Κύπρος: Καταρρέει κάθε σχέδιο για λύση του Κυπριακού- Ούτε λέξη για διαπραγματεύσεις στους διαδρόμους του ΟΗΕ

Την ώρα που ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης απηύθυνε από το βήμα της 81ης Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, στη Νέα Υόρκη, την καθιερωμένη ομιλία του, η Άγκυρα φρόντιζε να στείλει το δικό της μήνυμα, αυτή τη φορά με φόντο τον κυπριακό εναέριο χώρο και τα νερά της Ανατολικής Μεσογείου.

Κύπρος: Καταρρέει κάθε σχέδιο για λύση του Κυπριακού- Ούτε λέξη για διαπραγματεύσεις στους διαδρόμους του ΟΗΕ

Τουρκικά F-16 πραγματοποιούσαν «ασκήσεις εκπαίδευσης» νότια της Κύπρου, με το τουρκικό υπουργείο Αμυνας να συνδέει ευθέως τη δραστηριότητα με την προστασία των δικαιωμάτων και των συμφερόντων της Τουρκίας στην περιοχή.

Η εικόνα δεν θα μπορούσε να είναι περισσότερο χαρακτηριστική του κλίματος που διαμορφώνεται. Την ώρα που η Λευκωσία επιχειρεί να επαναφέρει το Κυπριακό στην ατζέντα των διεθνών επαφών και να αναζητήσει χαραμάδες για επανέναρξη της διαπραγματευτικής διαδικασίας, η Αγκυρα κινείται στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση.

Με στρατιωτικές κινήσεις, σκληρή ρητορική και επίμονη προβολή των πάγιων αξιώσεών της, επιχειρεί να περιορίσει κάθε περιθώριο επανεκκίνησης των συνομιλιών, να αποτρέψει μια νέα διαδικασία επανένωσης και, τελικά, να παγιώσει τη λογική της διχοτόμησης.

Στην τουρκική άσκηση συμμετείχαν οπλισμένα F-16, με την υποστήριξη ιπτάμενων τάνκερ και αεροσκαφών ναυτικής συνεργασίας. Η επιλογή της χρονικής στιγμής, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάστηκε η δραστηριότητα από το τουρκικό υπουργείο Αμυνας, δεν αφήνουν πολλά περιθώρια για παρερμηνείες. Η Αγκυρα επιχείρησε να συνδέσει την επίδειξη στρατιωτικής ισχύος στη νότια πλευρά της Μεγαλονήσου με την προστασία των Τουρκοκυπρίων και των τουρκικών συμφερόντων στην περιοχή.

Πρόκειται για μια πρακτική που εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια στρατιωτικοποίησης κάθε εξέλιξης που αφορά την Κύπρο. Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σαφές: η Τουρκία θέλει να καταστήσει εμφανές ότι διατηρεί τον πρώτο λόγο στην περιοχή, ότι καμία εξέλιξη δεν μπορεί να αγνοεί την παρουσία και τις επιδιώξεις της και ότι δεν προτίθεται να κάνει πίσω από τη θέση της για τη δημιουργία δύο κρατών στο νησί.

Και ενώ στον αέρα της Ανατολικής Μεσογείου πετούν τουρκικά μαχητικά, επί του εδάφους συνεχίζονται οι προκλήσεις στη Νεκρή Ζώνη, μπροστά στα μάτια της UNFICYP. Το τελευταίο δίμηνο καταγράφονται τουλάχιστον δύο έως τρία περιστατικά παρενόχλησης Ελληνοκυπρίων γεωργών, με πιο πρόσφατο εκείνο της Τετάρτης (23/9). Μάλιστα, την ίδια ώρα που ο Νίκος Χριστοδουλίδης βρισκόταν στο βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, δύο γεωργοί χρειάστηκαν την παρέμβαση της ειρηνευτικής δύναμης των Ηνωμένων Εθνών προκειμένου να μπορέσουν να ολοκληρώσουν τις εργασίες τους.

