Μειώσεις 50% ΦΠΑ στα τρόφιμα… όχι όμως στην Ελλάδα!

Αν μειωθεί ο ΦΠΑ στα τρόφιμα και σε άλλα βασικά αγαθά, δεν θα δει όφελος ο καταναλωτής αλλά ο μεσάζοντας. Πόσες φορές έχετε ακούσει το παραπάνω επιχείρημα, σε διαφορετικές παραλλαγές, από κυβερνητικά χείλη; Ακόμα και όταν δεν το διατυπώνουν τόσο ωμά, το νόημα είναι το ίδιο.

Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης έχει επαναλάβει σε όλους τους τόνους ότι η μείωση ΦΠΑ είναι ασύμφορη για τα δημόσια ταμεία και δεν θα περάσει στον καταναλωτή. Αντιπαραθέτει τις μειώσεις εισφορών και φορολογικών συντελεστών, που εγγυώνται ότι «ο πολίτης έχει το όφελος που πρέπει, χωρίς να χάνεται σε ενδιάμεσους».

Ο κ. Χατζηδάκης στις τοποθετήσεις του επικαλείται μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδας, σύμφωνα με την οποία «μόλις το 19% από τη μείωση του ΦΠΑ καταλήγει τελικά στους καταναλωτές».

Μόνο που η μελέτη λέει και άλλα πράγματα. Για παράδειγμα, διευκρινίζει ότι για να υπάρξει σημαντική και διατηρήσιμη αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, πρέπει η μείωση του ΦΠΑ «να συνοδεύεται από διαρθρωτικά μέτρα που ενισχύουν τον ανταγωνισμό στις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών και περιορίζουν τις στρεβλώσεις στην οικονομία».

Πότε ο ΦΠΑ περνάει εξ ολοκλήρου στις τιμές

Νέα έρευνα του Ινστιτούτου Μικρών Επιχειρήσεων της Γενικής Συνομοσπονδίας Επαγγελματιών Βιοτεχνών Εμπόρων Ελλάδας (ΙΜΕ-ΓΣΕΒΕΕ) διαπιστώνει ότι η μείωση ΦΠΑ μπορεί να περάσει στις τιμές καταναλωτή ακόμα και στο σύνολό της, όπως έγινε σε πολλές χώρες της Ευρώπης κατά την πρόσφατη περίοδο της πληθωριστικής κρίσης.

«Η μελέτη ‘Βαθμός μετακύλισης της μεταβολής των συντελεστών του ΦΠΑ στις τιμές και επιπτώσεις στο εισόδημα των νοικοκυριών’, που έγινε από τον ερευνητή Γιώργο Ιωαννίδη για λογαριασμό του ΙΜΕ ΣΕΒΕΕ τεκμηριώνει ότι ο συχνά διατυπωμένος ισχυρισμός πως οι μειώσεις του ΦΠΑ δεν περνούν στις τελικές τιμές δεν επιβεβαιώνεται από τα πρόσφατα διεθνή εμπειρικά δεδομένα», δηλώνει στο in o Γιώργος Θανόπουλος, προϊστάμενος μονάδας Έρευνας, Ανάλυσης και Τεκμηρίωσης του ΙΜΕ-ΓΣΕΒΕΕ.

«Αντίθετα, η επισκόπηση 32 μελετών και 69 περιπτώσεων μεταβολής συντελεστών ΦΠΑ καταλήγει ότι κατά την περίοδο 2022-2023, οι μειώσεις ΦΠΑ που εφαρμόστηκαν σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες μετακυλίστηκαν σχεδόν πλήρως στις τιμές καταναλωτή, με ποσοστά μετακύλισης που κυμαίνονται από 90% έως 100%», τονίζει ο κ. Θανόπουλος.

