Λιβύη: Ο αιφνίδιος ομαδικός θάνατος της λιβυκής στρατιωτικής ηγεσίας και οι «ιερές συμμαχίες» που διαμορφώνονται στην Ανατολική Μεσόγειο

Η συντριβή του λιβυκού στρατιωτικού αεροσκάφους, μόλις είχε απογειωθεί από την Άγκυρα στο πλαίσιο της συμφωνίας για μεταφορά τουρκικών δυνάμεων στη Λιβύη, υπενθυμίζει πόσο επικίνδυνη και ακραία μπορεί να γίνει η σύγκρουση στην περιοχή.

Λιβύη: Ο αιφνίδιος ομαδικός θάνατος της λιβυκής στρατιωτικής ηγεσίας και οι «ιερές συμμαχίες» που διαμορφώνονται στην Ανατολική Μεσόγειο

Το γεγονός αυτό έρχεται δύο χρόνια και τρεις μήνες μετά την αιματηρή επίθεση κατά της ελληνικής αποστολής στη Λιβύη, αναδεικνύοντας ότι η ανατολική Μεσόγειος παραμένει θερμοκοιτίδα γεωπολιτικής έντασης.

Το επεισόδιο φωτίζει και τις σαφείς γραμμές αντιπαράθεσης στην περιοχή: από τη μία πλευρά, Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ, και από την άλλη, Τουρκία, Κατάρ, Λιβύη και Συρία, με την Αίγυπτο να εμφανίζεται όλο και περισσότερο να «γέρνει» προς την Άγκυρα παρά προς την Αθήνα.

Η Ανατολική Μεσόγειος συνεχίζει να αποτελεί ένα από τα πλέον κρίσιμα γεωπολιτικά hotspots παγκοσμίως, λόγω των ενεργειακών πόρων φυσικού αερίου, του ελέγχου των θαλάσσιων διαδρομών προς την κεντρική και δυτική Μεσόγειο, καθώς και των συνδέσεων με Αδριατική και Μαύρη Θάλασσα.

Η στρατηγική συμμαχία Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ εδραιώθηκε μετά την ρήξη Τουρκίας-Ισραήλ το 2010. Το Τελ Αβίβ, αναζητώντας το απαραίτητο «στρατηγικό βάθος», βρήκε την Ελλάδα πρόθυμη να υποστηρίξει την ισραηλινή εθνική ανάγκη, υπό την ώθηση ισχυρών διεθνών παραγόντων. Η τριμερής συνεργασία ενισχύθηκε μέσω στρατιωτικής και τεχνολογικής αλληλεπίδρασης: η Ελλάδα και το Ισραήλ προχωρούν σε μεγάλες αγορές οπλικών συστημάτων, ενώ το Ισραήλ παρέχει πληροφορίες, επιτήρηση και έναν αξιόπιστο σύμμαχο στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αντίθετα, Τουρκία και Κατάρ διατηρούν στενή στρατιωτική συνεργασία, με τουρκική στρατιωτική παρουσία στο Κατάρ και κοινά ενεργειακά έργα. Το 2025, η Αίγυπτος, παρά προηγούμενες προσεγγίσεις προς την Ελλάδα, επιλέγει να ευθυγραμμιστεί περισσότερο με την Τουρκία, συμμετέχοντας σε κοινές ναυτικές ασκήσεις όπως το «Sea of Friendship». Η συνεργασία Ερντογάν-Σίσι περιλαμβάνει συζητήσεις για Γάζα και ενεργειακά έργα, με το Κατάρ να ενισχύει τη σχέση αυτή, προχωρώντας στην πώληση μαχητικών EF-2000 Tranche 3 στην Τουρκία.

Λιβύη: Ο αιφνίδιος ομαδικός θάνατος της λιβυκής στρατιωτικής ηγεσίας και οι «ιερές συμμαχίες» που διαμορφώνονται στην Ανατολική Μεσόγειο

Αυτό το «δίπολο» προωθεί στρατηγικά σχέδια όπως το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο του 2019, αμφισβητώντας ελληνική υφαλοκρηπίδα και δυνητική ΑΟΖ, στοχεύοντας στον έλεγχο κρίσιμων θαλάσσιων διαδρομών. Στη Λιβύη, τόσο η Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας (Τρίπολη) όσο και οι δυνάμεις Χαφτάρ (Βεγγάζη) βρίσκονται υπό ισχυρή τουρκική επιρροή. Οι διπλωματικές κινήσεις του 2025, όπως η επίσκεψη του γιου του Σαντάμ στην Άγκυρα και η τριμερής σύνοδος Ερντογάν-Μελόνι-Ντμπέιμπα, δείχνουν ότι η Ελλάδα βρίσκεται «σφηνωμένη» ανάμεσα σε εχθρούς και δυτικούς αντιπάλους.

Στη Συρία, μετά την πτώση Άσαντ, η Τουρκία έχει προωθήσει τον «μετριοπαθή» ισλαμισμό, ελέγχοντας τον αγωγό Κίλις-Αλέπο και παρέχοντας στρατιωτική στήριξη σε μια κυβέρνηση πλήρως ελεγχόμενη από την Άγκυρα. Αντίθετα, η Ελλάδα χρηματοδοτεί, χωρίς να έχει ανάλογες εισροές, την ανάπτυξη της συνεργασίας με το Ισραήλ, μέσω προμηθειών οπλικών συστημάτων. Το Κατάρ παραμένει κρίσιμος χρηματοδοτικός σύμμαχος της Τουρκίας, ενισχύοντας την οικονομική της επιρροή σε κρίσιμες στιγμές.

Η Αίγυπτος χρειάζεται την Τουρκία για να ελέγξει την Μουσουλμανική Αδελφότητα, ενώ Λιβύη και Κατάρ διαθέτουν μερικά από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα φυσικού αερίου, καθιστώντας την περιοχή στρατηγικό σημείο για ενεργειακή κυριαρχία.

Η Ελλάδα πρέπει να εμβαθύνει τη στρατηγική σχέση της με το Ισραήλ, πέραν του μοντέλου «πωλητής-πελάτης». Η Αθήνα έχει ήδη αποδειχθεί κρίσιμη, παρέχοντας πληροφορίες για τα συστήματα S-300, OSA AK και TOR, διευκολύνοντας την εξουδετέρωση συριακών και ιρανικών απειλών. Οι ισραηλινές πληροφορίες, με τη σειρά τους, βοήθησαν και τους Αζέρους στον πόλεμο με την Αρμενία, οδηγώντας σε καταστροφή αρμενικών S-300 μέσα σε έναν μήνα.

Η στρατηγική αξία της Ελλάδας ενισχύεται επίσης λόγω των εξαιρετικών σχέσεων Τραμπ-Νετανιάχου, αλλά αυτό δεν είναι αρκετό. Απαιτείται διασφάλιση ότι η στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ θα παραμείνει σταθερή και στη μετά-Νετανιάχου εποχή.