Ιράν: Τι κρύβει η επόμενη μέρα μετά το «χάος»- Γιατί ο Χαμενεΐ έχει ανάγκη τους Φρουρούς της Επανάστασης περισσότερο από ποτέ

Οι πρόσφατες διαδηλώσεις στο Ιράν αποτέλεσαν μία από τις μεγαλύτερες λαϊκές εξεγέρσεις των τελευταίων δεκαετιών, φέρνοντας στο προσκήνιο την πιο σοβαρή πρόκληση για την Ισλαμική Δημοκρατία από την εισβολή στο Ιράκ το 1980.

Ιράν: Τι κρύβει η επόμενη μέρα μετά το «χάος»- Γιατί ο Χαμενεΐ έχει ανάγκη τους Φρουρούς της Επανάστασης περισσότερο από ποτέ

Ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, που ήδη είχε δει την επιρροή του να κλονίζεται, βρέθηκε αντιμέτωπος με μια ανοιχτή αμφισβήτηση της εξουσίας του. Η απάντηση του καθεστώτος υπήρξε συντριπτική: χιλιάδες διαδηλωτές σκοτώθηκαν, ενώ ο ακριβής αριθμός των θυμάτων παραμένει ασαφής, αφήνοντας βαθιά σημάδια στον κοινωνικό ιστό της χώρας.

Η αρχική πεποίθηση των διαδηλωτών ότι το καθεστώς ήταν έτοιμο να καταρρεύσει διαψεύστηκε, γεγονός που ίσως αποτέλεσε και έναν από τους λόγους για τους οποίους ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ απέφυγε προς το παρόν μια στρατιωτική επίθεση κατά του Ιράν. Παρά την εμφανή αποδυνάμωσή του, το καθεστώς κατάφερε να επιβιώσει, χάρη στην ανθεκτικότητα των δομών του, την κατακερματισμένη αντιπολίτευση, την περιορισμένη ξένη παρέμβαση και κυρίως στην αποφασιστικότητα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, οι οποίοι στάθηκαν κρίσιμοι στην καταστολή των κινητοποιήσεων.

Οι Φρουροί της Επανάστασης, υπό την ηγεσία του Χαμενεΐ, έχουν μετατραπεί σε μια πανίσχυρη οντότητα με διοικητική, οικονομική και πολιτική επιρροή. Τα πλοκάμια τους εκτείνονται από τον τραπεζικό τομέα και τις κατασκευές μέχρι την παράνομη αγορά και το λαθρεμπόριο, περιλαμβάνοντας τόσο το αλκοόλ και τα ναρκωτικά όσο και, πιο πρόσφατα, τα κρυπτονομίσματα. Στο εξωτερικό, η επιρροή τους εκδηλώνεται μέσω στρατηγικών συμμαχιών στη Γάζα, τον Λίβανο, το Ιράκ και την Υεμένη, αλλά και μέσω της διοίκησης του πυραυλικού προγράμματος και της επίβλεψης του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, που έχει οδηγήσει στην επιβολή κυρώσεων και στην ενίσχυση της οικονομικής κρίσης εντός της χώρας.

Ωστόσο, η δύναμη των Φρουρών της Επανάστασης δεν είναι πλέον απεριόριστη. Οι ισραηλινές και αμερικανικές επιδρομές του περασμένου καλοκαιριού προκάλεσαν σοβαρές απώλειες στην ηγεσία τους, αφήνοντας το σώμα πιο ευάλωτο από ποτέ. Παράλληλα, ο Χαμενεΐ βλέπει την επιρροή του να αμφισβητείται, καθιστώντας τη σχέση του με τους Φρουρούς ακόμα πιο ζωτικής σημασίας. Όπως επισημαίνει η Sanam Vakil, ειδικός σε θέματα Ιράν στο Chatham House, «Το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του βαθέος κράτους και είναι πλήρως συγχρονισμένο με τον Χαμενεΐ. Η ισχύς τους έχει αυξηθεί υπό την ευλογία του, συμμετέχοντας ενεργά στην πολιτική ζωή της χώρας. Έχουν αναπτυχθεί παράλληλα, σχεδόν σαν να μεγάλωσαν μαζί».

