Μέση Ανατολή: Οι Αμερικανοί προετοιμάζονται για βομβαρδισμούς πυρηνικών εγκαταστάσεων και το Ιράν στήνει παγίδες

Ο σύντομος μήνας του μέλιτος ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη αποδείχθηκε τελικά μια εύθραυστη ανάπαυλα, μια προσωρινή παύση σε μια σύγκρουση που εδώ και χρόνια σιγοβράζει κάτω από την επιφάνεια.

Μέση Ανατολή: Οι Αμερικανοί προετοιμάζονται για βομβαρδισμούς πυρηνικών εγκαταστάσεων και το Ιράν στήνει παγίδες

Η κατάρρευση του Μνημονίου Συνεννόησης επαναφέρει τον πλανήτη μπροστά στον εφιάλτη μιας ανεξέλεγκτης στρατιωτικής αναμέτρησης, με απρόβλεπτες συνέπειες όχι μόνο για τη Μέση Ανατολή αλλά και για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.

Το γεωπολιτικό σκηνικό στην περιοχή μεταβάλλεται ξανά με βίαιο τρόπο. Μόλις έναν μήνα μετά την υπογραφή του Μνημονίου Συνεννόησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, οι δύο αντίπαλες δυνάμεις βρίσκονται και πάλι εγκλωβισμένες σε έναν φαύλο κύκλο επιθέσεων, αντιποίνων και απειλών.

Η σπίθα που πυροδότησε τη νέα κρίση άναψε στις 7 Ιουλίου, όταν η Τεχεράνη, την ώρα που διεξάγονταν οι τελετές για την κηδεία του Αλί Χαμενεΐ, προχώρησε σε επίθεση εναντίον τριών εμπορικών πλοίων σε θαλάσσια περιοχή κοντά στο Ομάν, προκαλώντας διεθνή συναγερμό και ανατρέποντας τα εύθραυστα δεδομένα της προηγούμενης περιόδου.

Η απάντηση της Ουάσιγκτον υπήρξε άμεση και σκληρή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ακύρωσαν τη συμφωνία, ανέστειλαν την εξηνταήμερη απαλλαγή που επέτρεπε στο Ιράν να συνεχίσει τις εξαγωγές πετρελαίου και εξαπέλυσαν σειρά αεροπορικών επιδρομών ως αντίποινα. Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ περιέγραψε το νέο τοπίο χαρακτηρίζοντας τη σύγκρουση ως έναν αναπόφευκτο και υπαρξιακό πόλεμο με την Αμερική.

Η ενεργειακή παγίδα και ο στρατηγικός αντιπερισπασμός

Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι η Ουάσιγκτον παραβίασε το Μνημόνιο, οδηγώντας πλοία μέσα από θαλάσσιες διαδρομές που βρίσκονται έξω από τον δικό της έλεγχο. Από την άλλη πλευρά, ο Λευκός Οίκος αποδίδει αποκλειστικά την ευθύνη στο Ιράν για τις επιθέσεις κατά των εμπορικών πλοίων.

Πίσω όμως από τις αλληλοκατηγορίες βρίσκεται η βαθιά ριζωμένη καχυποψία ανάμεσα στις δύο πλευρές. Σύμφωνα με τον αναλυτή Βάλι Νασρ στους Financial Times, η ιρανική ηγεσία αντιμετώπισε τη συμφωνία όχι ως μια πραγματική διπλωματική στροφή, αλλά ως έναν προσωρινό αμερικανικό ελιγμό. Η εκτίμησή της ήταν ότι η Ουάσιγκτον χρειαζόταν απλώς χρόνο: χρόνο για να σταθεροποιήσει τις αγορές ενέργειας και να αναπληρώσει τα στρατηγικά αποθέματα που είχαν μειωθεί επικίνδυνα.

Την αντίληψη αυτή ενίσχυσε η δημόσια παραδοχή του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς ότι ο Ντόναλντ Τραμπ επιθυμούσε πράγματι μια περίοδο προετοιμασίας προκειμένου να γεμίσει ξανά τις ενεργειακές αποθήκες των Ηνωμένων Πολιτειών.