«Επιπλέον, η μελέτη επισημαίνει ότι σε οικονομίες με έντονη παρουσία μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων, όπως η ελληνική, το συνολικό όφελος για τα νοικοκυριά μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερο, καθώς μέρος της ενίσχυσης παραμένει ως εισόδημα στους αυτοαπασχολούμενους και τις μικρές επιχειρήσεις. Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν την άποψη της ΓΣΕΒΕΕ ότι η μείωση του ΦΠΑ θα πρέπει να αποτελεί διαθέσιμο εργαλείο οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής για την αντιμετώπιση της ακρίβειας και τη στήριξη της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών», καταλήγει ο ερευνητής.

Μείωση ΦΠΑ στην Αυστρία

Aπό την 1η Ιουλίου η Αυστρία ανήκει στον κατάλογο των ευρωπαϊκών χωρών που προχώρησαν σε γενναίες μειώσεις ΦΠΑ σε βασικά τρόφιμα, στο πλαίσιο ευρύτερων μέτρων καταπολέμησης του πληθωρισμού, για τη στήριξη των νοικοκυριών και την ενίσχυση της κατανάλωσης.

Συγκεκριμένα, ο ΦΠΑ από 10% μειώθηκε στο 4,9%, σε ένα καλάθι επιλεγμένων βασικών τροφίμων: γάλα, γιαούρτι, βούτυρο, φρέσκα αυγά, φρέσκα και κατεψυγμένα λαχανικά, φρούτα, ρύζι, αλεύρι σίτου και σιμιγδάλι, ζυμαρικά, ψωμί και επιτραπέζιο αλάτι.

Το δημοσιονομικό κόστος της μεταρρύθμισης εκτιμάται στα 400 εκατ. ευρώ ετησίως. Πρόκειται να καλυφθεί εν μέρει από την επιβολή φόρου επί των μη ανακυκλώσιμων πλαστικών, η οποία αναμένεται να τεθεί σε ισχύ από τον Οκτώβριο του 2026.

Στήριξη των νοικοκυριών και της ανταγωνιστικότητας

Τη μείωση του ΦΠΑ από 1η Ιουλίου είχε προαναγγείλει τον Ιανουάριο του 2026 ο συντηρητικός καγκελάριος της Αυστρίας Κρίστιαν Στόκερ, αναγνωρίζοντας ότι οι αυξήσεις τιμών στα τρόφιμα αποτελούν σημαντική επιβάρυνση για πολλά νοικοκυριά.

Εκτός από τον φόρο στα πλαστικά, η μείωση του ΦΠΑ θα χρηματοδοτηθεί και από τον τελωνειακό δασμό στα μικρο-δέματα που εισάγονται από τρίτες χώρες, όπως η Κίνα. Ήδη από τον Ιούνιο, πριν ξεκινήσει επισήμως η εφαρμογή του μέτρου, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά στην Αυστρία υποχώρησε στο 1,1% (από 2,1% τον Μάιο), κάτω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.

Aπό 1η Απριλίου η Σουηδία εφαρμόζει μειωμένο ΦΠΑ 6% σε βασικά τρόφιμα.

Μείωση ΦΠΑ και στη Σουηδία

Μείωση ΦΠΑ κατά 50% εφαρμόζεται και στη Σουηδία, από την 1η Απριλίου 2026. Το μέτρο αναμένεται να παραμείνει σε ισχύ ως και το τέλος του 2027.

Ο ΦΠΑ στα τρόφιμα μειώθηκε από το 12% στο 6% ως μέρος ενός συνολικού πακέτου μέτρων στήριξης της οικονομίας. Τα μέτρα περιλαμβάνουν μειώσεις φορολογίας εισοδήματος και εταιρικών φόρων και ένα πρόγραμμα «μη χρηματοδοτούμενων» δημοσίων δαπανών με προϋπολογισμό 80 δισεκ. κορώνες (περίπου 11 δισεκ. ευρώ). Πρόκειται δηλαδή για επιπλέον δαπάνες, πέρα από εκείνες που χρηματοδοτούνται από δημόσια έσοδα.

Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι λιανοπωλητές θα μετακυλήσουν τις μειώσεις ΦΠΑ στους καταναλωτές, η Σουηδία συγκρότησε «Επιτροπή Τροφίμων» για την παρακολούθηση των τιμών, με ιδιαίτερη έμφαση στον τομέα των σούπερ μάρκετ, ο οποίος χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό συγκέντρωσης.

Αρνητικός πληθωρισμός στα τρόφιμα μετά τη μείωση ΦΠΑ
Αν και είναι ακόμα νωρίς για την πλήρη αποτίμησή του, προς το παρόν το παράδειγμα της Σουηδίας διαψεύδει όσους υποστηρίζουν ότι η μείωση ΦΠΑ στα τρόφιμα δεν περνάει στις τιμές καταναλωτή.

Τον πρώτο μήνα εφαρμογής του μέτρου ο πληθωρισμός στα τρόφιμα πέρασε σε αρνητικό έδαφος, με ετήσια μείωση -5,4%. Τον Μάιο η μείωση τιμών στα τρόφιμα έφτασε το -5,9% και τον Ιούνιο το -6,6%. Πρόκειται δηλαδή για πλήρη μετακύλιση της μείωσης ΦΠΑ στις τιμές καταναλωτή. Παράλληλα με τη μείωση τιμών υπήρξε σημαντική αύξηση των εσόδων του λιανεμπορίου τροφίμων, κατά 4,4% τον Ιούνιο. Σε συνδυασμό με την υποχώρηση του πληθωρισμού στα τρόφιμα, η αύξηση τζίρου υποδεικνύει πολλαπλάσια αύξηση του όγκου πωλήσεων, που αθροιστικά φτάνει ως και το 10%.

Στην ουρά για μειώσεις ΦΠΑ και η Δανία
Μοντέλο μείωσης ΦΠΑ στα τρόφιμα εξετάζει και η Δανία, το οποίο θα τεθεί σε πλήρη εφαρμογή από το 2028. Καθώς πρόκειται για μια σύνθετη μεταρρύθμιση, θα προηγηθεί μια μακρά μεταβατική περίοδος διαβούλευσης, νομοθετικών ρυθμίσεων και ενδιάμεσων μέτρων για την μείωση του πληθωρισμού στα τρόφιμα.

Η ιδιαιτερότητα της Δανίας είναι ότι εφαρμόζει οριζόντιο ΦΠΑ σε όλα τα αγαθά και τις υπηρεσίες 25%, έναν από τους υψηλότερους στην ΕΕ. Προς το παρόν εξετάζονται δύο εναλλακτικές λύσεις: είτε η οριζόντια μείωση ΦΠΑ στα τρόφιμα, κατά -5% είτε ένας επιλεκτικός μηδενικός συντελεστής σε συγκεκριμένες κατηγορίες τροφίμων, κυρίως φρούτα και λαχανικά.

Νέες μειώσεις ΦΠΑ και στην Κύπρο

Υπενθυμίζεται ότι η Κύπρος, που εφαρμόζει εδώ και τρία χρόνια μηδενικό ΦΠΑ σε βασικά τρόφιμα (φρούτα, λαχανικά, παιδικό γάλα), έχει προσθέσει από τον Απρίλιο στη λίστα το κρέας, τα πουλερικά και τα ψάρια. Το μέτρο θα παραμείνει σε ισχύ τουλάχιστον ως τον Σεπτέμβριο του 2026.

Επιπλέον, στο πλαίσιο στήριξης των νοικοκυριών από την ενεργειακή κρίση, λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, η Κύπρος μείωσε περεταίρω τον ΦΠΑ στα οικιακά τιμολόγια ρεύματος στο 5%, από τον Μάιο του 2026 ως και τον Μάρτιο του 2027.

Τέλος, παρατείνεται η μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα κίνησης, κατά 8,33 λεπτά το λίτρο, ως και τον Σεπτέμβριο. Μετά τις μειώσεις ο ΕΦΚ στη βενζίνη στην Κύπρο ανέρχεται στα 35 λεπτά το λίτρο, ο μισός από αυτόν που ισχύει στην Ελλάδα (70 λεπτά το λίτρο)