Μέση Ανατολή: Πώς το πόσιμο νερό εξελίσσεται στο πιο απρόβλεπτο και επικίνδυνο μέτωπο της σύγκρουσης των χωρών του Κόλπου

Στη Μέση Ανατολή, ο «πόλεμος του νερού» έχει ήδη ξεκινήσει: πρόσφατες επιθέσεις σε μονάδες αφαλάτωσης απειλούν να στερήσουν εκατομμύρια ανθρώπους από την πρόσβαση σε καθαρό πόσιμο νερό.

Μέση Ανατολή: Πώς το πόσιμο νερό εξελίσσεται στο πιο απρόβλεπτο και επικίνδυνο μέτωπο της σύγκρουσης των χωρών του Κόλπου

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η διατάραξη αυτών των κρίσιμων υποδομών μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές συνέπειες που ξεπερνούν κατά πολύ τις επιπτώσεις ενός παραδοσιακού στρατιωτικού πλήγματος, επηρεάζοντας την οικονομία, την καθημερινή ζωή των πόλεων και την ασφάλεια ολόκληρης της περιοχής.

Αν και οι επιθέσεις κατά των υποδομών νερού δεν είναι συνήθεις στον πόλεμο, στον τρέχοντα συγκρουσιακό κύκλο στη Μέση Ανατολή έχουν ήδη καταγραφεί πλήγματα σε σταθμούς αφαλάτωσης θαλασσινού νερού, απαραίτητους για την επιβίωση των κατοίκων. Χθες, Κυριακή 8 Μαρτίου 2026, σταθμός αφαλάτωσης στο Μπαχρέιν δέχθηκε επίθεση από ιρανικά drone, όπως ανακοίνωσαν οι αρχές, μία μόλις ημέρα μετά την κατηγορία της Τεχεράνης για παρόμοια επίθεση σε μονάδα αφαλάτωσης στο νησί Κεσμ του Ιράν, που είχε διαταράξει την τροφοδοσία νερού σε 30 χωριά.

«Ο πρώτος που τολμά να επιτεθεί κατά των υποδομών νερού ξεκινά έναν πόλεμο με συνέπειες πολύ μεγαλύτερες από οποιοδήποτε σημερινό στρατιωτικό πλήγμα», προειδοποιεί η Esther Crauser-Delbourg, οικονομολόγος νερού.

Το αφαλατωμένο νερό και η ζωτική του σημασία

Η Μέση Ανατολή ανήκει στις πλέον άνυδρες περιοχές του πλανήτη, με διαθεσιμότητα νερού που είναι περίπου δέκα φορές χαμηλότερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο, σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας. Σε αυτό το πλαίσιο, τα εργοστάσια αφαλάτωσης αποτελούν αναντικατάστατο πυλώνα για την παροχή πόσιμου νερού και για την οικονομική δραστηριότητα εκατομμυρίων κατοίκων.

Σχεδόν το 42% των παγκόσμιων υποδομών αφαλάτωσης βρίσκεται στη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση Nature. Σε επίπεδο χωρών, το 42% του πόσιμου νερού στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το 90% στο Κουβέιτ, το 86% στο Ομάν και το 70% στη Σαουδική Αραβία προέρχεται από τέτοιες μονάδες, σύμφωνα με έρευνα του 2022 του l’Institut français des relations internationales (Ifri).

«Χωρίς αφαλατωμένο νερό, δεν υπάρχει σχεδόν τίποτα», τονίζει η Crauser-Delbourg, υπογραμμίζοντας τη στρατηγική σημασία του για μητροπόλεις όπως το Ντουμπάι και το Ριάντ.

Μέση Ανατολή: Πώς το πόσιμο νερό εξελίσσεται στο πιο απρόβλεπτο και επικίνδυνο μέτωπο της σύγκρουσης των χωρών του Κόλπου

Από το 2010, μυστικό σημείωμα της CIA είχε ήδη προειδοποιήσει ότι «η διακοπή λειτουργίας των μονάδων αφαλάτωσης στις περισσότερες αραβικές χώρες θα μπορούσε να προκαλέσει συνέπειες σοβαρότερες από οποιαδήποτε απώλεια άλλης βιομηχανίας ή πρώτων υλών». Παράλληλα, το 2008, αμερικανικό διπλωματικό τηλεγράφημα που αποκαλύφθηκε μέσω του Wikileaks ανέφερε ότι «το Ριάντ θα έπρεπε να εκκενωθεί σε διάστημα μίας εβδομάδας σε περίπτωση σοβαρής βλάβης ή καταστροφής του εργοστασίου αφαλάτωσης στο Τζουμπαΐλ ή των σχετικών πετρελαιαγωγών».

Οι τρέχουσες απειλές

Πέρα από τις πρόσφατες επιθέσεις, οι μονάδες αφαλάτωσης παραμένουν ευάλωτες σε διακοπές ηλεκτροδότησης, τεχνικές βλάβες και μόλυνση της θαλάσσιας ύδατος, κυρίως λόγω πετρελαιοκηλίδων.

«Έχουμε ενισχύσει τα μέτρα ασφαλείας γύρω από τις μονάδες, με αυστηρούς ελέγχους στην περίμετρο», δηλώνει ο Φιλίπ Μπουρντό, περιφερειακός διευθυντής Μέσης Ανατολής της γαλλικής εταιρείας Veolia, που τροφοδοτεί με αφαλατωμένο νερό περιοχές όπως Μασκάτ, Σουρ και Σαλάλα στο Ομάν και Τζουμπαΐλ στη Σαουδική Αραβία. Προσθέτει ότι «σε ορισμένες χώρες έχουν αναπτυχθεί συστοιχίες αντιαεροπορικών πυραύλων γύρω από τα μεγαλύτερα εργοστάσια για να αντιμετωπιστούν πιθανές επιθέσεις από drone ή πυραύλους».

Όσον αφορά τις πετρελαιοκηλίδες, οι εταιρείες διαθέτουν εξειδικευμένα εργαλεία περιορισμού των κινδύνων.

Στην τελευταία δεκαετία, επιθέσεις κατά σταθμών αφαλάτωσης έχουν καταγραφεί σε Υεμένη, Σαουδική Αραβία και Γάζα, σύμφωνα με το Pacific Institute της Καλιφόρνιας, που καταγράφει συγκρούσεις με άμεση σχέση με το νερό. Προγενέστερα, παρόμοια περιστατικά υπήρξαν κατά τον Πόλεμο του Κόλπου το 1991.

Οι επιπτώσεις κυμαίνονται από προσωρινές διακοπές υδροδότησης μέχρι κρίσεις ευρείας κλίμακας αν οι βλάβες διαρκέσουν. «Η διακοπή του νερού μπορεί να προκαλέσει μαζική έξοδο από τις πόλεις, επιβολή δελτίου και αλυσιδωτές οικονομικές συνέπειες στον τουρισμό, στη βιομηχανία και σε κέντρα δεδομένων που απαιτούν μεγάλες ποσότητες νερού για ψύξη», προειδοποιεί η Crauser-Delbourg.

Ωστόσο, όπως εξηγεί ο Μπουρντό, οι ασφαλιστικές δικλείδες υπάρχουν: οι μονάδες αφαλάτωσης είναι συχνά διασυνδεδεμένες και διαθέτουν αποθέματα νερού που επαρκούν για δύο έως επτά ημέρες, περιορίζοντας την επίδραση της διακοπής λειτουργίας μιας μονάδας, υπό την προϋπόθεση ότι οι βλάβες δεν παρατείνονται.