Μέση Ανατολή: Συνεχίζεται το διπλωματικό θρίλερ για το τέλος του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν- Οι αντιφάσεις, τα «αγκάθια» και οι κρίσιμες αποφάσεις

Για πρώτη φορά εδώ και μήνες, η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη δείχνουν να βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ σε μια συμφωνία-ορόσημο, ικανή να βάλει τέλος στη σύγκρουση που μαίνεται στη Μέση Ανατολή και να αναδιαμορφώσει τις ισορροπίες σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Μέση Ανατολή: Συνεχίζεται το διπλωματικό θρίλερ για το τέλος του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν- Οι αντιφάσεις, τα «αγκάθια» και οι κρίσιμες αποφάσεις

Παρά τις αισιόδοξες δηλώσεις από την αμερικανική πλευρά, το διπλωματικό σκηνικό παραμένει εύθραυστο, γεμάτο ρωγμές και ανοιχτά μέτωπα.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, χαρακτήρισε τις διαπραγματεύσεις «σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωμένες», καλλιεργώντας προσδοκίες για άμεση αποκλιμάκωση μιας κρίσης που έχει ήδη αφήσει βαθύ αποτύπωμα στην περιοχή.

Την ίδια στιγμή, γνωστοποίησε πως είχε ξεχωριστή επικοινωνία με τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, η οποία «πήγε πολύ καλά», προσθέτοντας ακόμη ένα κομμάτι στο πολύπλοκο διπλωματικό παζλ.

Οι αντιφάσεις

Ωστόσο, πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις αισιοδοξίας, η πραγματικότητα εμφανίζεται πολύ πιο σύνθετη. Από τη μία πλευρά, η Ουάσινγκτον κάνει λόγο για ένα «μνημόνιο κατανόησης» που βρίσκεται κοντά στην ολοκλήρωσή του. Από την άλλη, η Τεχεράνη επιμένει ότι παραμένουν κρίσιμες διαφωνίες, κυρίως γύρω από την κυριαρχία στα Στενά του Ορμούζ, το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας, αλλά και τις περιφερειακές συγκρούσεις με ομάδες που στηρίζει το Ιράν στον Λίβανο.

Η αντίφαση στις τοποθετήσεις των δύο πλευρών δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού, επιβεβαιώνοντας πως οι συνομιλίες εξακολουθούν να κινούνται σε τεντωμένο σχοινί.

Από τη μία, ο Αμερικανός ΥΠΕΞ, Μάρκο Ρούμπιο, εμφανίζεται αισιόδοξος δηλώνοντας: «Πιστεύω πως τις επόμενες ώρες θα έχουμε μια καλή είδηση», ενώ από την άλλη, το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Tasnim, επικαλούμενο ιρανική πηγή, προειδοποιεί ότι «εάν οι ΗΠΑ συνεχίσουν να εγείρουν εμπόδια, δεν θα υπάρξει καμία πιθανότητα για την επίτευξη τελικού μνημονίου συμφωνίας».

Η ίδια πηγή επισημαίνει ότι απομένουν μόνο μία ή δύο ρήτρες για να γεφυρωθεί το χάσμα στο προσχέδιο συμφωνίας Ιράν–ΗΠΑ, υπογραμμίζοντας πως οι συνομιλίες παραμένουν σε εξαιρετικά κρίσιμη φάση και η τελική έκβαση κάθε άλλο παρά δεδομένη είναι.

Μέση Ανατολή: Συνεχίζεται το διπλωματικό θρίλερ για το τέλος του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν- Οι αντιφάσεις, τα «αγκάθια» και οι κρίσιμες αποφάσεις

Τα δύο βασικά «αγκάθια»

Ένα από τα πλέον καίρια σημεία τριβής αφορά τα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους πιο στρατηγικούς θαλάσσιους διαύλους παγκοσμίως, που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με την Αραβική Θάλασσα. Πριν από την πρόσφατη κλιμάκωση, περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) περνούσε καθημερινά από εκεί, καθιστώντας την περιοχή κομβικό σημείο για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.

