Μέση Ανατολή: Όσο ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ καθυστερεί να εγκρίνει τη συμφωνία, τόσο ο Τραμπ εκνευρίζεται!-Ο Αμερικανός Πρόεδρος προειδοποίησε το Ιράν ότι θα υπάρξουν νέες «διορθώσεις» στο μνημόνιο

Η τελική έγκριση από τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ παραμένει ο τελευταίος κρίσιμος κρίκος στην αλυσίδα των διαπραγματεύσεων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, οι οποίες φαίνεται να έχουν καταλήξει σε ένα προκαταρκτικό πλαίσιο συμφωνίας ήδη από τα μέσα της εβδομάδας.

Μέση Ανατολή: Όσο ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ καθυστερεί να εγκρίνει τη συμφωνία, τόσο ο Τραμπ εκνευρίζεται!-Ο Αμερικανός Πρόεδρος προειδοποίησε το Ιράν ότι θα υπάρξουν νέες «διορθώσεις» στο μνημόνιο

Ωστόσο, η παρατεταμένη σιωπή της ιρανικής ηγεσίας έχει αρχίσει να προκαλεί έντονο εκνευρισμό στην Ουάσινγκτον, με τον Ντόναλντ Τραμπ να επιχειρεί πλέον να αυξήσει την πίεση προς την Τεχεράνη.

Σύμφωνα με πληροφορίες, κατά τη διάρκεια πολύωρης σύσκεψης με τους στενούς του συνεργάτες στον Λευκό Οίκο την Παρασκευή, ο Αμερικανός πρόεδρος έδωσε εντολή να μεταφερθεί στην ιρανική πλευρά πως επιθυμεί να εισαγάγει «διορθώσεις» στο ήδη συμφωνημένο προσχέδιο του μνημονίου κατανόησης, μια κίνηση που ερμηνεύεται περισσότερο ως πολιτικό μήνυμα δυσαρέσκειας παρά ως ουσιαστική αναθεώρηση της συμφωνίας.

Το αγκάθι του πυρηνικού προγράμματος

Το υπό διαμόρφωση μνημόνιο προβλέπει την παύση των εχθροπραξιών σε ολόκληρη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένου του μετώπου του Λιβάνου, καθώς και την έναρξη δίμηνων διαπραγματεύσεων για μια ευρύτερη και πιο μόνιμη διευθέτηση. Παρ’ όλα αυτά, το πιο ευαίσθητο ζήτημα – το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν – παραμένει ουσιαστικά ανοιχτό, καθώς το κείμενο δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένους και δεσμευτικούς μηχανισμούς εφαρμογής.

Ακριβώς αυτό το κενό θεωρείται από πολλούς αναλυτές το βασικότερο αδύναμο σημείο της συμφωνίας, ενώ η καθυστέρηση της έγκρισης από την Τεχεράνη δημιουργεί πρόσθετη αβεβαιότητα γύρω από την ήδη εύθραυστη διαδικασία.

Ύστερα από ημέρες απόλυτης σιωπής από τον νέο Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν, σιωπής που στην πράξη ισοδυναμεί με μη έγκριση του συμφωνημένου πλαισίου για εκεχειρία και επανεκκίνηση των συνομιλιών, η αμερικανική πλευρά απάντησε με μια προσπάθεια σκλήρυνσης της διαπραγματευτικής της στάσης.

Ο Τραμπ ανεβάζει τους τόνους

Αξιωματούχος με γνώση των εξελίξεων, τον οποίο επικαλείται το Axios, υποστηρίζει ότι ο Τραμπ εμφανίζεται ιδιαίτερα ενοχλημένος από το γεγονός πως η διεθνής κοινότητα, οι Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και ο ίδιος προσωπικά αναμένουν την τελική τοποθέτηση του νέου Ιρανού ηγέτη, τη στιγμή που οι διαπραγματευτικές ομάδες έχουν ήδη ολοκληρώσει το έργο τους.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Αμερικανός πρόεδρος ζήτησε να ενημερωθεί η Τεχεράνη ότι επιθυμεί ορισμένες τροποποιήσεις στο προσχέδιο που είχαν διαμορφώσει οι στενοί συνεργάτες του, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ.

