«Να τελειώσει ο πόλεμος, να αλλάξει η σχέση με το Ισραήλ»: Πόσο μακριά θα τραβήξει το σχοινί ο Βανς;

Η παρέμβαση του Τζέι Ντι Βανς μετά την εκλογική συντριβή των Ρεπουμπλικανών δεν ήταν απλώς μια αποτίμηση του αποτελέσματος. Ήταν μια ωμή πολιτική δήλωση: ο πόλεμος με το Ιράν ήταν, κατά τον ίδιο, η βασική αιτία της ήττας· πρέπει να τελειώσει· και το κόμμα του οφείλει να επανεξετάσει τη σχέση των ΗΠΑ με το Ισραήλ.

Τα δύο αυτά σημεία ξεπερνούν την προσεκτική δημόσια διαφοροποίηση από τον Ντόναλντ Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος, αν και αναγνώρισε πως ο πόλεμος οδήγησε στην ήττα, εμφανίστηκε αμετανόητος για την επιλογή του και τη στενή συμμαχία με το Ισραήλ.

Ο αντιπρόεδρός του, αντίθετα, τα κατονομάζει ως μέρος ενός προβλήματος που όσο επιμένει τόσο θα στέλνει ψηφοφόρους από τους Ρεπουμπλικανούς στους Δημοκρατικούς. Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν ο Βανς διαφωνεί με τον Τραμπ. Είναι πόσο βαθιά είναι αυτή η διαφωνία, γιατί επέλεξε να την εκφράσει δημοσίως αμέσως μετά τη βαρύτατη ήττα και πού θέλει να οδηγήσει το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα.

Το πιο αποκαλυπτικό σημείο της τοποθέτησής του ήταν η περιγραφή των απαντήσεων που, όπως είπε, έδωσαν ψηφοφόροι του Τραμπ το 2024 όταν ρωτήθηκαν τι θα τους έκανε να επιστρέψουν στο στρατόπεδο των Ρεπουμπλικανών. Το απόσπασμα είναι το ακόλουθο:

«Όμως ο πραγματικός λόγος που χάσαμε είναι προφανής σχεδόν σε όλους.

Ένας δημοσκόπος — ένας από τους πιο έξυπνους ανθρώπους που γνωρίζω στην πολιτική — μού είπε χθες ότι θα χάναμε τη διαφορά μεταξύ των δύο κομμάτων κατά 13 μονάδες. Πήγα την Τρίτη με αρνητική διάθεση, αλλά ακόμη κι εγώ εξεπλάγην. Στις δημοσκοπήσεις του είδε ότι πολλοί ψηφοφόροι του Τραμπ το 2024 ήταν θυμωμένοι και σχεδίαζαν να ψηφίσουν Δημοκρατικούς. Ρώτησε όσους μας είχαν εγκαταλείψει τι θα τους έκανε να επιστρέψουν στο δικό μας στρατόπεδο. Οι τέσσερις συχνότερες απαντήσεις, που αντιστοιχούσαν σχεδόν στο σύνολο των απαντήσεων, ήταν:

Να τελειώσει ο πόλεμος
Να δοθεί έμφαση στο κόστος ζωής και στον πληθωρισμό
Να μπει πρώτα η Αμερική
Να αλλάξει η σχέση μας με το Ισραήλ

Οι ψηφοφόροι μας προσήλθαν στις κάλπες. Και οι τέσσερις παραπάνω λόγοι εξηγούν γιατί πολλοί από αυτούς ψήφισαν Δημοκρατικούς.»

Από την ήττα στην αμφισβήτηση της γραμμής Τραμπ

Ο Βανς δεν μίλησε με υπαινιγμούς. «Ο πραγματικός λόγος που χάσαμε είναι προφανής σχεδόν σε όλους», είπε, πριν καταλήξει ότι «ο λόγος που χάσαμε είναι ο πόλεμος». Η διατύπωση μεταφέρει την ευθύνη από μια γενική εκλογική δυσαρέσκεια σε μια συγκεκριμένη επιλογή της κυβέρνησης: τη συνέχιση της σύγκρουσης με το Ιράν.

Και δεν σταμάτησε στην απόδοση ευθυνών. Έθεσε ως πρώτο αίτημα των δυσαρεστημένων ψηφοφόρων τον τερματισμό του πολέμου. Έπειτα συνέδεσε την εξωτερική πολιτική με την ακρίβεια και τον πληθωρισμό, επιμένοντας ότι οι Ρεπουμπλικανοί απομακρύνθηκαν από το σύνθημα «Πρώτα η Αμερική». Τέλος, συμπεριέλαβε στην ίδια λίστα την αλλαγή της σχέσης με το Ισραήλ.

Η τελευταία αυτή αναφορά είναι η πιο πολιτικά εκρηκτική. Η κριτική στην ισραηλινή κυβέρνηση ή στη στάση της Ουάσιγκτον δεν είναι πρωτόγνωρη στην αμερικανική πολιτική. Άλλο, όμως, να διατυπώνεται από βουλευτές ή σχολιαστές και άλλο από τον εν ενεργεία αντιπρόεδρο, σε μια δημόσια αποτίμηση της ήττας του κόμματός του. Ο Βανς παρουσιάζει την αλλαγή της σχέσης με το Ισραήλ ως ένα από τα βασικά αιτήματα ψηφοφόρων που εγκατέλειψαν τους Ρεπουμπλικανούς. Μόνο αυτή η διατύπωση δείχνει πόσο έχει μετακινηθεί η συζήτηση — και πόσο διαφορετικά μπορεί να διαβάζει τη βάση του κόμματος από τον πρόεδρο.

