Μέση Ανατολή: Γιατί ο πόλεμος στο Ιράν θα μπορούσε να μη τελειώσει ποτέ!

Δύο μήνες μετά την κοινή στρατιωτική επιχείρηση ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν, το διπλωματικό τοπίο παραμένει ιδιαίτερα ρευστό, με τις διαπραγματεύσεις να έχουν ουσιαστικά παγώσει.

Οι αμοιβαίοι περιορισμοί και οι εντάσεις στα Στενά του Ορμούζ συνεχίζουν να προκαλούν σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς ενεργειακές ροές, ενώ το ζήτημα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος εξακολουθεί να μην έχει καμία σαφή προοπτική επίλυσης.

Μέσα σε αυτό το κλίμα αβεβαιότητας, η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Άννα Κέλι δήλωσε την Τρίτη (28/4) ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να βρίσκονται σε επαφές με την Τεχεράνη, ωστόσο δεν προτίθενται να κινηθούν βιαστικά προς μια συμφωνία.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα «βιαστούν να κάνουν μια κακή συμφωνία», μία τοποθέτηση που ήρθε μία ημέρα μετά από συσκέψεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με ανώτερους συμβούλους εθνικής ασφάλειας για νέα ιρανική πρόταση αποκλιμάκωσης.

Σύμφωνα με το Al Jazeera, το ενδεχόμενο στρατιωτικής κλιμάκωσης δεν έχει απομακρυνθεί, παρά την εκεχειρία που βρίσκεται σε ισχύ από τις 8 Απριλίου και έχει προσωρινά «παγώσει» τις εχθροπραξίες. Από την πλευρά του, το Υπουργείο Εξωτερικών του Κατάρ προειδοποίησε την Τρίτη (28/4) για το σενάριο μιας «παγωμένης διαμάχης», όπου τα Στενά του Ορμούζ μετατρέπονται σε εργαλείο πίεσης, με τον κίνδυνο περιοδικών και απρόβλεπτων αναζωπυρώσεων να παραμένει ενεργός.

Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο προσωρινής αναστολής της στρατιωτικής εκστρατείας κατά της Τεχεράνης, διατηρώντας όμως παράλληλα τη δυνατότητα στοχευμένων πληγμάτων. Αναλυτές εκτιμούν ότι, ελλείψει μιας συνολικής συμφωνίας που να επιτρέπει σε όλες τις πλευρές να προβάλουν κάποια μορφή «νίκης», μια σύγκρουση χαμηλής έντασης με περιοδικές επιθέσεις θα μπορούσε να αποτελέσει μια λειτουργική, αν και επικίνδυνη, ενδιάμεση λύση—με τίμημα τη διαρκή περιφερειακή αστάθεια και την οικονομική αβεβαιότητα σε παγκόσμιο επίπεδο.

Μέση Ανατολή: Γιατί ο πόλεμος στο Ιράν θα μπορούσε να μη τελειώσει ποτέ!

Το κόστος ενός «παγωμένου» πολέμου

Η ιδέα μιας παρατεταμένης «παγωμένης» σύγκρουσης δεν είναι βιώσιμη για καμία πλευρά, υποστηρίζει ο Μεχράν Καμράβα, ειδικός για το Ιράν στο Georgetown University στο Κατάρ. Όπως σημειώνει, «Το Ιράν δεν μπορεί να αντέξει να παραμένουν τα λιμάνια του αποκλεισμένα επ’ αόριστον και ούτε οι ΗΠΑ μπορούν να διατηρήσουν έναν ατελείωτο αποκλεισμό του Ιράν», είπε ο Καμράβα. «Προς το παρόν μπορεί να δούμε μια βραχυπρόθεσμη παγωμένη διαμάχη, αλλά αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί για μήνες ή χρόνια».

Η δεξαμενή σκέψης Quincy Institute εκτιμά ότι το οικονομικό βάρος για τις ΗΠΑ τον πρώτο μήνα των επιχειρήσεων κυμάνθηκε μεταξύ 20 και 25 δισ. δολαρίων. Ένα πιο ακραίο σενάριο, που θα περιλάμβανε χερσαία επέμβαση αντίστοιχη με εκείνη στο Ιράκ το 2003, θα απαιτούσε εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες και κόστος που θα μπορούσε να ξεπερνά τα 650 δισ. δολάρια ετησίως.

