Μυστική γεωπολιτική συμφωνία της Τουρκίας με τη Λιβύη: Η αιφνιδιαστική προσέγγιση της Άγκυρας με τον στρατάρχη Χαφτάρ ανατρέπει τις ισορροπίες – Το παρασκήνιο του deal για ενέργεια, στρατιωτική συνεργασία και θαλάσσιες ζώνες που μπορεί να πυροδοτήσει νέα ένταση με Ελλάδα και Αίγυπτο στην Ανατολική Μεσόγειο

Μια σημαντική μεταστροφή φαίνεται να καταγράφεται στη στάση της Τουρκία απέναντι στη σύγκρουση στη Λιβύη, καθώς η Άγκυρα επιχειρεί να ανοίξει δίαυλο συνεργασίας με τον ισχυρό άνδρα της ανατολικής χώρας, τον Khalifa Haftar.

Η κίνηση αυτή σηματοδοτεί μια στρατηγική αλλαγή, αφού η Τουρκία, που στο παρελθόν στήριξε στρατιωτικά την κυβέρνηση της δυτικής Λιβύης, φαίνεται πλέον να επιδιώκει επαφές και με το αντίπαλο στρατόπεδο. Στόχος της είναι να διασφαλίσει ενεργειακά και γεωπολιτικά οφέλη, αλλά και να ενισχύσει τη θέση της στις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.

Η διαιρεμένη Λιβύη και η νέα τουρκική στρατηγική

Η Λιβύη παραμένει χωρισμένη ανάμεσα στη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης υπό τον Abdul Hamid Dbeibeh και στις δυνάμεις του Λιβυκού Εθνικού Στρατού (LNA), που διοικεί ο στρατάρχης Khalifa Haftar και ελέγχουν μεγάλο μέρος της ανατολικής χώρας.

Στο παρελθόν, η Άγκυρα είχε αναλάβει ρόλο βασικού στρατιωτικού υποστηρικτή της Τρίπολης, στέλνοντας στρατεύματα, πολεμικά πλοία, drones και στρατιωτικούς συμβούλους για να αποτρέψει την προέλαση των δυνάμεων του Χαφτάρ κατά την περίοδο 2019–2020.

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η τουρκική διπλωματία φαίνεται να αλλάζει προσέγγιση. Αντί να στηρίζει αποκλειστικά μία πλευρά, επιχειρεί να δημιουργήσει επαφές με όλα τα κέντρα εξουσίας στη Λιβύη, ώστε να διατηρήσει επιρροή ανεξαρτήτως του ποιος θα κυριαρχήσει πολιτικά στο μέλλον.

Από αντιπαλότητα σε συνεργασία

Η επαναπροσέγγιση της Άγκυρας με το στρατόπεδο του Χαφτάρ δεν θεωρείται τυχαία. Αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας της κυβέρνησης του Recep Tayyip Erdoğan να αναδιαμορφώσει τις σχέσεις της με σημαντικούς περιφερειακούς παίκτες.

Τα τελευταία χρόνια η Τουρκία επιδίωξε να εξομαλύνει τις σχέσεις της με χώρες όπως η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Στο πλαίσιο αυτής της πολιτικής, η Λιβύη αντιμετωπίζεται πλέον ως χώρος όπου η Άγκυρα επιδιώκει επιρροή σε ολόκληρη τη χώρα και όχι μόνο στο δυτικό τμήμα.

Κεντρικό ρόλο στις νέες επαφές φαίνεται να παίζει ο γιος του στρατάρχη, Saddam Haftar, ο οποίος έχει αναδειχθεί σε βασικό διαμεσολαβητή με την τουρκική πλευρά. Κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην Άγκυρα, συναντήθηκε με στρατιωτικούς αξιωματούχους και συζήτησε πιθανές συμφωνίες συνεργασίας στον τομέα της άμυνας, της εκπαίδευσης και της ανταλλαγής πληροφοριών.

Ενέργεια και θαλάσσιες ζώνες στο επίκεντρο

Η μεγαλύτερη στρατηγική σημασία της προσέγγισης αυτής αφορά τα ενεργειακά αποθέματα και τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.

Η Τουρκία επιδιώκει να εδραιώσει και να επεκτείνει τις συμφωνίες που είχε συνάψει το 2019 με τη λιβυκή κυβέρνηση της Τρίπολης για την οριοθέτηση θαλάσσιων περιοχών. Η συμφωνία αυτή συνδέεται με το γεωπολιτικό δόγμα της Γαλάζια Πατρίδα, μέσω του οποίου η Άγκυρα διεκδικεί ευρύτερη επιρροή στις θαλάσσιες ζώνες της περιοχής.

Εάν επιτευχθεί συνεργασία και με την ανατολική Λιβύη, η Τουρκία θα μπορούσε να αποκτήσει πρόσβαση σε νέα ενεργειακά κοιτάσματα και να συμμετάσχει σε έργα έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων.

Για τον Khalifa Haftar και τις δυνάμεις του, μια τέτοια συνεργασία θα μπορούσε να φέρει οικονομικά οφέλη και να ενισχύσει τη θέση τους στο εσωτερικό της χώρας.

Πιθανές συνέπειες για την Ανατολική Μεσόγειο

Η προσέγγιση μεταξύ Άγκυρας και Χαφτάρ ενδέχεται να δημιουργήσει νέες εντάσεις στην περιοχή.

Η Αίγυπτος έχει ήδη εκφράσει έντονες αντιρρήσεις για τις θαλάσσιες συμφωνίες Τουρκίας–Λιβύης, τις οποίες θεωρεί ότι παραβιάζουν τα δικά της κυριαρχικά δικαιώματα. Αν η ανατολική Λιβύη ευθυγραμμιστεί με την τουρκική θέση, το Κάιρο μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπο με ένα νέο γεωπολιτικό μέτωπο.

Παράλληλα, για την Ελλάδα η πιθανότητα να υπάρξει στήριξη των τουρκικών διεκδικήσεων τόσο από την Τρίπολη όσο και από τη Βεγγάζη θα δημιουργούσε νέες προκλήσεις σε ζητήματα υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.

Ένα νέο γεωπολιτικό παιχνίδι ισχύος

Στο σημερινό ρευστό περιβάλλον, η Τουρκία φαίνεται να επιδιώκει να παρουσιαστεί ως αναπόφευκτος παίκτης σε όλες τις εξελίξεις της Λιβύης – είτε πρόκειται για στρατιωτικές ισορροπίες είτε για ενεργειακές συνεργασίες.

Για τον Khalifa Haftar, η επαφή με την Άγκυρα προσφέρει ένα επιπλέον διαπραγματευτικό χαρτί απέναντι σε άλλους συμμάχους και αντιπάλους.

Έτσι, δύο πλευρές που μέχρι πριν λίγα χρόνια βρίσκονταν σε ανοιχτή αντιπαράθεση φαίνεται πλέον να κινούνται προς μια σχέση αμοιβαίου συμφέροντος, επηρεάζοντας βαθιά τον γεωπολιτικό χάρτη της Ανατολική Μεσόγειος.