Μέση Ανατολή: Θα μπορούσε το Ιράν να εξελιχθεί σε «νέο Βιετνάμ» για τους Αμερικανούς;- Ο «ανεξέλεγκτος» Τραμπ και τα μεγάλη λάθη της Αμερικανικής Ιστορίας

Το Council on Foreign Relations αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές αμερικανικές δεξαμενές σκέψης, με ισχυρούς δεσμούς με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Μέση Ανατολή: Θα μπορούσε το Ιράν να εξελιχθεί σε «νέο Βιετνάμ» για τους Αμερικανούς;- Ο «ανεξέλεγκτος» Τραμπ και τα μεγάλη λάθη της Αμερικανικής Ιστορίας

Σε συνεργασία με κορυφαίους ιστορικούς της αμερικανικής διπλωματίας, προσπάθησε να αξιολογήσει τις δέκα πιο επιτυχημένες και τις δέκα πιο αποτυχημένες αποφάσεις στην ιστορία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Το αποτέλεσμα λειτουργεί ως καθρέφτης των επιλογών που διαμόρφωσαν την πορεία των ΗΠΑ και, ταυτόχρονα, τις διεθνείς ισορροπίες.

Η εξέταση των πιο επιτυχημένων αποφάσεων αποκαλύπτει ένα κοινό χαρακτηριστικό: η επιτυχία σπάνια ήταν προϊόν παρορμητισμού ή στιγμιαίας ευφυΐας. Αντιθέτως, συνδυάζονταν η ισχύς με θεσμική σκέψη και στρατηγικό ορίζοντα. Η συμμαχία με τη Γαλλία κατά την Αμερικανική Επανάσταση δεν ήταν απλά μια διπλωματική νίκη· ήταν η κρίσιμη κίνηση που γείρε την πλάστιγγα της ιστορίας υπέρ της ανεξαρτησίας. Η Αγορά της Λουιζιάνα διεύρυνε την επικράτεια των ΗΠΑ, αλλά κυρίως εξασφάλισε στρατηγικό βάθος και οικονομικές προοπτικές για δεκαετίες.

Στον 20ό αιώνα, η στήριξη των Συμμάχων πριν από την είσοδο των ΗΠΑ στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η δημιουργία του συστήματος Bretton Woods, η ίδρυση του ΟΗΕ και του ΝΑΤΟ, καθώς και το Σχέδιο Μάρσαλ, διαμόρφωσαν μια νέα διεθνή τάξη. Εκεί η αμερικανική ισχύς λειτούργησε ως αρχιτέκτονας θεσμών, όχι ως μονομερής κυρίαρχη δύναμη. Ακόμη και στην κρίσιμη Κρίση των Πυραύλων της Κούβας, η αποφυγή πυρηνικής σύγκρουσης επιτεύχθηκε με ψυχραιμία και στρατηγική διαπραγμάτευση, όχι με επίδειξη δύναμης.

Αντιθέτως, οι μεγαλύτερες αποτυχίες χαρακτηρίζονται από υπερβολική αυτοπεποίθηση, ελλιπή πληροφόρηση ή αγνόηση των μακροπρόθεσμων συνεπειών – φαινόμενα που φαίνεται να επαναλαμβάνονται και σήμερα.

Η εισβολή στο Ιράκ το 2003, με πρόσχημα όπλα μαζικής καταστροφής που ποτέ δεν βρέθηκαν, πυροδότησε μια μακρά αποσταθεροποίηση στη Μέση Ανατολή και πλήγωσε σοβαρά τη διεθνή αξιοπιστία των ΗΠΑ. Η κλιμάκωση στον πόλεμο του Βιετνάμ εγκλώβισε την υπερδύναμη σε έναν πόλεμο φθοράς, διαρρηγνύοντας την εσωτερική συνοχή της χώρας.