Με βάση αυτή την εκτίμηση, η Τεχεράνη θεώρησε ότι η παρούσα χρονική συγκυρία αποτελούσε την κατάλληλη στιγμή για κλιμάκωση, πριν οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακτήσουν πλήρως τη στρατηγική τους ισχύ. Το σχέδιο της ιρανικής ηγεσίας έχει έναν ξεκάθαρο στόχο: τον έλεγχο του ενεργειακού λαιμού της παγκόσμιας οικονομίας, των Στενών του Ορμούζ.

Ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ φέρεται να προετοίμαζε αυτή τη στρατηγική γύρω από την κυριαρχία στην κρίσιμη θαλάσσια αρτηρία εδώ και δεκαπέντε χρόνια, γνωρίζοντας ότι η δυνατότητα επηρεασμού της ροής του πετρελαίου αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα γεωπολιτικά όπλα της Τεχεράνης.

Η πίεση προς τη διεθνή αγορά ενέργειας γίνεται πλέον ασφυκτική. Τα αμερικανικά στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου έχουν υποχωρήσει στα χαμηλότερα επίπεδα από το 1984, ενώ οι ευρωπαϊκές αποθήκες φυσικού αερίου βρίσκονται μόλις στο 51%, έναντι του συνηθισμένου 60% για την εποχή.

Εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά ή περιοριστεί η διέλευση των δεξαμενόπλοιων, Ευρώπη και Ασία θα βρεθούν αντιμέτωπες με έναν αδυσώπητο ανταγωνισμό για τα περιορισμένα φορτία LNG ενόψει του χειμώνα, με τις τιμές και την ενεργειακή ασφάλεια να δέχονται ισχυρό πλήγμα.

Μέση Ανατολή: Οι Αμερικανοί προετοιμάζονται για βομβαρδισμούς πυρηνικών εγκαταστάσεων και το Ιράν στήνει παγίδες

Ο πολεμικός σχεδιασμός και οι προειδοποιήσεις της λογικής

Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται αποφασισμένος να μην υποχωρήσει, στέλνοντας διαρκώς μηνύματα αποφασιστικότητας προς το ιρανικό καθεστώς. Οι αμερικανικοί σχεδιασμοί περιλαμβάνουν ακόμη και το ενδεχόμενο χερσαίων επιχειρήσεων για την κατάληψη της νήσου Χαργκ, αλλά και επιθέσεων εναντίον του όρους Πικάξ, όπου βρίσκεται κρυμμένη μια υπόγεια πυρηνική εγκατάσταση σε βάθος 145 μέτρων.

Μέσα σε αυτό το κλίμα επικίνδυνης κλιμάκωσης, ο πρώην υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Μαρκ Έσπερ προειδοποιεί για τους κινδύνους μιας στρατηγικής χωρίς σαφή έξοδο κινδύνου. Επισημαίνει ότι οι πόλεμοι δεν κερδίζονται αποκλειστικά από τον αέρα και υπογραμμίζει πως η βασική αμερικανική γεωπολιτική πρόκληση παραμένει η Κίνα.

Μια χερσαία επιχείρηση με στόχο το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ θα απαιτούσε την ανάπτυξη χιλιάδων στρατιωτών, αυξάνοντας δραματικά το κόστος, την αβεβαιότητα και τον κίνδυνο μιας γενικευμένης περιφερειακής σύγκρουσης.

Ο μεγαλύτερος εφιάλτης, ωστόσο, παραμένει η πιθανή εμπλοκή των Χούθι. Εάν το Ιράν αποφασίσει να ενεργοποιήσει το μέτωπο της Ερυθράς Θάλασσας και να απειλήσει τη θαλάσσια οδό στο στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, η παγκόσμια οικονομία θα βρεθεί μπροστά σε ένα σοκ τεράστιας κλίμακας.

Ο Ντόναλντ Τραμπ εισήλθε σε αυτή τη σύγκρουση χωρίς να έχει παρουσιάσει έναν απόλυτα ξεκάθαρο οδικό χάρτη για την έξοδο από αυτήν. Και η ιστορία έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι η Μέση Ανατολή είναι μια περιοχή όπου τα γεωπολιτικά κενά δεν παραμένουν ποτέ κενά για μεγάλο χρονικό διάστημα — πάντα κάποιος σπεύδει να τα καλύψει.