Η καταστολή των διαδηλώσεων
Αρχικά, οι αρχές επέτρεψαν στις διαδηλώσεις να εκδηλωθούν για λίγες ημέρες, περιοριζόμενες κυρίως στην αστυνομική παρέμβαση. Στις 3 Ιανουαρίου, όμως, η ρητορική του καθεστώτος άλλαξε: ο Χαμενεΐ χαρακτήρισε τους διαδηλωτές «ταραξίες» που πρέπει να «μπουν στη θέση τους», ενώ ηγετικά στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης προειδοποίησαν ότι η «ανοχή» είχε τελειώσει και ότι το κράτος δεν θα υποχωρούσε στον «εχθρό». Στις 8 Ιανουαρίου, επιβλήθηκε πλήρες μπλακ άουτ στο διαδίκτυο, ενώ οι δολοφονίες διαδηλωτών κλιμακώθηκαν «στο σκοτάδι». Μέσα σε ένα μόνο Σαββατοκύριακο, οι Φρουροί και οι δυνάμεις της Μπασίτζ κατέλαβαν δρόμους και πόλεις, συλλαμβάνοντας και σκοτώνοντας χιλιάδες διαδηλωτές, και συνεχίζουν να περιπολούν επιβάλλοντας τρόμο.

Ιράν: Τι κρύβει η επόμενη μέρα μετά το «χάος»- Γιατί ο Χαμενεΐ έχει ανάγκη τους Φρουρούς της Επανάστασης περισσότερο από ποτέ

Μετά τις σφαίρες, ο φόβος
Η στρατηγική του καθεστώτος είναι πλέον να καλλιεργεί τον φόβο. Το πένθος γίνεται όπλο: οι οικογένειες δεν επιτρέπεται να παραλάβουν τα σώματα των νεκρών, ενώ συχνά τους ζητείται υψηλό χρηματικό αντίτιμο για να τους δοθούν για ταφή. Ο φόβος δεν αποτρέπει μόνο τις διαδηλώσεις· απομονώνει τους πολίτες, καθιστώντας τη συμμετοχή στις κινητοποιήσεις επικίνδυνη όχι μόνο για τους ίδιους αλλά και για το περιβάλλον τους.

Παρά ταύτα, οι αναλυτές του Ινστιτούτου για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW) επισημαίνουν τρεις λόγους για τους οποίους οι Ιρανοί μπορεί να ξαναβγούν στους δρόμους: η αδυναμία των δυνάμεων ασφαλείας να διατηρήσουν την τεράστια κινητοποίηση που χρησιμοποίησαν, η αδυναμία αντιμετώπισης των οικονομικών προβλημάτων που πυροδότησαν τις αρχικές διαδηλώσεις και η αποξένωση των οικονομικών ελίτ, οι οποίες μεταφέρουν κεφάλαια στο εξωτερικό, δείχνοντας έλλειψη εμπιστοσύνης στο καθεστώς.

Η επόμενη μέρα
Το καθεστώς παραμένει σχετικά συνεκτικό υπό την ηγεσία του Χαμενεΐ, με φήμες για εσωτερικές διαφωνίες να κυκλοφορούν χωρίς να υπονομεύουν την ουσιαστική ενότητα της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Παρά τη λαϊκή δυσαρέσκεια, οι μουλάδες διατηρούν ισχυρή βάση υποστήριξης και ελέγχουν εκατοντάδες χιλιάδες ένοπλους υποστηρικτές. Τμήματα της κοινωνίας που φοβούνται την αστάθεια, όπως ολιγάρχες και εύποροι, αποφασίζουν να μην αντιταχθούν στο καθεστώς. Η κατακερματισμένη αντιπολίτευση, παρά την προβολή προσώπων όπως ο Ρεζά Παχλεβί στα social media, δεν έχει καταφέρει να ενώσει την πλειοψηφία, αφήνοντας το καθεστώς σε θέση επιβίωσης ακόμη και σε αποδυναμωμένη μορφή, ενώ η εξέγερση μπορεί να μετατραπεί σε ένοπλη σύγκρουση.

Το μέλλον του Ιράν επηρεάζεται επίσης από την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ. Οι κυβερνοεπιθέσεις και η δυνατότητα περιορισμού του ελέγχου του καθεστώτος στο διαδίκτυο μπορεί να αποσταθεροποιήσουν τις ικανότητές του, ενώ η απειλή στρατιωτικής δράσης παραμένει, αν και πιο μακρινή, με τον Τραμπ να αφήνει ανοικτό παράθυρο αποκλιμάκωσης, υπό την πίεση των κρατών του Κόλπου που φοβούνται ευρύτερες επιπτώσεις στην ασφάλεια και την οικονομία της περιοχής.

Η επόμενη μέρα στο Ιράν διαγράφεται θολή: ο φόβος, η αποδυνάμωση και η πίεση από το εξωτερικό καθιστούν την κατάσταση ασταθή, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης παραμένουν ο βασικός πυλώνας της εξουσίας του Χαμενεΐ, περισσότερο απαραίτητοι από ποτέ.