Κρανίου τόπος η Κόνιτσα μετά από 16 ημέρες φωτιάς – 10.000 στρέμματα έγιναν σταχτη και ένα αρχαίο δάσος κινδυνεύει με εξαφάνιση ενώ η Κυβέρνηση σφυρίζει αδιάφορα

Μια βαθιά πληγή άφησε πίσω της η μεγάλη φωτιά στα ορεινά δάση της Κόνιτσας, με την περιοχή της Τραπεζίτσας να μετρά τις συνέπειες μιας πυρκαγιάς που δοκίμασε ένα από τα πιο ιδιαίτερα οικοσυστήματα της Ελλάδας.

Η έκταση που επηρεάστηκε εκτιμάται περίπου στα 10.000 στρέμματα, σύμφωνα με αυτοψία που πραγματοποίησε κλιμάκιο επιστημόνων από το WWF Ελλάς, το MedINA και μέλη του Ορειβατικού Συλλόγου Κόνιτσας, συνδυάζοντας τις παρατηρήσεις πεδίου με δορυφορικά δεδομένα.

Η εικόνα που αντίκρισαν οι ειδικοί δεν ήταν ομοιόμορφη. Σε μεγάλο μέρος της περιοχής η φωτιά κινήθηκε χαμηλά, καίγοντας κυρίως τη βλάστηση στο έδαφος. Ωστόσο, σε περίπου 1.000 στρέμματα, οι φλόγες ανέβηκαν στις κορυφές των δέντρων, προκαλώντας πολύ σοβαρότερες επιπτώσεις.

Η μάχη ανάμεσα στη στάχτη και τη φυσική αναγέννηση

Οι επιστήμονες εξηγούν πως στα ορεινά δάση μια πυρκαγιά δεν έχει πάντα την ίδια μορφή. Σε πολλές περιπτώσεις ξεκινά ως φωτιά επιφάνειας, καταστρέφοντας χόρτα, θάμνους, φύλλα και νεκρή οργανική ύλη, χωρίς να προκαλεί ολοκληρωτική καταστροφή των δέντρων.

Σε αυτές τις συνθήκες, το δάσος μπορεί να παρουσιάσει σημαντικές δυνατότητες ανάκαμψης, καθώς παραμένουν ζωντανά δέντρα και μικρές «νησίδες» βλάστησης που μπορούν να λειτουργήσουν ως πηγές νέων σπόρων.

Όμως όταν η φωτιά μετατρέπεται σε επικόρυφη, δηλαδή περνά στις κόμες των δέντρων, οι απώλειες είναι πολύ μεγαλύτερες.

Αυτό συνέβη σε τμήματα της Τραπεζίτσας, όπου επλήγη ώριμο δάσος ρόμπολου, ενός σπάνιου κωνοφόρου με ιδιαίτερη οικολογική αξία.

Το ρόμπολο της Πίνδου που κινδυνεύει

Το ρόμπολο (Pinus heldreichii) αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά είδη των μεγάλων υψομέτρων της Πίνδου. Πρόκειται για δέντρο μεγάλης αντοχής και μακροβιότητας, με ορισμένους πληθυσμούς στην περιοχή να περιλαμβάνουν δέντρα ηλικίας εκατοντάδων ετών.

Η μεγαλύτερη ανησυχία των ειδικών αφορά τις περιοχές όπου η φωτιά κατέστρεψε ώριμα δέντρα και δεν άφησε αρκετές άκαυτες συστάδες γύρω από τις καμένες εκτάσεις.

Τα ζωντανά δέντρα έχουν κρίσιμο ρόλο, καθώς λειτουργούν ως φυσικές «τράπεζες σπόρων». Με την πάροδο του χρόνου, οι σπόροι τους μπορούν να μεταφερθούν στις καμένες περιοχές και να βοηθήσουν την επαναφορά του δάσους.

Όπου όμως αυτές οι φυσικές πηγές έχουν χαθεί, η αποκατάσταση γίνεται πολύ πιο δύσκολη.

Ένα προειδοποιητικό μήνυμα από τα βουνά

Η φωτιά στην Κόνιτσα έφερε ξανά στο προσκήνιο το ζήτημα της προστασίας των ορεινών οικοσυστημάτων.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι συνθήκες που επικρατούν πλέον –με μεγαλύτερες περιόδους ξηρασίας, υψηλές θερμοκρασίες και αυξημένη ευκολία εξάπλωσης της φωτιάς– μπορούν να επηρεάσουν ακόμη και περιοχές που παραδοσιακά θεωρούνταν πιο προστατευμένες λόγω υψομέτρου.

Η Τραπεζίτσα δεν έχασε απλώς δέντρα. Έχασε ένα κομμάτι ενός οικοσυστήματος που χρειάστηκε αιώνες για να δημιουργηθεί και τώρα καλείται να αποδείξει αν μπορεί να ξαναγεννηθεί μέσα από τη στάχτη.