Πλήρης ρήξη ή ελεγχόμενη απόσταση;

Η δημόσια διαφοροποίηση είναι σαφής, αλλά δεν ισοδυναμεί ακόμη με πλήρη ρήξη. Ο Βανς δεν κατονόμασε τον Τραμπ στην ανάρτησή του. Σύμφωνα με τα αμερικανικά δημοσιεύματα είχε δείξει το κείμενο στον πρόεδρο πριν το δημοσιεύσει, ενώ ο Τραμπ είπε αργότερα ότι η εκτίμησή του ήταν «σε μεγάλο βαθμό» σωστή. Ταυτόχρονα, όμως, ο πρόεδρος υπερασπίστηκε την απόφαση για τον πόλεμο και δήλωσε ότι θα την επαναλάμβανε.

Έτσι, οι δύο άνδρες μπορούν να συμφωνούν ότι ο πόλεμος είχε εκλογικό κόστος, αλλά διαφωνούν στο κρίσιμο ερώτημα: αν αυτό το κόστος δικαιολογεί τον τερματισμό του. Ο Τραμπ λέει πως όχι. Ο Βανς, αναφερόμενος στους ψηφοφόρους που ζητούν να τελειώσει, προκαλεί όσους θεωρούν ότι η απώλεια της Γερουσίας άξιζε το τίμημα να το πουν ανοιχτά και να το υπερασπιστούν.

Η προσεκτική διατύπωση επιτρέπει στον Βανς να διαφοροποιηθεί χωρίς να κόψει εντελώς τους δεσμούς του με τον πρόεδρο. Δεν τον κατηγορεί προσωπικά, αλλά αμφισβητεί την πολιτική του επιλογή και υπογραμμίζει ότι αυτή απομάκρυνε ψηφοφόρους. Είναι μια λεπτή ισορροπία: αρκετή απόσταση ώστε να χαράξει δική του γραμμή, χωρίς να εμφανιστεί ως αντίπαλος του Τραμπ. Προς το παρόν. Γιατί η στάση αυτή έχει τα όριά της.

Το μήνυμα προς το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα

Η τετράδα του Βανς μοιάζει με κάτι περισσότερο από εκλογική διάγνωση. Είναι ένα πλαίσιο για το πώς θα μπορούσε να ανασυγκροτηθεί το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα: απεμπλοκλή από έναν αντιδημοφιλή πόλεμο, μεγαλύτερη έμφαση στις οικονομικές πιέσεις των νοικοκυριών, επαναφορά της ατζέντας «Πρώτα η Αμερική» και νέα συζήτηση για την αμερικανική στήριξη προς το Ισραήλ.

Αυτή η γραμμή έχει προφανή αποδέκτη πέρα από τους ψηφοφόρους που απομακρύνθηκαν. Απευθύνεται και σε όσους στο κόμμα αναρωτιούνται ποια θα είναι η επόμενη ημέρα μετά τον Τραμπ. Ο Βανς, που μέχρι τώρα θεωρούνταν πιθανός διάδοχός του στην ηγεσία του κινήματος, δείχνει ότι θέλει να συμμετάσχει στον καθορισμό της απάντησης. Η ήττα, άλλωστε, δεν έφερε μόνο την απώλεια του Κογκρέσου· έφερε και την αμφισβήτηση της πολιτικής συνταγής που οδήγησε τους Ρεπουμπλικανούς στην εξουσία.

Δεν πρόκειται ακόμη για διακήρυξη μιας νέας ηγεσίας ούτε για επίσημη έναρξη μιας προεδρικής εκστρατείας. Είναι, όμως, μια δοκιμή ορίων: πόσο ανοιχτά μπορεί ο Βανς να αμφισβητήσει τον Τραμπ, πόσος χώρος υπάρχει στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα για μια διαφορετική εξωτερική πολιτική και αν το αίτημα για αλλαγή της σχέσης με το Ισραήλ μπορεί να μετακινηθεί από το περιθώριο στο κέντρο της πολιτικής συζήτησης.

Η απάντηση θα φανεί στην πράξη: στο αν ο Βανς θα επιμείνει ότι ο πόλεμος πρέπει να τελειώσει, στο αν θα υπερασπιστεί συγκεκριμένα την αλλαγή της πολιτικής απέναντι στο Ισραήλ και στο αν θα μετατρέψει τις τέσσερις προτεραιότητες σε σταθερή γραμμή. Προς το παρόν, η πιο ηχηρή του δήλωση είναι και η πιο καθαρή: οι ψηφοφόροι του Τραμπ δεν απείχαν· ψήφισαν Δημοκρατικούς επειδή ήθελαν να τελειώσει ο πόλεμος και να αλλάξει πορεία η Αμερική.