“Μετωπική” Ερντογάν με ΕΕ και Ελλάδα για το Τουρκο-Λιβυκό Μνημόνιο: «Χωρίς νομική βάση οι αντιδράσεις»

Νέα διπλωματική σύγκρουση με επίκεντρο την Ανατολική Μεσόγειο πυροδοτούν οι δηλώσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, καθώς ο Τούρκος πρόεδρος απορρίπτει τις αντιδράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άλλων χωρών, υποστηρίζοντας ότι στερούνται νομικού ερείσματος. Την ίδια ώρα, η επικύρωση της συμφωνίας από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης φέρνει την Άγκυρα αντιμέτωπη με ένα ευρύτερο διπλωματικό μέτωπο.

Η αντιπαράθεση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για την Ελλάδα, καθώς η Αθήνα αμφισβητεί τη νομική ισχύ του μνημονίου, θεωρώντας ότι παραβλέπει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών στις θαλάσσιες ζώνες. Η Τουρκία, από την πλευρά της, επιμένει ότι υπερασπίζεται τα δικά της συμφέροντα και εκείνα της Λιβύης, απορρίπτοντας την κριτική που δέχεται από ευρωπαϊκές και περιφερειακές πρωτεύουσες.

Το μήνυμα Ερντογάν: «Δεν έχουν νομική βάση οι αντιδράσεις»

Μιλώντας μετά τη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου της Τουρκίας τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου 2026, ο Ερντογάν υποστήριξε ότι οι αντιδράσεις στην επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου δεν στηρίζονται σε νομικά επιχειρήματα.

Ο Τούρκος πρόεδρος επιχείρησε να παρουσιάσει την πολιτική της Άγκυρας ως προσπάθεια διασφάλισης των δικαιωμάτων και των συμφερόντων της στην Ανατολική Μεσόγειο, υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία δεν επιδιώκει να αποκομίσει οφέλη εις βάρος άλλων κρατών.

Παράλληλα, έστειλε σαφές πολιτικό μήνυμα προς όσους επιδιώκουν, κατά την εκτίμησή του, να περιορίσουν τον ρόλο της Τουρκίας στην περιοχή. Όπως υποστήριξε, οι σχετικές πρωτοβουλίες οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τη βούληση τόσο της Άγκυρας όσο και της Λιβύης.

Ο Ερντογάν πρόσθεσε ότι βασικό κριτήριο των αποφάσεων της τουρκικής κυβέρνησης παραμένουν τα εθνικά συμφέροντα, ακόμη και όταν οι επιλογές αυτές συνεπάγονται πολιτικό ή άλλο κόστος.

Η απόφαση της Βεγγάζης που άλλαξε τα δεδομένα

Καθοριστική εξέλιξη αποτέλεσε η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης, η οποία στις 20 Οκτωβρίου 2026 ενέκρινε το μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης που είχαν υπογράψει η Τουρκία και η τότε κυβέρνηση της δυτικής Λιβύης το 2019.

Η απόφαση σηματοδότησε αλλαγή στάσης από το κοινοβούλιο της ανατολικής χώρας, το οποίο στο παρελθόν είχε απορρίψει τη συμφωνία και είχε αντιταχθεί στην προσέγγιση με την Άγκυρα. Η νέα εξέλιξη ενισχύει τις σχέσεις της Τουρκίας με πολιτικούς παράγοντες της ανατολικής Λιβύης, την ώρα που η χώρα εξακολουθεί να είναι διαιρεμένη ανάμεσα σε ανταγωνιστικά κέντρα εξουσίας.

Για την Αθήνα, το ζήτημα δεν είναι απλώς διπλωματικό. Η ελληνική θέση είναι ότι το μνημόνιο παραβλέπει τα θαλάσσια δικαιώματα ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη, και δεν μπορεί να δημιουργήσει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων κρατών. Η Τουρκία απορρίπτει αυτή την προσέγγιση και επιμένει στη δική της ερμηνεία για τη θαλάσσια οριοθέτηση.

Ελλάδα, Κύπρος, Αίγυπτος και ΕΕ απέναντι στην Άγκυρα

Οι αντιδράσεις δεν περιορίζονται στην Αθήνα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επαναλάβει ότι το μνημόνιο δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και ότι θίγει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, χαρακτηρίζοντάς το άκυρο και ανυπόστατο ως προς την παραγωγή έννομων συνεπειών για τρίτες χώρες.

Στο ίδιο πλαίσιο, η Ελλάδα, η Κύπρος, η Αίγυπτος, το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ευρωπαϊκή Ένωση εξέφρασαν κοινή θέση στον ΟΗΕ κατά της επικύρωσης του μνημονίου. Τη σχετική δήλωση ανέγνωσε ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, επαναφέροντας στο προσκήνιο τις ενστάσεις για τη συμβατότητα της συμφωνίας με το διεθνές δίκαιο.

Η κοινή αυτή παρέμβαση δείχνει ότι η διαφωνία δεν αφορά μόνο τις διμερείς σχέσεις Ελλάδας–Τουρκίας, αλλά συνδέεται με την ευρύτερη ισορροπία δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο και τη διαχείριση των θαλάσσιων ζωνών.

Η Αίγυπτος εξετάζει πρόσθετες νομικές κινήσεις

Στο διπλωματικό σκηνικό προστίθεται και η στάση του Καΐρου. Σύμφωνα με δημοσίευμα του αραβόφωνου μέσου Al-Araby Al-Jadeed, το οποίο επικαλείται Αιγύπτιο διπλωματικό αξιωματούχο, η Αίγυπτος εξετάζει την ενίσχυση των νομικών ενεργειών της κατά της συμφωνίας, μεταξύ άλλων με την προετοιμασία υπομνήματος προς τον ΟΗΕ και το Συμβούλιο Ασφαλείας.

Η πληροφορία αυτή αποδίδεται στο συγκεκριμένο δημοσίευμα και δεν αποτελεί επιβεβαίωση ότι έχει ήδη κατατεθεί τέτοιο υπόμνημα. Εφόσον προχωρήσουν οι σχετικές ενέργειες, η αντιπαράθεση θα μπορούσε να μεταφερθεί ακόμη πιο έντονα στο πεδίο των διεθνών οργανισμών.

Το μεγάλο διακύβευμα στην Ανατολική Μεσόγειο

Η νέα ανταλλαγή δηλώσεων αποτυπώνει το χάσμα ανάμεσα στην τουρκική και την ελληνική θέση για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Η Άγκυρα επιχειρεί να υπερασπιστεί πολιτικά τη συμφωνία με τη Λιβύη, ενώ η Αθήνα και οι εταίροι της υποστηρίζουν ότι η επικύρωσή της δεν αναιρεί τις ενστάσεις τους για τη νομιμότητά της.

Το επόμενο διάστημα, το ενδιαφέρον στρέφεται στις διπλωματικές πρωτοβουλίες των εμπλεκόμενων χωρών και στις πιθανές νομικές κινήσεις σε διεθνές επίπεδο. Το αν η αντιπαράθεση θα οδηγήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση ή σε νέες προσπάθειες συνεννόησης παραμένει ανοιχτό.

Ένα είναι σαφές: το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει στο επίκεντρο μιας ευρύτερης διαμάχης για τα θαλάσσια δικαιώματα, τη διεθνή νομιμότητα και τον ρόλο κάθε χώρας στην Ανατολική Μεσόγειο.