Μεταναστευτικό: Τι σημαίνει ο όρος «σπασμένο άσυλο» και τα «παράθυρα» της παράνομης μετανάστευσης

Ο όρος «σπασμένο άσυλο» (broken asylum) χρησιμοποιείται πλέον και στην Ελλάδα για να περιγράψει ένα σύστημα που αδυνατεί να επιτελέσει τον αρχικό του σκοπό: την προστασία όσων πραγματικά κινδυνεύουν.

Μεταναστευτικό: Τι σημαίνει ο όρος «σπασμένο άσυλο» και τα «παράθυρα» της παράνομης μετανάστευσης

Συχνά, η καθυστέρηση στις απελάσεις ή η εκ νέου χορήγηση ασύλου, με τη βοήθεια Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, επιτρέπει σε ορισμένα άτομα να παραμένουν στη χώρα παρά τις εισηγήσεις των μυστικών υπηρεσιών.

Η υπόθεση του 19χρονου Ιρακινού που τον περασμένο μήνα επιτέθηκε σε οδηγό του μετρό αποτέλεσε αφορμή για την έναρξη της διαδικασίας άρσης του καθεστώτος ασύλου που είχε λάβει το 2022. Αν και πρόκειται για ένα μεμονωμένο περιστατικό, δεν είναι μοναδικό: υπάρχουν περιπτώσεις προσφύγων που εμπλέκονται σε σοβαρά αδικήματα, όπως οπλοφορία, ξυλοδαρμοί ή άλλες βίαιες πράξεις. Ένα παράδειγμα αποτελεί ένας άλλος 19χρονος Ιρακινός, που τον Αύγουστο ξυλοκόπησε Γερμανό τουρίστα στο μετρό.

Οι συγκεκριμένες συμπεριφορές υπονομεύουν την ουσία του θεσμού του ασύλου, ο οποίος προορίζεται για ανθρώπους που προέρχονται από εμπόλεμες ζώνες ή κινδυνεύουν από πολιτικές διώξεις στην πατρίδα τους.

Το «όχι» που γίνεται «ναι» στα δικαστήρια

Στην Ελλάδα, η Υπηρεσία Ασύλου εξετάζει τα αιτήματα διεθνούς προστασίας, ενώ οι απορριπτικές αποφάσεις μπορούν να προσβληθούν στην Αρχή Προσφυγών. Συχνά, με τη βοήθεια ΜΚΟ, η δευτεροβάθμια κρίση ανατρέπει την πρωτοβάθμια, ακόμη κι όταν αυτή στηρίζεται σε εκθέσεις των μυστικών υπηρεσιών, δημιουργώντας αβεβαιότητα για τη συνοχή του συστήματος.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα:

• Aslam Javied, πρόεδρος της πακιστανικής κοινότητας στην Ελλάδα, είδε το αίτημά του να απορρίπτεται το 2020, αλλά η Αρχή Προσφυγών ανέτρεψε την απόφαση και του χορήγησε άσυλο, παρά τις αντιδράσεις του τότε υπουργού Μετανάστευσης.

• Gunay Dag, Τούρκος δικηγόρος, είδε το άσυλό του να ανακαλείται το 2021 για λόγους εθνικής ασφάλειας, αλλά η ένσταση του έγινε δεκτή το 2025, αποκαθιστώντας το δικαίωμά του σε διεθνή προστασία.

• Yuval Joshua Abraham, πρώην οικονομικός διευθυντής διεθνούς ασφαλιστικής, υπέβαλε αίτημα ασύλου επικαλούμενος δίωξη από ιδιωτική εταιρεία στις Βερμούδες. Παρότι απορρίφθηκε σε όλους τους βαθμούς, η υπόθεση κατέληξε στα δικαστήρια κατά της Υπηρεσίας Ασύλου, αναδεικνύοντας τα θεσμικά κενά του συστήματος.

Αυτές οι περιπτώσεις δείχνουν ένα μοτίβο όπου η δευτεροβάθμια κρίση υπερισχύει της πρωτοβάθμιας, προκαλώντας παρατεταμένες εκκρεμότητες και συχνά την ανατροπή προηγούμενων εισηγήσεων.

«Άσυλο με κανόνες»

Στην προσπάθεια να περιοριστούν οι καταχρήσεις, η Ελλάδα προχωρά σε αυστηρότερη εφαρμογή του θεσμού. Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, εφαρμόζει μέτρα ώστε το άσυλο να παραμένει προνόμιο μόνο όσων κινδυνεύουν πραγματικά.

Μεταναστευτικό: Τι σημαίνει ο όρος «σπασμένο άσυλο» και τα «παράθυρα» της παράνομης μετανάστευσης

Η πρόσφατη απόφαση για τη μη εξέταση αιτήσεων ασύλου από αφίξεις στη Λιβύη οδήγησε σε δραστική μείωση των παράνομων ροών. Παράλληλα, το νέο νομοσχέδιο στη Βουλή θεσπίζει ότι όποιος δικαιούται άσυλο εντάσσεται στην αγορά εργασίας μέσω προσωρινών εταιρειών απασχόλησης, ενώ όσοι δεν πληρούν τις προϋποθέσεις οδηγούνται σε απέλαση.

Ο διοικητής της Υπηρεσίας Ασύλου, Μάριος Καλέας, τονίζει:

«Στόχος μας είναι η αντικειμενική και αμερόληπτη λήψη αποφάσεων. Δεν επιδιώκουμε να γίνουμε αρεστοί ούτε τιμωροί, αλλά δίκαιοι και ανεξάρτητοι. Οποιοι προσπαθούν να χειραγωγήσουν το σύστημα, είτε με το άνοιγμα των συνόρων είτε με ακραίες πολιτικές ενέργειες, συνιστούν κίνδυνο για τη λειτουργία του».

Το διεθνές πρόβλημα του «broken asylum»

Διεθνώς, ο όρος «broken asylum» περιγράφει ένα σύστημα που πλέον δεν ανταποκρίνεται στον βασικό του στόχο: την προστασία διωκόμενων. Όπως επισημάνθηκε σε εκδήλωση στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στην Ουάσινγκτον, έχει μετατραπεί σε εργαλείο μαζικής παράνομης μετανάστευσης.

Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Κρις Λαντάου, τόνισε:

«Το άσυλο έχει γίνει μέσο για να νομιμοποιείται η παράνομη μετανάστευση. Πρέπει να είμαστε ρεαλιστές: η πρακτική αυτή δεν έχει σχέση με την προστασία από κίνδυνο, αλλά με υποκατάστατο της μετανάστευσης».

Ωστόσο, ο Υπάτος Αρμοστής του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, Φιλίππο Γκράντι, υπενθύμισε ότι το άσυλο είναι θεμελιώδης έννοια με ανθρωπιστική βάση και η υπερβολική αναθεώρησή του μπορεί να την υπονομεύσει.

Στο ελληνικό πλαίσιο, ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου δηλώνει ξεκάθαρα:

«Καμία ανοχή σε φαινόμενα παραβατικότητας. Η ασφάλεια των Ελλήνων πολιτών είναι αδιαπραγμάτευτη και διαθέτουμε τα εργαλεία να επιστρέψουμε όσους δεν αξίζουν να παραμείνουν».