Μεταξύ άλλων, επανέφερε την απαίτηση το Ιράν να δεσμευτεί ρητά πως «ποτέ δεν θα διαθέτει πυρηνικό όπλο ή βόμβα» και ότι τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, τα οποία χαρακτήρισε «πυρηνική σκόνη», θα πρέπει να απομακρυνθούν και να καταστραφούν με τη συμμετοχή των ΗΠΑ, της Τεχεράνης και του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.

Παράλληλα, έστειλε σαφές μήνυμα και στο οικονομικό σκέλος της συμφωνίας, τονίζοντας ότι «δεν θα ανταλλαγούν χρήματα, μέχρι νεωτέρας», αφήνοντας να εννοηθεί ότι η άρση κυρώσεων και η αποδέσμευση οικονομικών πόρων δεν αποτελούν προς το παρόν δεδομένες εξελίξεις. Όπως σημείωσε, «έχουν συμφωνηθεί άλλα θέματα, πολύ μικρότερης σημασίας».

Συμφωνία υπάρχει, η υπογραφή λείπει

Παρά την ένταση των τελευταίων ημερών, πηγές που έχουν γνώση του περιεχομένου του εγγράφου επιμένουν ότι η ουσία της συμφωνίας δεν βρίσκεται υπό αμφισβήτηση. Όπως αναφέρουν, το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν αφορά τις διατυπώσεις ή τις τεχνικές λεπτομέρειες, αλλά την απουσία της τελικής έγκρισης από τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.

Οι ίδιες πηγές υποστηρίζουν ότι οι τέσσερις βασικοί διαπραγματευτές – οι Αμπάς Αραγτσί και Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλίμπαφ από ιρανικής πλευράς και οι Γουίτκοφ και Κούσνερ από αμερικανικής – έχουν ήδη καταλήξει σε κοινό κείμενο.

Το μνημόνιο, ωστόσο, δεν αποτελεί οριστική συνθήκη ούτε λεπτομερές σχέδιο εφαρμογής. Πρόκειται περισσότερο για ένα πολιτικό πλαίσιο αρχών, σχεδιασμένο να τερματίσει την τρέχουσα κρίση και να δημιουργήσει τον απαραίτητο χρόνο για μια πιο ολοκληρωμένη συμφωνία στο μέλλον.

Οι αλλαγές που δύσκολα θα περάσουν

Η διάκριση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς ορισμένες αμερικανικές αναλύσεις παρουσίασαν το προσχέδιο ως ολοκληρωμένη λύση για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Όσοι όμως έχουν διαβάσει το κείμενο επιμένουν ότι κάτι τέτοιο δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

«Κατά τη γνώμη μου, και ο ίδιος το καταλαβαίνει», δήλωσε μια από τις πηγές, «και εισήγαγε αυτές τις αλλαγές από τα νεύρα του, επειδή τον αφήνουν να περιμένει, και για να προσπαθήσει να πιέσει τον Μοτζτάμπα να απαντήσει στο αρχικό προσχέδιο. Παρά το γεγονός ότι οι Αμερικανοί επιμένουν πως μετά την έγκριση του Μοτζτάμπα χρειάζεται και η έγκριση του Τραμπ, δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι ο Πρόεδρος θα απορρίψει κάτι που συμφωνήθηκε από τον Γουίτκοφ και τον Κούσνερ, οι οποίοι είναι οι πιο πιστοί, οι πιο κοντινοί και οι πιο συντονισμένοι απεσταλμένοι του Τραμπ».

Η εκτίμηση που επικρατεί είναι ότι ο Αμερικανός πρόεδρος χρησιμοποιεί τις νέες απαιτήσεις ως μοχλό πίεσης, γνωρίζοντας ότι η ιρανική πλευρά δύσκολα θα αποδεχθεί ουσιαστικές αλλαγές σε ένα κείμενο που έχει ήδη αποτελέσει προϊόν επίπονων διαπραγματεύσεων.

Μέση Ανατολή: Όσο ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ καθυστερεί να εγκρίνει τη συμφωνία, τόσο ο Τραμπ εκνευρίζεται!-Ο Αμερικανός Πρόεδρος προειδοποίησε το Ιράν ότι θα υπάρξουν νέες «διορθώσεις» στο μνημόνιο

Ο «αόρατος» ηγέτης του Ιράν

Η καθυστέρηση δεν συνδέεται μόνο με πολιτικές διεργασίες αλλά και με τις ιδιαίτερες συνθήκες υπό τις οποίες ασκεί τα καθήκοντά του ο νέος Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν.

Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ φέρεται να παραμένει σε άγνωστη τοποθεσία εδώ και σχεδόν τρεις μήνες, μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στην Τεχεράνη στα τέλη Φεβρουαρίου, κατά την οποία σκοτώθηκε ο πατέρας του. Πληροφορίες της περιόδου εκείνης ανέφεραν ότι και ο ίδιος τραυματίστηκε σοβαρά, ενώ η οικογένειά του υπέστη βαρύ πλήγμα, καθώς στην ίδια επίθεση έχασαν τη ζωή τους η σύζυγος και ο γιος του.

Ο Αμερικανός υπουργός Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ είχε περιγράψει τότε τον νέο ηγέτη ως «τραυματισμένο και πιθανώς παραμορφωμένο», γεγονός που ενίσχυσε τα σενάρια περί αυξημένων μέτρων ασφαλείας γύρω από το πρόσωπό του.

Σύμφωνα με διαθέσιμες πληροφορίες, η επικοινωνία του Χαμενεΐ με τους διαπραγματευτές δεν γίνεται άμεσα, αλλά μέσω έμπιστου αγγελιοφόρου, κάτι που επιβραδύνει σημαντικά τη λήψη αποφάσεων και εξηγεί εν μέρει τις πολυήμερες καθυστερήσεις στις απαντήσεις της Τεχεράνης.

Τα έξι σημεία του μνημονίου

Το προσχέδιο συμφωνίας περιλαμβάνει έξι βασικούς άξονες:

• Τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, με πρόβλεψη που επεκτείνεται και στο μέτωπο του Λιβάνου, στοιχείο που θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα τις ισορροπίες ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ.
• Περίοδο διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης, προκειμένου να επιτευχθεί μια συνολική και μόνιμη συμφωνία.
• Αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και σταδιακή άρση των περιορισμών που έχουν επιβληθεί στα ιρανικά λιμάνια.
• Γενική αναφορά στο πυρηνικό πρόγραμμα, χωρίς συγκεκριμένους μηχανισμούς ελέγχου ή δεσμευτικές ρυθμίσεις για το εμπλουτισμένο ουράνιο.
• Σταδιακή αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων, ανάλογα με την πρόοδο των συνομιλιών.
• Προοπτική πλήρους άρσης των πρωτογενών και δευτερογενών κυρώσεων στο πλαίσιο μιας τελικής συμφωνίας.

Παράλληλα, γίνεται λόγος για τη δημιουργία διεθνούς επενδυτικού ταμείου που θα συμβάλει στην αποκατάσταση των ζημιών που προκάλεσε ο πόλεμος, χωρίς όμως να προσδιορίζονται ακόμη συγκεκριμένα ποσά ή συμμετοχές.

Ο χρόνος λειτουργεί εις βάρος όλων

Το βασικό ερώτημα εξακολουθεί να είναι πότε – και αν – ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ θα δώσει το τελικό πράσινο φως. Μέχρι τότε, Ουάσινγκτον, Τεχεράνη και οι χώρες που μεσολαβούν παραμένουν σε κατάσταση αναμονής.

Κάθε επιπλέον ημέρα καθυστέρησης αυξάνει τους κινδύνους. Στην Ουάσινγκτον ενισχύονται οι φωνές που θεωρούν ότι η Τεχεράνη κερδίζει χρόνο, ενώ στο Ιράν αποκτούν μεγαλύτερο βάρος όσοι αντιδρούν σε οποιαδήποτε προσέγγιση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Παράλληλα, παραμένει υπαρκτός ο κίνδυνος νέας στρατιωτικής έντασης, ιδιαίτερα στον Λίβανο και στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ.

Ακόμη όμως και αν το μνημόνιο εγκριθεί τελικά, το δυσκολότερο κεφάλαιο θα παραμείνει ανοιχτό. Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, ζήτημα που βρίσκεται στον πυρήνα της αντιπαράθεσης εδώ και δεκαετίες, μετατίθεται για την επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων, αφήνοντας προς το παρόν αναπάντητα τα πιο κρίσιμα ερωτήματα για τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια και σταθερότητα της περιοχής.