Το Ιράν υποστηρίζει ότι ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα στην περιοχή, επισημαίνοντας πως τα Στενά βρίσκονται εντός των χωρικών του υδάτων, ενώ προτείνει ακόμη και την επιβολή τελών διέλευσης για τα πλοία. Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιμένουν στην αρχή της πλήρους ελευθερίας ναυσιπλοΐας, απορρίπτοντας κάθε περιορισμό στη διέλευση.

Το δεύτερο μεγάλο «αγκάθι» αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και ειδικότερα το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου.

Η Ουάσινγκτον και το Τελ Αβίβ ζητούν πλήρη διακοπή κάθε εμπλουτισμού, υποστηρίζοντας ότι η Τεχεράνη μπορεί να κινείται προς την κατεύθυνση απόκτησης πυρηνικού όπλου. Το Ιράν, από την πλευρά του, επιμένει σταθερά ότι το πρόγραμμά του έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα.

Μάλιστα, ο Ιρανός πρόεδρος, Μασούντ Πεζεσκιάν, δήλωσε σήμερα ότι η Τεχεράνη είναι έτοιμη να καθησυχάσει «τον κόσμο ότι η χώρα δεν επιθυμεί να αποκτήσει πυρηνικό όπλο».

Όπως σημειώνουν διεθνή μέσα ενημέρωσης, η τελική συμφωνία θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο οι δύο πλευρές θα καταφέρουν να γεφυρώσουν αυτές τις βαθιές και πολυεπίπεδες διαφωνίες.

Πόσο ρεαλιστικό είναι το τέλος του πολέμου;

Το υπό διαμόρφωση μνημόνιο δεν φαίνεται να περιλαμβάνει μέχρι στιγμής ουσιαστικές παραχωρήσεις από καμία πλευρά. Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με αναλυτές, αποτελεί ένα πρώτο, δοκιμαστικό βήμα πολιτικής βούλησης προς μια πιθανή ευρύτερη και δεσμευτική συμφωνία.

Ο Τρίτα Πάρσι, συγγραφέας και συνιδρυτής του Ινστιτούτο Κουίνσι, σχολίασε στο Al Jazeera ότι «η αληθινή απάντηση στο ποιος έκαμψε πρώτος τις απαιτήσεις του δεν θα φανούν παρά μόνο όταν ολοκληρωθούν οι επόμενες 30 ημέρες και υπάρξει μια τελική συμφωνία για το πυρηνικό ζήτημα».

Παρά το περιορισμένο εύρος των μέχρι τώρα παραχωρήσεων, ο Πάρσι εκτιμά ότι το πλαίσιο δείχνει «μια ειλικρινή διάθεση αμοιβαίας προσέγγισης».

Την ίδια ώρα, η ακαδημαϊκός Σεταρέ Σαντέκι, από το Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, σημειώνει ότι το μήνυμα που έχει σταλεί προς την Ουάσινγκτον είναι σαφές: υπάρχει περιφερειακή βούληση για συμφωνία και αποκλιμάκωση. Ωστόσο, όπως επισημαίνει, «το μήνυμα ήταν κατά στιγμές αντιφατικό». Θέτει μάλιστα το κρίσιμο ερώτημα για τον Ντόναλντ Τραμπ: κατά πόσο μπορεί να προωθήσει μια συμφωνία που ενδέχεται να συγκρούεται με τις στρατηγικές προτεραιότητες του Ισραήλ.

Συνολικά, αν και το υπό συζήτηση πλαίσιο δεν συνιστά ακόμη οριστική λύση, διπλωμάτες και αναλυτές το αντιμετωπίζουν ως ένα ενθαρρυντικό –αν και εύθραυστο– βήμα σε μια μακρά και δύσκολη πορεία προς μια πιθανή, πιο μόνιμη διπλωματική διευθέτηση ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν.