Mέση Ανατολή: Μυστικές διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν πίσω από την πλάτη του Ισραήλ-– Στο περιθώριο ο Νετανιάχου

Την ώρα που οι διπλωματικές διεργασίες ανάμεσα σε Ουάσινγκτον και Τεχεράνη εντείνονται, το Ισραήλ φαίνεται να παραμένει, για πρώτη φορά μετά από μήνες εξελίξεων στη Μέση Ανατολή, σχεδόν εκτός διαπραγματευτικού πλαισίου.

Mέση Ανατολή: Μυστικές διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν πίσω από την πλάτη του Ισραήλ-– Στο περιθώριο ο Νετανιάχου

Σύμφωνα με πληροφορίες που βλέπουν το φως της δημοσιότητας το Σάββατο (23/5), η αμερικανική κυβέρνηση επέλεξε να περιορίσει δραστικά την εμπλοκή του Τελ Αβίβ στις επαφές με το Ιράν για τη διαμόρφωση μιας πιθανής συμφωνίας αποκλιμάκωσης.

Όπως αποκαλύπτουν δύο Ισραηλινοί αξιωματούχοι άμυνας στους New York Times, η απόφαση αυτή συνδέεται άμεσα με τις εξελίξεις που ακολούθησαν τη στρατιωτική επιχείρηση της 28ης Φεβρουαρίου. Τότε, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, σε πλήρη συντονισμό με τον Ντόναλντ Τραμπ από την αίθουσα επιχειρήσεων του Λευκού Οίκου, εμφανιζόταν πεπεισμένος ότι το ιρανικό καθεστώς βρισκόταν κοντά στην κατάρρευση.

Η πραγματικότητα, ωστόσο, αποδείχθηκε διαφορετική. Οι εκτιμήσεις περί άμεσης αποσταθεροποίησης της Τεχεράνης δεν επιβεβαιώθηκαν και η Ουάσινγκτον άρχισε σταδιακά να κινείται αυτόνομα, ανοίγοντας διαύλους επικοινωνίας με το Ιράν χωρίς ουσιαστική ενημέρωση προς την ισραηλινή πλευρά. Πλέον, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το Τελ Αβίβ προσπαθεί να αντλήσει πληροφορίες για την πορεία των συνομιλιών μέσω τρίτων διπλωματικών καναλιών, αλλά και μέσω των δικών του δικτύων πληροφοριών εντός της Τεχεράνης.

Πολιτική πίεση στον Νετανιάχου

Η μετατόπιση αυτή των ισορροπιών προκαλεί έντονο προβληματισμό στο εσωτερικό του Ισραήλ και ενισχύει την πολιτική πίεση προς τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος καλείται να διαχειριστεί ένα ιδιαίτερα δύσκολο πολιτικό περιβάλλον ενόψει των επερχόμενων εκλογών.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός είχε επενδύσει σημαντικό μέρος της πολιτικής του στρατηγικής στην προσωπική του σχέση με τον Ντόναλντ Τραμπ, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως τον βασικό συνομιλητή της Ουάσινγκτον στη Μέση Ανατολή. Σε δημόσιες παρεμβάσεις του, μάλιστα, υποστήριζε ότι οι δύο ηγέτες βρίσκονταν σε συνεχή επικοινωνία και λάμβαναν από κοινού κρίσιμες αποφάσεις για την πορεία των επιχειρήσεων.

Παρά ταύτα, οι βασικοί στρατηγικοί στόχοι που είχαν τεθεί στην αρχή της σύγκρουσης —η εξουδετέρωση του πυρηνικού και βαλλιστικού προγράμματος του Ιράν, αλλά και η αποδυνάμωση του θεοκρατικού καθεστώτος— όχι μόνο δεν επιτεύχθηκαν, αλλά φαίνεται πως εγκαταλείπονται σταδιακά από την αμερικανική πλευρά.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η Ουάσινγκτον εξετάζει πλέον ένα σχέδιο μακροχρόνιου παγώματος των πυρηνικών δραστηριοτήτων της Τεχεράνης για διάστημα περίπου είκοσι ετών, σε μια προσέγγιση που παραπέμπει έντονα στη συμφωνία του 2015, την οποία ο Νετανιάχου είχε καταγγείλει επανειλημμένα στο παρελθόν.