Παρότι η συνέχιση της σημερινής κατάστασης μπορεί να αποφέρει βραχυπρόθεσμα στρατηγικά οφέλη, μια σύγκρουση χωρίς σαφή τέλος θα επιβάρυνε σημαντικά τόσο την οικονομία όσο και την πολιτική σταθερότητα των ΗΠΑ. Ήδη ο αμερικανικός στρατός έχει προχωρήσει σε ναυτικό αποκλεισμό ιρανικών πλοίων και λιμανιών από τις 13 Απριλίου, ενώ έχει ενισχύσει τη στρατιωτική του παρουσία στην περιοχή με την ανάπτυξη τρίτης ομάδας κρούσης αεροπλανοφόρου και χιλιάδων στρατιωτών.

Την ίδια στιγμή, οι επιπτώσεις φτάνουν μέχρι την αμερικανική οικονομία, καθώς οι εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ έχουν οδηγήσει σε αύξηση των τιμών καυσίμων. Οι πολιτικές πιέσεις εντείνονται ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, με τη δημοτικότητα του Τραμπ να παρουσιάζει σημαντική κάμψη σε σχέση με την έναρξη της δεύτερης θητείας του.

Αναλυτές εκτιμούν επίσης ότι ιρανικά πλήγματα έχουν προκαλέσει ζημιές δισεκατομμυρίων σε αμερικανικές στρατιωτικές υποδομές και έχουν επηρεάσει τις σχέσεις της Ουάσινγκτον με συμμάχους στον Κόλπο.

Παρατεταμένη ή προμελετημένη σύγκρουση;

Ο αρχικός σχεδιασμός της Ουάσινγκτον προέβλεπε μια σύντομη στρατιωτική εκστρατεία, διάρκειας λίγων εβδομάδων. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Τσάντλερ Γουίλιαμς από το Peace Research Institute Oslo, η πραγματικότητα αποδείχθηκε διαφορετική: «Όταν ένα κράτος βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε αεροπορικά πλήγματα ακριβείας, συχνά προκαλεί κλιμάκωση αντί για επίλυση, επειδή δεν επιτρέπει διπλωματικές εξόδους», είπε.

Η βασική διάκριση πλέον αφορά το αν η σύγκρουση μετατρέπεται από προσωρινή σε στρατηγικά μόνιμη. Οι ΗΠΑ επιχειρούν να ασκήσουν συνδυασμένη στρατιωτική, οικονομική και διπλωματική πίεση, ενώ το Ιράν αξιοποιεί τα Στενά του Ορμούζ ως βασικό μοχλό επιρροής.

Έκθεση των Ηνωμένων Εθνών επισημαίνει ότι η κλιμάκωση έχει ήδη σοβαρές επιπτώσεις στην οικονομία και την κοινωνική συνοχή στο Ιράν, αυξάνοντας τα επίπεδα επισιτιστικής ανασφάλειας.

Η στρατηγική του «κουρέματος του γρασιδιού»

Το Αμερικανικό υπουργείο Άμυνας έχει ζητήσει εντυπωσιακή αύξηση στον προϋπολογισμό για drones, στοιχείο που δείχνει τη στροφή σε μορφές χαμηλής έντασης πολέμου. Ο Μάικλ Κερ από το King’s College του Λονδίνου εξηγεί ότι τέτοιες τακτικές μειώνουν το κόστος για τον επιτιθέμενο, αλλά αυξάνουν τη φθορά για τον στόχο.

Η στρατηγική του «κουρέματος του γρασιδιού», όπως εφαρμόζεται ήδη σε άλλες περιφερειακές συγκρούσεις, βασίζεται σε επαναλαμβανόμενα, στοχευμένα πλήγματα ώστε να αποτρέπεται η στρατιωτική ενίσχυση του αντιπάλου.

Ωστόσο, στην περίπτωση του Ιράν, ο κίνδυνος κλιμάκωσης είναι σημαντικά μεγαλύτερος. «Αν το Ιράν απαντήσει κάθε φορά με επιθέσεις σε περιφερειακούς στόχους, η κατάσταση μπορεί να κλιμακωθεί γρήγορα», είπε ο Κερ. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι «Η ιδέα ότι το Ιράν θα δεχθεί περιφερειακή ηγεμονία μέσω βομβαρδισμών δεν πρόκειται να λειτουργήσει ποτέ».