Το περιστατικό είναι ενδεικτικό του κλίματος που επικρατεί κατά μήκος της Νεκρής Ζώνης. Δύο Τούρκοι, οι οποίοι επέβαιναν σε όχημα του κατοχικού στρατού, επιχείρησαν να απομακρύνουν τους γεωργούς από την περιοχή, υποστηρίζοντας ότι, βάσει χάρτη που είχαν στην κατοχή τους και χρονολογείται από το 1998, ήταν οι Ελληνοκύπριοι γεωργοί εκείνοι που παραβίαζαν την περιοχή.

Η ένταση, επομένως, δεν περιορίζεται στα διπλωματικά τραπέζια ούτε εξαντλείται στις δημόσιες δηλώσεις. Μεταφέρεται στο έδαφος, στη Νεκρή Ζώνη, εκεί όπου κάθε επεισόδιο μπορεί να λειτουργήσει ως νέα ψηφίδα σε ένα σκηνικό διαρκούς αμφισβήτησης και εμπέδωσης τετελεσμένων.

Τη ρητορική της Αγκυρας δεν τη διαμορφώνει μόνο ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Στην ίδια γραμμή, έστω και με πιο «στρογγυλές» λέξεις, κινείται και ο κατοχικός ηγέτης Τουφάν Ερχιουρμάν. Μπορεί να μιλά για ανάγκη επανέναρξης των συνομιλιών, την ίδια όμως στιγμή συνοδεύει αυτή τη θέση με όρους και προϋποθέσεις που, σύμφωνα με τη Λευκωσία, υπονομεύουν τη διαδικασία πριν ακόμη αυτή ξεκινήσει.

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο Νίκος Χριστοδουλίδης, με την άφιξή του στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών, επιχείρησε να ανοίξει τον κύκλο των επαφών του, αναζητώντας πολιτικά και διπλωματικά στηρίγματα για την επανεκκίνηση της διαδικασίας. Πρώτος σταθμός ήταν η επίσημη συνάντησή του με τον νέο πρωθυπουργό του Ηνωμένου Βασιλείου Αντριου Μπέρναμ, στο κτίριο των Ηνωμένων Εθνών.

Ιστορικά, το Λονδίνο διατηρεί τον ρόλο του «συντάκτη» σε αρκετά από τα σχέδια «λύσης» που έχουν κατατεθεί κατά καιρούς για το Κυπριακό, σχέδια τα οποία, κατά την κυπριακή οπτική, δεν έπαψαν να συνδέονται με τα ιδιαίτερα βρετανικά συμφέροντα στην περιοχή. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Νίκος Χριστοδουλίδης έθεσε στον Βρετανό πρωθυπουργό την ανάγκη άσκησης βρετανικής πίεσης προς την κατεύθυνση της επανέναρξης των συνομιλιών, στη βάση της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας.

Ωστόσο, η εικόνα που διαμορφώθηκε στη Νέα Υόρκη δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. Ενδεικτική ήταν η στάση της τουρκικής αντιπροσωπίας κατά την επίσημη ομιλία του Νίκου Χριστοδουλίδη στη Γενική Συνέλευση. Τα τουρκικά έδρανα παρέμειναν άδεια, καθώς η αντιπροσωπία επέλεξε να απουσιάσει από την αίθουσα, σε μια κίνηση που η Λευκωσία εξέλαβε ως σαφές μήνυμα πολιτικής περιφρόνησης και άρνησης.

Στην αίθουσα, ανάμεσα στις αντιπροσωπίες και τους διπλωματικούς αξιωματούχους, η μοναδική φιγούρα που παρακολουθούσε με ιδιαίτερο θεσμικό ενδιαφέρον τη διαδικασία ήταν η προσωπική απεσταλμένη του γ.γ. του ΟΗΕ, Μαρία Ανχελα Ολγκίν Κουεγιάρ. Η ίδια βρίσκεται στη Νέα Υόρκη προκειμένου να καταθέσει τις εκθέσεις της και να διερευνήσει εάν εξακολουθεί να υπάρχει κοινό έδαφος πάνω στο οποίο θα μπορούσε να στηριχθεί η συνέχεια της διαδικασίας.

