Κληρονομιές με νέους όρους: Πότε επιτρέπεται ο αποκλεισμός συγγενών

Σε ριζικές αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο οδηγεί το νέο νομοσχέδιο που αναμένεται να κατατεθεί και να ψηφιστεί από τη Βουλή μέσα στους επόμενους μήνες, αναμορφώνοντας βασικές πτυχές της κληρονομικής διαδοχής.

Κληρονομιές με νέους όρους: Πότε επιτρέπεται ο αποκλεισμός συγγενών

Στόχος της νομοθετικής πρωτοβουλίας είναι να επιτευχθεί μια νέα ισορροπία ανάμεσα στην ελευθερία διάθεσης της περιουσίας και στην ανάγκη η κληρονομία να μη μεταβιβάζεται σε πρόσωπα που έχουν στραφεί βαριά και αποδεδειγμένα κατά του κληρονομούμενου, με σεβασμό στην προσωπικότητα και την αξιοπρέπειά του.

Κεντρική καινοτομία του νομοσχεδίου αποτελεί η δυνατότητα αποκλεισμού του επιζώντος συζύγου από την κληρονομική διαδοχή σε περιπτώσεις που έχει εκδοθεί διαζύγιο ή έχει συμπληρωθεί διάσταση τουλάχιστον δύο ετών.

Το κληρονομικό δικαίωμα του συζύγου αποκλείεται επίσης όταν εκκρεμεί διαδικασία λύσης του γάμου ή του συμφώνου συμβίωσης. Στην περίπτωση συναινετικού διαζυγίου, απαιτείται να έχει ήδη καταρτιστεί η σχετική συμφωνία ή να έχει υποβληθεί η κοινή ψηφιακή δήλωση. Εάν την αγωγή διαζυγίου την έχει ασκήσει ο κληρονομούμενος, ο αποκλεισμός της νόμιμης μοίρας του επιζώντος συζύγου επέρχεται μόνο εφόσον η αγωγή στηριζόταν σε βάσιμο λόγο.

Κληρονομιές με νέους όρους: Πότε επιτρέπεται ο αποκλεισμός συγγενών

Παράλληλα, για πρώτη φορά ανοίγει ο δρόμος για τον αποκλεισμό παιδιών από τη νόμιμη μοίρα, όταν έχουν επιδείξει σοβαρή παραβατική ή αντικοινωνική συμπεριφορά απέναντι στον γονέα. Ο διαθέτης αποκτά τη δυνατότητα να στερήσει τον μεριδούχο από το ελάχιστο κληρονομικό του δικαίωμα, εφόσον αποδειχθεί ότι εκείνος επιβουλεύτηκε τη ζωή του, τη ζωή του συζύγου ή συντρόφου του ή άλλου μέλους της οικογένειας, εφόσον έχει καταδικαστεί για κακούργημα ή σοβαρό πλημμέλημα – ιδίως για αδικήματα ενδοοικογενειακής βίας – ή εφόσον επέδειξε βαριά αχαριστία, παραβιάζοντας κακόβουλα την υποχρέωσή του να τον διατρέφει.

Κληρονομιές με νέους όρους: Πότε επιτρέπεται ο αποκλεισμός συγγενών

Σημαντική διεύρυνση προβλέπεται και στους λόγους κληρονομικής αναξιότητας. Με δικαστική απόφαση μπορεί να κηρυχθεί ανάξιος όποιος τέλεσε κακούργημα κατά της ζωής, της υγείας ή της γενετήσιας ελευθερίας του κληρονομούμενου ή των στενών συγγενών του, όποιος διέπραξε από πρόθεση σοβαρό έγκλημα κατά της περιουσίας του, αλλά και όποιος με απάτη ή απειλή εξανάγκασε τον κληρονομούμενο να συντάξει ή να ανακαλέσει διαθήκη ή αλλοίωσε, πλαστογράφησε ή εξαφάνισε τη διαθήκη του. Με την τελεσιδικία της σχετικής απόφασης, η επαγωγή της κληρονομίας προς τον ανάξιο θεωρείται ότι δεν έγινε ποτέ και η κληρονομία μεταβαίνει σε εκείνον που θα καλούνταν αν ο ανάξιος δεν ζούσε.

Το νέο πλαίσιο αυστηροποιεί περαιτέρω και τις προϋποθέσεις αποκλήρωσης παιδιών, καθώς συμπεριφορές μακροχρόνιας αδιαφορίας, περιφρόνησης ή βαριάς αχαριστίας, που μέχρι σήμερα δεν επαρκούσαν για τη στέρηση της νόμιμης μοίρας, πλέον μπορούν να οδηγήσουν στον πλήρη αποκλεισμό τους από την κληρονομία. Την ίδια στιγμή, θεσπίζονται αυστηρότερες συνέπειες για κληρονόμους που έχουν καταδικαστεί για σοβαρά οικονομικά εγκλήματα εις βάρος του κληρονομούμενου ή για εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας, τα οποία οδηγούν αυτοδικαίως σε κληρονομική ανικανότητα.

Ωστόσο, το νομοσχέδιο προβλέπει και τη δυνατότητα συγχώρεσης. Ο δράστης δεν θεωρείται ανίκανος ή ανάξιος να κληρονομήσει, εφόσον ο κληρονομούμενος, έχοντας πλήρη γνώση του παραπτώματος, τον συγχώρησε ρητά είτε με δημόσιο έγγραφο είτε με διάταξη τελευταίας βούλησης, διατηρώντας έτσι τον έλεγχο της τελικής του απόφασης μέχρι το τέλος.

Παραδείγματα

Άνδρας που απεβίωσε ενώ βρισκόταν σε διάσταση με τη σύζυγό του επί περισσότερα από δύο έτη αφήνει πίσω του σημαντική ακίνητη περιουσία. Με βάση το νέο νομοσχέδιο, η επιζώσα σύζυγος αποκλείεται από τη νόμιμη μοίρα, καθώς είχε ήδη συμπληρωθεί η απαιτούμενη διετία διάστασης, με αποτέλεσμα η κληρονομία να περιέλθει αποκλειστικά στα παιδιά του ή στους λοιπούς συγγενείς που καλούνται κατά νόμο.

Μητέρα αποκλείει με διαθήκη της τον ενήλικο γιο της από τη νόμιμη μοίρα, επικαλούμενη βαριά αχαριστία και μακροχρόνια εγκατάλειψη, καθώς εκείνος αρνήθηκε συστηματικά να της προσφέρει οικονομική και ηθική στήριξη παρά τις αποδεδειγμένες ανάγκες της. Υπό το νέο κληρονομικό δίκαιο, τέτοιου είδους συμπεριφορά μπορεί πλέον να δικαιολογήσει τον πλήρη αποκλεισμό του τέκνου από την κληρονομία.

Κληρονόμος που έχει καταδικαστεί τελεσίδικα για σοβαρό οικονομικό έγκλημα εις βάρος του πατέρα του κηρύσσεται ανάξιος να κληρονομήσει κατόπιν δικαστικής απόφασης. Με την τελεσιδικία, η επαγωγή της κληρονομίας προς το πρόσωπό του θεωρείται σαν να μην έγινε ποτέ και το μερίδιό του μεταβιβάζεται στα αδέλφια του, σύμφωνα με όσα προβλέπει το νέο νομοθετικό πλαίσιο.