«Μπρα ντε φερ» για την Ουκρανία: Γιατί ο Ζελένσκι δεν μπορεί να παραδώσει το Ντονμπάς- Μεγάλο «αγκάθι» τα νέα σύνορα

Οι διπλωματικές εξελίξεις γύρω από τον πόλεμο στην Ουκρανία μοιάζουν τις τελευταίες ημέρες πιο πυκνές από ποτέ – τουλάχιστον μετά τη συνάντηση Πούτιν – Μπάιντεν στη Γενεύη τον Ιούνιο του 2021.

«Μπρα ντε φερ» για την Ουκρανία: Γιατί ο Ζελένσκι δεν μπορεί να παραδώσει το Ντονμπάς- Μεγάλο «αγκάθι» τα νέα σύνορα

Ωστόσο, το ενδεχόμενο μιας πραγματικής προόδου παραμένει εξαιρετικά αβέβαιο. Ο Ντόναλντ Τραμπ, θέλοντας να εμφανιστεί ως ο αρχιτέκτονας μιας «μεγάλης ειρηνευτικής συμφωνίας», πιέζει για διμερή συνάντηση Κιέβου – Μόσχας. Ως προαπαιτούμενο, όμως, βάζει στο τραπέζι το πιο καυτό θέμα: τα νέα σύνορα. Αυτό σημαίνει επί της ουσίας την αναγνώριση μέρους των κατεχομένων ως «ρωσικών», μια πρόταση που συγκρούεται τόσο με τις κόκκινες γραμμές του Κιέβου όσο και με το ίδιο το αφήγημα του Πούτιν.

Για τη Μόσχα, η ενσωμάτωση του Ντονμπάς θα ήταν στρατηγική νίκη και ταυτόχρονα τρόπαιο για το εσωτερικό της χώρας: έλεγχος βιομηχανικών πόλεων, πλούσιων κοιτασμάτων και κρίσιμων συγκοινωνιακών κόμβων. Κυρίως, όμως, θα σήμαινε ότι η Ρωσία μπορεί να παρουσιάσει μια απτή επιτυχία έπειτα από χρόνια εξαντλητικού πολέμου.

Για το Κίεβο, αντίθετα, η απώλεια του Ντονμπάς θα σήμαινε κατάρρευση μιας ολόκληρης γραμμής άμυνας. Ο οδικός άξονας Βορρά – Νότου που ακόμη ελέγχει εμποδίζει τις ρωσικές δυνάμεις να διεισδύσουν βαθύτερα στην Ουκρανία. Η παράδοσή του θα άφηνε τη χώρα εκτεθειμένη, δίνοντας στη Μόσχα όχι μόνο στρατιωτικό πλεονέκτημα αλλά και την ευκαιρία για νέες επιθετικές κινήσεις προς δυσμάς.

Το τίμημα για τον άμαχο πληθυσμό θα ήταν βαρύ. Ήδη στα κατεχόμενα έχουν καταγραφεί εκτεταμένες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με συλλήψεις, βασανιστήρια και εκτοπισμούς. Πάνω από 200.000 πολίτες εξακολουθούν να ζουν στο υπό ουκρανικό έλεγχο τμήμα της περιφέρειας Ντονέτσκ. Μια νέα ρωσική προέλαση θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε κύμα προσφύγων και σε περαιτέρω ερημοποίηση μιας περιοχής που άλλοτε ήταν η βιομηχανική καρδιά της Ουκρανίας.

«Μπρα ντε φερ» για την Ουκρανία: Γιατί ο Ζελένσκι δεν μπορεί να παραδώσει το Ντονμπάς- Μεγάλο «αγκάθι» τα νέα σύνορα

Ο πρόεδρος Ζελένσκι γνωρίζει ότι δεν μπορεί ούτε νομικά ούτε πολιτικά να συναινέσει σε παραχώρηση εδαφών. Το Σύνταγμα ορίζει ρητά την ακεραιότητα της χώρας ως απαράβατη, ενώ οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως η συντριπτική πλειοψηφία των Ουκρανών –πάνω από 75%– απορρίπτει την ιδέα ανταλλαγής γης με ειρήνη. Στον στρατό, η αντίθεση είναι ακόμη πιο απόλυτη.

Πέρα όμως από τη νομική και στρατιωτική διάσταση, υπάρχει και μια βαθύτερη ιστορική: η ουκρανική ταυτότητα έχει δομηθεί πάνω στην αρχή «τίποτα για εμάς χωρίς εμάς». Οποιαδήποτε απόφαση ληφθεί ερήμην του ουκρανικού λαού εκλαμβάνεται όχι απλώς ως ταπείνωση, αλλά ως απειλή ύπαρξης.

Η απαίτηση του Πούτιν να παραδοθεί ολόκληρο το Ντονμπάς πριν από οποιαδήποτε παύση πυρός σκοντάφτει πάνω σε αυτό το αμετακίνητο πλαίσιο. Η Ουκρανία επιμένει στην επιστροφή στα σύνορα προ του 2014, ενώ η Ρωσία αρνείται να συζητήσει χωρίς εγγυήσεις για το μέλλον των κατεχομένων. Έτσι, η «γραμμή επαφής» των 1.200 χιλιομέτρων που αλλάζει συνεχώς χαρακτήρα –άλλοτε με μικρές νίκες της Ουκρανίας, άλλοτε με ρωσικές προελάσεις– απειλεί να παγιωθεί ως de facto σύνορο.

Η διαπραγμάτευση για το μέλλον της Ουκρανίας δεν αφορά μόνο εδάφη, αλλά την ίδια την ταυτότητα, την ανεξαρτησία και την επιβίωση του κράτους. Ο Ζελένσκι δεν έχει πολιτικό, νομικό ή ηθικό περιθώριο να «χαρίσει» το Ντονμπάς. Κι έτσι, το «μεγάλο παζάρι» που επιδιώκουν οι διεθνείς μεσολαβητές μοιάζει να ξεκινά από ένα σημείο όπου οι βασικοί πρωταγωνιστές δεν μπορούν –ή δεν θέλουν– να συναντηθούν.