Μετανάστες: Το απαραίτητο στήριγμα στη φροντίδα μιας γηράσκουσας Ευρώπης;

Ποιος θα φροντίζει τους ηλικιωμένους συγγενείς σας όταν δεν θα μπορείτε εσείς; Είναι ένα ερώτημα που ολοένα και περισσότερες οικογένειες στην Ευρώπη καλούνται να απαντήσουν, καθώς η ήπειρος γερνά με ταχείς ρυθμούς και οι ανάγκες φροντίδας αυξάνονται.

Οι δημογραφικές αλλαγές στην Ευρώπη είναι αμείλικτες. Ήδη, ένας στους πέντε Ευρωπαίους είναι 65 ετών και άνω, ενώ μέχρι το 2050 το ποσοστό αυτό αναμένεται να αγγίξει το 30%. Αυτή η εξέλιξη θα προκαλέσει άνοδο στη ζήτηση για φροντιστές κατά 23,5%, αλλά η διαθεσιμότητα εργατικού δυναμικού δεν ακολουθεί τον ίδιο ρυθμό.

Ο τομέας της μακροχρόνιας φροντίδας στην Ευρώπη απασχολεί περίπου 6,3 εκατομμύρια άτομα, όμως η έλλειψη φροντιστών είναι ήδη αισθητή. Το βάρος συχνά πέφτει στις οικογένειες, με 44 εκατομμύρια Ευρωπαίους – κυρίως γυναίκες – να παρέχουν άτυπη, απλήρωτη φροντίδα. Αυτή η κατάσταση είναι μη βιώσιμη και υποτιμάται κοινωνικά.

Οι μετανάστες φροντιστές καλύπτουν το κενό

Ένα σημαντικό ποσοστό των φροντιστών στην Ευρώπη είναι μετανάστες. Περίπου το 10% των εργαζομένων στον τομέα της φροντίδας προέρχεται από άλλες χώρες, είτε από εντός της ΕΕ είτε από τρίτες χώρες, όπως η Νότια Αμερική (20%), η Αφρική (12%) και η Ασία (10%). Αυτοί οι άνθρωποι καλύπτουν κρίσιμες θέσεις, αναλαμβάνοντας δουλειές που συχνά οι ντόπιοι αποφεύγουν.

Ωστόσο, παρά τον καθοριστικό τους ρόλο, πολλοί μετανάστες φροντιστές αντιμετωπίζουν εκμετάλλευση, χαμηλούς μισθούς, προσωρινές συμβάσεις και επισφαλείς συνθήκες εργασίας. Σε ορισμένες χώρες, όπως η Νορβηγία, ακόμα κι αν διαθέτουν τα ίδια ή ανώτερα προσόντα από τους ντόπιους, περιορίζονται σε χαμηλότερες θέσεις.

Σε χώρες όπως η Κύπρος και η Μάλτα, οι μετανάστες φροντιστές με προσωρινές άδειες εργασίας δεν έχουν πρόσβαση σε κοινωνικές παροχές, ακόμη και μετά από χρόνια εργασίας, ενώ οι γλωσσικοί φραγμοί δυσχεραίνουν περαιτέρω τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους.

Το εργατικό δυναμικό δεν επαρκεί

Οι ελλείψεις προσωπικού στον τομέα της φροντίδας είναι πανευρωπαϊκό πρόβλημα, με τις χώρες χαμηλότερου εισοδήματος να βρίσκονται σε ακόμη πιο δύσκολη θέση. Οι χαμηλές αμοιβές και οι αντίξοες συνθήκες κάνουν τα επαγγέλματα αυτά μη ελκυστικά για τους ντόπιους, με αποτέλεσμα τη μαζική φυγή εργαζομένων προς τη Δυτική Ευρώπη για καλύτερες ευκαιρίες.

Οι μισθολογικές ανισότητες είναι χαρακτηριστικές: στις Κάτω Χώρες, οι φροντιστές λαμβάνουν το 96% του εθνικού μέσου ωρομισθίου, ενώ στη Βουλγαρία μόλις το 62%. Επιπλέον, πολλές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και των Βαλτικών κρατών αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις σε υπηρεσίες κατ’ οίκον φροντίδας, αφήνοντας τις οικογένειες να στηρίζονται σε υποχρηματοδοτούμενα γηροκομεία.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προσπαθήσει να αντιμετωπίσει το πρόβλημα εισάγοντας το 2022 το «πακέτο δεξιοτήτων και ταλέντων», με στόχο τη διευκόλυνση της νόμιμης μετανάστευσης σε τομείς με ελλείψεις εργατικού δυναμικού. Μία από τις πρωτοβουλίες του είναι η δημιουργία της «δεξαμενής ταλέντων της ΕΕ», μιας ψηφιακής πλατφόρμας για τη σύνδεση εργοδοτών με εξειδικευμένους εργαζομένους από τρίτες χώρες.

Παρόλα αυτά, το αντιαναταναστευτικό κλίμα παραμένει εμπόδιο. Οι Ευρωπαίοι επιθυμούν υψηλής ποιότητας φροντίδα για τους ηλικιωμένους, αλλά πολλοί αντιδρούν στην ιδέα ότι αυτή η φροντίδα εξαρτάται από μετανάστες. Έρευνες δείχνουν ότι ακόμα και οι νεότερες γενιές στη Δυτική Ευρώπη, όπως οι Millennials, εμφανίζονται πιο αρνητικές προς τη μετανάστευση από παλαιότερες γενιές.

Ποια είναι η λύση;

Η απλή πρόσληψη περισσότερων μεταναστών εργαζομένων δεν αρκεί. Απαιτείται ένα νέο, δικαιότερο σύστημα. Η θέσπιση ειδικής άδειας εργασίας για φροντιστές από τρίτες χώρες, η ενίσχυση των νομικών προστασιών, η αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων και η εξασφάλιση καλύτερων μισθών και συνθηκών εργασίας είναι βασικά βήματα.

Παράλληλα, η διεθνής συνεργασία της ΕΕ με τρίτες χώρες μπορεί να διασφαλίσει ηθικούς και ρυθμιζόμενους διαύλους μετανάστευσης. Το μέλλον της φροντίδας στην Ευρώπη εξαρτάται από τη στήριξη τόσο των μεταναστών όσο και των ντόπιων εργαζομένων.

Χωρίς αυτούς, εκατομμύρια οικογένειες θα δυσκολευτούν να προσφέρουν την απαραίτητη φροντίδα στα αγαπημένα τους πρόσωπα. Είναι καιρός η Ευρώπη να επενδύσει στο ανθρώπινο δυναμικό που θα στηρίξει το μέλλον της κοινωνικής της πρόνοιας.