Η ανατροπή του Μοσαντέκ στο Ιράν το 1953 δημιούργησε βαθιά ρήγματα στις σχέσεις με την ιρανική κοινωνία, τα οποία επανήλθαν εκρηκτικά το 1979. Η βίαιη μετακίνηση των Ιθαγενών Αμερικανών τον 19ο αιώνα κατέδειξε ότι η εξωτερική πολιτική, ακόμη και όταν ασκείται εντός της ίδιας ηπείρου, αφήνει ανεξίτηλο ηθικό αποτύπωμα. Η απόρριψη της Συνθήκης των Βερσαλλιών και η επιστροφή στον απομονωτισμό αποδυνάμωσαν τη διεθνή τάξη που οι ΗΠΑ είχαν συμβάλει να οικοδομηθεί.

Μέση Ανατολή: Θα μπορούσε το Ιράν να εξελιχθεί σε «νέο Βιετνάμ» για τους Αμερικανούς;- Ο «ανεξέλεγκτος» Τραμπ και τα μεγάλη λάθη της Αμερικανικής Ιστορίας

Η γενική εικόνα είναι σαφής: όταν η Αμερική λειτούργησε ως δύναμη θεσμικής σταθερότητας, πέτυχε. Όταν υπέκυψε στην πεποίθηση ότι η ισχύς αρκεί ή καθοδηγήθηκε από ιδεολογικούς φόβους, απέτυχε – συχνά με βαρύ κόστος.

Σήμερα, το ερώτημα είναι καυτό: εάν οι ΗΠΑ αποφασίσουν μια ευρείας κλίμακας στρατιωτική επίθεση κατά του Ιράν, πού θα κατατασσόταν αυτή η επιλογή στην ιστορική κλίμακα;

Το Ιράν δεν είναι αδύναμη περιφερειακή δύναμη. Διαθέτει πυραυλικές και ασύμμετρες δυνατότητες, δίκτυο συμμάχων και στρατηγική επιρροή σε κρίσιμα σημεία της Μέσης Ανατολής. Μια σύγκρουση ενδέχεται να επεκταθεί ραγδαία, να πλήξει ενεργειακές ροές, να προκαλέσει διεθνή οικονομική αναταραχή και να εμπλέξει τις ΗΠΑ σε έναν ακόμη πόλεμο φθοράς. Η εμπειρία του Ιράκ δείχνει ότι η ανατροπή καθεστώτος δεν σημαίνει σταθερότητα. Το παράδειγμα του Βιετνάμ θυμίζει ότι η στρατιωτική ισχύς δεν εξαλείφει την πολιτική πολυπλοκότητα. Και η ιστορία του 1953 αποδεικνύει ότι οι παρεμβάσεις στο Ιράν έχουν μακρά μνήμη.

Αν μια στρατιωτική επίθεση δεν βασίζεται σε σαφή αμυντική ανάγκη και ευρεία διεθνή νομιμοποίηση, δύσκολα θα αποφευχθεί η ιστορική τοποθέτησή της ανάμεσα στις πιο αμφιλεγόμενες και καταστροφικές αποφάσεις των ΗΠΑ. Η Αμερική χρειάζεται να αλλάξει πορεία.

Με έναν πρόεδρο που συχνά κινείται με ρητορική υπερβολή και προσωπική βεβαιότητα, τίποτε δεν μπορεί να αποκλειστεί. Η ιστορία όμως διδάσκει: οι μεγάλες επιτυχίες της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής ήταν στιγμές αυτοσυγκράτησης και στρατηγικής θεσμικής σκέψης, ενώ οι πτώσεις προέκυψαν από την πίστη ότι η ισχύς από μόνη της αρκεί – όπως δείχνουν οι επικίνδυνες φαντασιώσεις του Τραμπ.

Το κρίσιμο ερώτημα για την Ουάσιγκτον δεν είναι αν μπορεί να πλήξει το Ιράν. Είναι αν θα επιλέξει να μάθει από τις δικές της κορυφαίες επιτυχίες ή από τα πιο οδυνηρά λάθη της.