίζει ότι δεν επιδιώκει την επαναφορά της μοναρχίας, αλλά έναν δημοκρατικό μετασχηματισμό μέσω συνταγματικής διαδικασίας. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει έντονα διχαστική προσωπικότητα. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η αυξημένη προβολή του αντανακλά περισσότερο την απουσία εναλλακτικών παρά μια σταθερή, οργανωμένη κοινωνική στήριξη, ενώ η έλλειψη σαφούς σχεδίου διακυβέρνησης εντείνει τον σκεπτικισμό ακόμη και μεταξύ των υποστηρικτών του.

Ένα τρίτο και ιδιαίτερα κρίσιμο σενάριο αφορά την πιθανότητα να αναλάβουν τον έλεγχο τμήματα του ίδιου του κρατικού μηχανισμού, όπως οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC), οι πολιτοφυλακές Basij ή ακόμη και μονάδες του τακτικού στρατού, σε περίπτωση που καταρρεύσει η πολιτική ηγεσία.

Ειδικοί προειδοποιούν ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια «εναλλαγή προσώπων χωρίς πραγματική αλλαγή καθεστώτος», με την εξουσία να παραμένει στα χέρια ένοπλων ελίτ και τις προοπτικές ουσιαστικού δημοκρατικού μετασχηματισμού να περιορίζονται δραστικά.

Πολιτικοί κρατούμενοι και εσωτερική αντιπολίτευση

Παρά το έντονο διεθνές ενδιαφέρον για πολιτικούς κρατούμενους και φυλακισμένους ακτιβιστές, αναλυτές επισημαίνουν ότι δεκαετίες συστηματικής καταστολής έχουν αποδυναμώσει σοβαρά τη δυνατότητα ανάδειξης ισχυρών ηγεσιών από το εσωτερικό της χώρας. Πολλοί πιθανοί ηγέτες φυλακίστηκαν, εξοντώθηκαν ή εξαναγκάστηκαν σε σιωπή, αφήνοντας πίσω ένα πολιτικό κενό χωρίς οργανωτική συνέχεια.

Συμπερασματικά, δεν υπάρχει σήμερα ένας ξεκάθαρος διάδοχος του Αλί Χαμενεΐ με έτοιμο σχέδιο και ευρεία αποδοχή. Η κατάσταση παραμένει ρευστή και η τελική έκβαση θα εξαρτηθεί από την πορεία των διαδηλώσεων, το αν θα διαρραγεί η συνοχή των δυνάμεων ασφαλείας και από την ικανότητα της αντιπολίτευσης να μετατρέψει την κοινωνική αγανάκτηση σε μια βιώσιμη και πειστική πολιτική πρόταση για το μέλλον του Ιράν.