Ιράν: Πόσο πιθανό είναι ένα σενάριο «εξουδετέρωσης» του Αλί Χαμενεΐ «α λα Μαδούρο» και τι θα γίνει με τη διαδοχή του αγιατολάχ

Η τρέχουσα πολιτική και κοινωνική κρίση στο Ιράν, με τις βίαιες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις και την άγρια καταστολή από το καθεστώς, αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε μια κρίσιμη γεωπολιτική συγκυρία, υπό την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ιράν: Πόσο πιθανό είναι ένα σενάριο «εξουδετέρωσης» του Αλί Χαμενεΐ «α λα Μαδούρο» και τι θα γίνει με τη διαδοχή του αγιατολάχ

Σε πρόσφατη συνέντευξή του στη Le Monde, ο Hamzeh Safavi αναλύει τις πιθανές εξελίξεις γύρω από την ηγεσία του Ιράν και τη στρατηγική των ΗΠΑ στην περιοχή. Ο αναλυτής επισημαίνει ότι η απομάκρυνση ή «εξουδετέρωση» του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, αν και ακραίο σενάριο, παραμένει μια πιθανότητα που θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μια μεταβατική ηγεσία με πιο ρεαλιστική και μεταρρυθμιστική προσέγγιση.

Ωστόσο, όπως τονίζει, μια τέτοια ενέργεια δεν είναι απλή και η πιθανότητα υλοποίησής της είναι περιορισμένη. Το ζήτημα της διαδοχής παραμένει καθοριστικό για το μέλλον της χώρας, καθώς ένας νέος ηγέτης θα μπορούσε να επιδιώξει «ελεγχόμενες αλλαγές» χωρίς να διακινδυνεύσει τη σταθερότητα του πολιτικού συστήματος.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Hamzeh Safavi αναφέρεται στη συζήτηση γύρω από έναν «Ιρανό Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν», μια προσωπικότητα ικανή να συνδυάσει μεταρρυθμιστικό όραμα με ρεαλισμό. Ανάμεσα στα ονόματα που έχουν ακουστεί ξεχωρίζει εκείνο του Χασάν Ροχανί, Προέδρου από το 2013 έως το 2021 και αρχιτέκτονα της πυρηνικής συμφωνίας του 2015. Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει πώς η χώρα θα καταλήξει σε έναν διάδοχο που θα μπορέσει να ισορροπήσει μεταξύ εσωτερικών πιέσεων και διεθνούς σκηνής.

Η οικονομική κρίση επιτείνει τις κοινωνικές εντάσεις. Η αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία του 2015 επιδείνωσε την ήδη βεβαρημένη οικονομική κατάσταση, ενώ οι κυρώσεις έχουν δημιουργήσει ένα ευρύ κύμα δυσαρέσκειας. Ωστόσο, οι κινητοποιήσεις των τελευταίων ημερών δεν περιορίζονται μόνο σε οικονομικά αιτήματα. Οι διαδηλωτές ζητούν επίσης την απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων και την αντιμετώπιση της διαφθοράς, διαφοροποιώντας αυτή τη φάση κινητοποιήσεων από προηγούμενα κύματα διαμαρτυρίας.

Ιράν: Πόσο πιθανό είναι ένα σενάριο «εξουδετέρωσης» του Αλί Χαμενεΐ «α λα Μαδούρο» και τι θα γίνει με τη διαδοχή του αγιατολάχ

Οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ υπέρ των διαδηλωτών και η διεθνής προβολή της κατάστασης έχουν ενισχύσει το ηθικό τους, αλλά ταυτόχρονα οδηγούν το καθεστώς σε πιο σκληρή στάση. Σε αντίθεση με χώρες όπως η Λιβύη, το Ιράκ ή η Συρία, ένα σημαντικό ποσοστό του ιρανικού πληθυσμού παραμένει πιστό στο καθεστώς, ενώ ένα άλλο τμήμα φοβάται ότι μια βίαιη ανατροπή θα οδηγούσε σε χάος. Έτσι, η Ισλαμική Δημοκρατία δεν είναι τόσο εύθραυστη όσο εκτιμούν ορισμένοι στη Δύση.

Η πιθανότητα άμεσης στρατιωτικής επέμβασης των ΗΠΑ θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνη και δαπανηρή, χωρίς σαφή στρατηγικό όφελος. Η εμπειρία από το Ιράκ και το Αφγανιστάν, δύο χώρες με σαφώς ασθενέστερες υποδομές και στρατιωτική ικανότητα, δείχνει ότι ακόμη και εκτεταμένες επεμβάσεις δεν οδηγούν σε αποφασιστική νίκη. Σύμφωνα με τον Safavi, ένα Ιράν αποδυναμωμένο αλλά σταθερό εξυπηρετεί πολύ καλύτερα τα αμερικανικά συμφέροντα από την ολοκληρωτική κατάρρευση της χώρας.

Η γεωπολιτική στρατηγική των ΗΠΑ υπογραμμίζει αυτή την προτεραιότητα: ενώ η Λατινική Αμερική επανέρχεται στο κέντρο των αμερικανικών σχεδιασμών, η Μέση Ανατολή δεν θεωρείται πλέον πρωταρχική προτεραιότητα και η ιρανική απειλή αξιολογείται ως περιορισμένη. Σε αντίθεση με τις συνθήκες που επέτρεψαν την επέμβαση στη Βενεζουέλα, οι γεωγραφικοί και στρατηγικοί παράγοντες καθιστούν μια παρόμοια επιχείρηση στο Ιράν εξαιρετικά δύσκολη.