«Κρίσιμες ώρες» για τη Χάλκη και τα Τουρκικά F-35: Το παρασκήνιο της επίσκεψης Τραμπ στην Άγκυρα, οι πονηριές του Ερντογάν με τη Θεολογική Σχολή και η σκληρή μάχη στην Ουάσινγκτον για τα μαχητικά της Τουρκίας

Η επίσκεψη του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στην Άγκυρα επαναφέρει στο προσκήνιο δύο ζητήματα με ιδιαίτερη γεωπολιτική και συμβολική βαρύτητα: Την πιθανή επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης και το ενδεχόμενο επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35. Οι εξελίξεις αυτές προκαλούν έντονο παρασκήνιο, καθώς οι ισορροπίες στην περιοχή παραμένουν εξαιρετικά εύθραυστες.

Σύμφωνα με πληροφορίες που είδαν το φως της δημοσιότητας, η Άγκυρα φέρεται να εξετάζει εκ νέου το θέμα της Χάλκης, έπειτα από σχετική εντολή του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προς το Τουρκικό Συμβούλιο Ανώτατης Εκπαίδευσης για επανεκκίνηση των συνομιλιών με εκπροσώπους του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμη σαφείς δεσμεύσεις για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να λειτουργήσει ξανά η ιστορική σχολή. Ένα από τα σενάρια που εξετάζονται αφορά την ένταξή της σε τουρκικό πανεπιστημιακό ίδρυμα, κάτι που, σύμφωνα με πληροφορίες, δεν αποτελεί την επιθυμητή λύση για το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το οποίο επιδιώκει την πλήρη αποκατάσταση του ιστορικού καθεστώτος της.

Παρά τις αισιόδοξες δηλώσεις περί προόδου, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι η τουρκική πλευρά ίσως επιχειρεί να δημιουργήσει θετικό κλίμα ενόψει της επίσκεψης του Αμερικανού προέδρου και της Συνόδου του ΝΑΤΟ, χωρίς να έχει ληφθεί ακόμη οριστική πολιτική απόφαση.

Η Θεολογική Σχολή της Χάλκης παραμένει κλειστή από το 1971, όταν εφαρμόστηκε ο τουρκικός νόμος που απαγόρευσε τη λειτουργία ιδιωτικών ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Από τότε, το θέμα αποτελεί σταθερό αίτημα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ενώ έχει τεθεί επανειλημμένα και από τις Ηνωμένες Πολιτείες καθώς και την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο των συζητήσεων για τις θρησκευτικές ελευθερίες.

Την ίδια στιγμή, στις Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζεται η έντονη αντιπαράθεση γύρω από το ενδεχόμενο πώλησης ή επαναφοράς των μαχητικών F-35 στην Τουρκία.

Αναλύσεις που δημοσιεύονται σε αμερικανικά μέσα ενημέρωσης και δεξαμενές σκέψης υποστηρίζουν ότι η παράδοση των αεροσκαφών όσο η Άγκυρα εξακολουθεί να διατηρεί σε υπηρεσία τα ρωσικά αντιαεροπορικά συστήματα S-400 θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια της τεχνολογίας του F-35 και συνολικά για τη Συμμαχία.

Ειδικοί προειδοποιούν ότι η συνύπαρξη των δύο συστημάτων θα μπορούσε θεωρητικά να οδηγήσει σε συλλογή κρίσιμων δεδομένων σχετικά με τις δυνατότητες stealth και τους προηγμένους αισθητήρες του αμερικανικού μαχητικού, γεγονός που εξηγεί γιατί η Τουρκία είχε αποκλειστεί από το πρόγραμμα το 2019.

Παράλληλα, η συζήτηση επεκτείνεται και στις ευρύτερες διεθνείς σχέσεις της Άγκυρας, με αρκετούς αναλυτές να επισημαίνουν ότι οι δεσμοί της με τη Ρωσία, την Κίνα και τη Χαμάς εξακολουθούν να προκαλούν επιφυλάξεις σε κύκλους του Κογκρέσου και της αμερικανικής αμυντικής κοινότητας.

Στο μεταξύ, το Ισραήλ φέρεται να έχει εντείνει τις διπλωματικές του παρεμβάσεις στην Ουάσινγκτον, εκφράζοντας έντονες ανησυχίες για μια πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν παρουσιάσει στοιχεία και εκτιμήσεις σχετικά με τη στάση της τουρκικής ηγεσίας, επιδιώκοντας να αποτρέψουν οποιαδήποτε αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής.

Οι εξελίξεις αυτές αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία ενόψει των επαφών που αναμένεται να πραγματοποιηθούν στην Άγκυρα, όπου η ατζέντα θα περιλαμβάνει τόσο ζητήματα αμυντικής συνεργασίας όσο και ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο.

Το κατά πόσο θα υπάρξουν συγκεκριμένες αποφάσεις για τη Χάλκη ή τα F-35 παραμένει ανοιχτό. Ωστόσο, είναι σαφές ότι και τα δύο ζητήματα έχουν μετατραπεί σε βασικά χαρτιά της διπλωματικής διαπραγμάτευσης, με τις επόμενες ημέρες να θεωρούνται ιδιαίτερα κρίσιμες για τις ισορροπίες στις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας αλλά και για το ευρύτερο περιφερειακό σκηνικό.