Mέση Ανατολή: Μυστικές διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν πίσω από την πλάτη του Ισραήλ-– Στο περιθώριο ο Νετανιάχου

Η καμπή στις σχέσεις Ουάσινγκτον – Τελ Αβίβ

Κατά την πρώτη φάση της κρίσης, η στρατιωτική συνεργασία ΗΠΑ και Ισραήλ είχε φτάσει σε πρωτοφανές επίπεδο. Ισραηλινοί επιτελείς συμμετείχαν σε επιχειρησιακούς σχεδιασμούς στο αρχηγείο της Centcom στη Φλόριντα, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι βρίσκονταν στα υπόγεια κέντρα επιχειρήσεων του Τελ Αβίβ.

Η εικόνα αυτή άλλαξε δραματικά όταν η Τεχεράνη προχώρησε στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, προκαλώντας σοβαρούς τριγμούς στις διεθνείς αγορές ενέργειας και εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου. Το γεγονός αυτό φαίνεται πως λειτούργησε ως σημείο καμπής για την αμερικανική στρατηγική, με τον Ντόναλντ Τραμπ να στρέφεται πλέον ανοιχτά προς την κατεύθυνση μιας άμεσης αποκλιμάκωσης.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ουάσινγκτον φέρεται να απέρριψε προτάσεις του Ισραήλ για ευρύτερες χερσαίες επιχειρήσεις μέσω κουρδικών δυνάμεων, ενώ παράλληλα εξέφρασε έντονη δυσαρέσκεια για τις επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις κοντά στην Τεχεράνη και στην περιοχή της Καράτζ, οι οποίες προκάλεσαν σοβαρή περιβαλλοντική επιβάρυνση και νέφος τοξικών αερίων πάνω από την ιρανική πρωτεύουσα.

Ιδιαίτερη ένταση καταγράφηκε και μετά το πλήγμα στις εγκαταστάσεις φυσικού αερίου του South Pars στις 18 Μαρτίου, όταν ο Αμερικανός Πρόεδρος άσκησε δημόσια κριτική στο Ισραήλ για υπερβολική χρήση βίας. Υπό το βάρος των εξελίξεων, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε χαρακτηριστικά: «Γεγονός πρώτο, το Ισραήλ έδρασε μόνο του. Γεγονός δεύτερο, ο Πρόεδρος Τραμπ μάς ζήτησε να σταματήσουμε τις μελλοντικές επιθέσεις και συμμορφωνόμαστε».

Αβεβαιότητα για την επόμενη ημέρα

Η αμερικανική πίεση δεν περιορίστηκε μόνο στο μέτωπο του Ιράν. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η Ουάσινγκτον παρενέβη και στις επιχειρήσεις του Ισραήλ στον Λίβανο, οδηγώντας σε πρόωρο τερματισμό των στρατιωτικών ενεργειών κατά της Χεζμπολάχ μετά την εκεχειρία της 8ης Απριλίου.

Για μεγάλο μέρος της ισραηλινής κοινωνίας, η εξέλιξη αυτή αφήνει ανοιχτές πληγές, καθώς η χώρα βρέθηκε επί εβδομάδες αντιμέτωπη με συνεχείς πυραυλικές επιθέσεις κατά τη διάρκεια του Μαρτίου και του Απριλίου, χωρίς να υπάρξει —κατά την άποψη πολλών πολιτών— μια ξεκάθαρη στρατηγική κατάληξη.

Παράλληλα, στο Τελ Αβίβ εντείνεται η ανησυχία για το ενδεχόμενο χαλάρωσης ή και άρσης των οικονομικών κυρώσεων προς την Τεχεράνη. Ένα τέτοιο σενάριο εκτιμάται ότι θα επιτρέψει στο Ιράν να αποκτήσει εκ νέου σημαντική οικονομική ευχέρεια, ενισχύοντας τόσο τις στρατιωτικές του δυνατότητες όσο και τη χρηματοδότηση συμμαχικών οργανώσεων στην περιοχή.

Το νέο τοπίο στις αμερικανοϊσραηλινές σχέσεις αποτυπώθηκε και στη δήλωση του υπουργού Άμυνας του Ισραήλ, Ισραήλ Κατς, ο οποίος στις 23 Απριλίου παραδέχθηκε δημόσια τον καθοριστικό ρόλο της Ουάσινγκτον, σημειώνοντας: «Περιμένουμε μόνο το πράσινο φως από τις ΗΠΑ».