Κύπρος: Καταρρέει κάθε σχέδιο για λύση του Κυπριακού- Ούτε λέξη για διαπραγματεύσεις στους διαδρόμους του ΟΗΕ

Οι ενδείξεις που συγκεντρώνονται, ωστόσο, δεν είναι ενθαρρυντικές. Η απουσία της Τουρκίας από την αίθουσα δεν αποτελεί απλώς ένα συμβολικό επεισόδιο. Στέλνει, σύμφωνα με τη Λευκωσία, το μήνυμα ότι η Αγκυρα αμφισβητεί ακόμη και το δικαίωμα του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας να απευθύνεται στη Γενική Συνέλευση ως εκπρόσωπος ολόκληρου του νησιού. Και με αυτόν τον τρόπο το κλίμα επιβαρύνεται πριν καν υπάρξει ουσιαστική προσπάθεια επαναφοράς των συνομιλιών στο τραπέζι.

Η συγκέντρωση όλων αυτών των δεδομένων, από τις τουρκικές στρατιωτικές κινήσεις και τις προκλήσεις στη Νεκρή Ζώνη μέχρι τη διπλωματική στάση της Αγκυρας στη Νέα Υόρκη, οδηγεί σε ένα ιδιαίτερα βαρύ συμπέρασμα για την πορεία της διαδικασίας. Το σχέδιο του Αντόνιο Γκουτέρες για σύγκληση πενταμερούς διάσκεψης φαίνεται να έχει ουσιαστικά καταρρεύσει, πριν προλάβει να αποκτήσει πραγματικό πολιτικό περιεχόμενο.

Η προσπάθεια του γ.γ. του ΟΗΕ να φέρει στο ίδιο τραπέζι την Ελλάδα, την Τουρκία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις δύο κοινότητες προσκρούει στην άρνηση της Αγκυρας να συμμετάσχει σε μια τέτοια διαδικασία χωρίς προηγουμένως να έχει γίνει αποδεκτή η θέση της περί «κυριαρχικής ισότητας». Πρόκειται για έναν όρο που η τουρκική πλευρά προβάλλει ως προϋπόθεση για να καθίσουν όλες οι πλευρές στο τραπέζι των συνομιλιών, ενώ η ελληνοκυπριακή πλευρά τον θεωρεί ασύμβατο με το πλαίσιο της μέχρι σήμερα συμφωνημένης βάσης λύσης.

Ετσι, η διπλωματική κινητικότητα στη Νέα Υόρκη κινδυνεύει να εξαντληθεί σε μια ακόμη καταγραφή της απόστασης που χωρίζει τις δύο πλευρές. Αντί να λειτουργήσει ως αφετηρία για την επανεκκίνηση μιας ουσιαστικής διαδικασίας, η παρουσία όλων των εμπλεκομένων στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών αναδεικνύει για ακόμη μία φορά το βάθος της διαφωνίας.

Η στάση της Τουρκίας καταδεικνύει ότι, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, το ζητούμενο δεν είναι η γεφύρωση των διαφορών, αλλά η διατήρηση και η περαιτέρω εδραίωση των θέσεων που έχει διατυπώσει. Από την άλλη πλευρά, η Λευκωσία επιμένει να επενδύει στο πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου και στις αποφάσεις των Ηνωμένων Εθνών, αναζητώντας στη διεθνή διπλωματία τον δρόμο για την επανέναρξη των συνομιλιών.

Το σκηνικό, έτσι όπως διαμορφώνεται, είναι σχεδόν παράδοξο: τη στιγμή που η μία πλευρά επιχειρεί να ξαναβάλει το Κυπριακό στο τραπέζι της διεθνούς διπλωματίας, η άλλη φροντίζει να υπενθυμίζει, με στρατιωτικές ασκήσεις, δηλώσεις και τετελεσμένα επί του εδάφους, τα όρια μέσα στα οποία είναι διατεθειμένη να κινηθεί.

Η Λευκωσία «μάχεται» με τα όπλα του Διεθνούς Δικαίου απέναντι στην κατοχική δύναμη που προτάσσει μόνο την ισχύ των όπλων της. Και στη Νέα Υόρκη, εκεί όπου υποτίθεται ότι θα μπορούσε να ανοίξει ένα νέο παράθυρο για το Κυπριακό, μέχρι στιγμής καταγράφεται κυρίως το κλείσιμο μιας ακόμη πόρτας.