Νέος γεωπολιτικός “σεισμός” στη Μέση Ανατολή και η Ελλάδα μετά τη Σαουδική Αραβία χάνει ακόμη έναν παραδοσιακό σύμμαχο: Η Τουρκία ανοίγει την πόρτα του «Ισλαμικού ΝΑΤΟ και στην Αίγυπτο και χτίζει ακόμη πιο ισχυρό μπλοκ απέναντι στην Ελλάδα με τη Συμφωνία της Μέκκας – Τι κάνει η Ελληνική Κυβέρνηση;

Αγκυρα, Ριάντ και Ισλαμαμπάντ κάνουν το πρώτο βήμα – Στο επίκεντρο πλέον και το Κάιρο

Νέα δεδομένα διαμορφώνονται στη Μέση Ανατολή μετά την υπογραφή της αμυντικής συμφωνίας μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, καθώς η Άγκυρα αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο διεύρυνσης του σχήματος με την ένταξη και της Αιγύπτου.

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν παρουσίασε το Κάιρο ως έναν «φυσικό εταίρο» για το νέο εγχείρημα, υποστηρίζοντας ότι, εφόσον επιλυθούν ορισμένες τεχνικές εκκρεμότητες, δεν θα υπήρχε λόγος να αποκλειστεί η συμμετοχή της Αιγύπτου.

Ωστόσο, πρόκειται μέχρι στιγμής για τουρκική επιδίωξη και όχι για απόφαση της αιγυπτιακής κυβέρνησης. Το Κάιρο δεν συμμετείχε στην υπογραφή της συμφωνίας και δεν έχει ανακοινώσει ότι προτίθεται να προσχωρήσει.

Η συμφωνία που αλλάζει τα δεδομένα

Η νέα αμυντική συμφωνία προβλέπει μια ιδιαίτερα σημαντική αρχή: μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον και των υπόλοιπων.

Παράλληλα, οι τρεις χώρες σχεδιάζουν να αναπτύξουν μόνιμους μηχανισμούς συνεργασίας, με υπουργική επιτροπή, πολιτικές και στρατιωτικές δομές, κοινές εκπαιδευτικές δραστηριότητες και γενική γραμματεία με έδρα τη Σαουδική Αραβία.

Οι λεπτομέρειες για το πώς θα ενεργοποιείται η στρατιωτική υποστήριξη σε περίπτωση κρίσης δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί. Η αντίδραση μπορεί να περιλαμβάνει από ανταλλαγή πληροφοριών και υλικοτεχνική βοήθεια έως πιο άμεση στρατιωτική συνδρομή.

Το Κάιρο βρίσκεται ήδη στο ίδιο τραπέζι

Η πιθανή συμμετοχή της Αιγύπτου δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Τουρκία, Αίγυπτος, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν έχουν ήδη δημιουργήσει έναν μηχανισμό διαβουλεύσεων, γνωστό ως R4, μέσω του οποίου συζητούν ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας, τη Γάζα, το Ιράν και τις θαλάσσιες οδούς.

Μάλιστα, λίγες ημέρες πριν από την υπογραφή της συμφωνίας, οι υπουργοί Εξωτερικών των τεσσάρων χωρών συναντήθηκαν στην Ιορδανία, εξετάζοντας μεταξύ άλλων την ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ και την ενίσχυση της μεταξύ τους συνεργασίας.

Εάν το Κάιρο τελικά προσχωρήσει και στην αμυντική συμφωνία, το γεωπολιτικό βάρος του νέου σχήματος θα αυξηθεί σημαντικά, καθώς θα συνδέονται ακόμη στενότερα ο Περσικός Κόλπος, η Ανατολική Μεσόγειος, η Ερυθρά Θάλασσα και η Νότια Ασία.

«Ισλαμικό ΝΑΤΟ» ή κάτι πολύ διαφορετικό;

Η σύγκριση με το ΝΑΤΟ είναι αναπόφευκτη, κυρίως λόγω της λογικής της συλλογικής άμυνας. Ωστόσο, η νέα συμφωνία απέχει σημαντικά από το επίπεδο θεσμικής και στρατιωτικής ενοποίησης της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.

Δεν υπάρχει ακόμη κοινή στρατιωτική διοίκηση, ενιαίο επιχειρησιακό δόγμα ή δεκαετίες κοινών μηχανισμών σχεδιασμού και διαλειτουργικότητας.

Το πραγματικό τεστ θα έρθει σε περίπτωση μιας σοβαρής κρίσης, όταν θα πρέπει να αποδειχθεί στην πράξη μέχρι πού είναι διατεθειμένο να φτάσει κάθε μέλος για να στηρίξει τα υπόλοιπα.

Τρεις χώρες με διαφορετικά αλλά συμπληρωματικά «όπλα»

Η ισχύς του νέου σχήματος βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις διαφορετικές δυνατότητες των τριών ιδρυτικών μελών.

Η Τουρκία διαθέτει σημαντική στρατιωτική ισχύ και αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία, με ιδιαίτερη παρουσία στα drones, στα ναυτικά συστήματα, στα ηλεκτρονικά και στα πυρομαχικά.

Η Σαουδική Αραβία προσφέρει τεράστια οικονομική και ενεργειακή ισχύ, καθώς και δυνατότητα χρηματοδότησης μεγάλων αμυντικών και βιομηχανικών προγραμμάτων.

Το Πακιστάν, από την πλευρά του, διαθέτει έναν μεγάλο στρατιωτικό μηχανισμό και το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό ότι αποτελεί τη μοναδική μουσουλμανική πυρηνική δύναμη.

Οι τρεις χώρες έχουν ήδη αναπτύξει μεταξύ τους στρατιωτικούς και αμυντικούς δεσμούς, γεγονός που διευκολύνει την περαιτέρω συνεργασία σε εξοπλισμούς, εκπαίδευση, πληροφορίες και αεράμυνα.

Το πυρηνικό ζήτημα παραμένει ανοιχτό

Η συμμετοχή του Πακιστάν έχει προκαλέσει συζητήσεις για πιθανή δημιουργία μιας ευρύτερης «πυρηνικής ομπρέλας».

Μέχρι στιγμής, όμως, δεν έχει παρουσιαστεί επίσημη δέσμευση που να προβλέπει πυρηνική προστασία της Σαουδικής Αραβίας ή άλλου μέλους. Οι επίσημες ανακοινώσεις δεν περιλαμβάνουν τέτοια πρόβλεψη.

Επομένως, η παρουσία του πακιστανικού πυρηνικού οπλοστασίου αυξάνει το γεωπολιτικό βάρος της συμφωνίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δημιουργείται αυτομάτως κοινή πυρηνική αποτροπή.

Ποιος είναι ο πραγματικός στόχος;

Οι Τούρκοι αξιωματούχοι επιμένουν ότι το σύμφωνο έχει αμυντικό χαρακτήρα και δεν στρέφεται επίσημα εναντίον συγκεκριμένης χώρας.

Η χρονική συγκυρία, ωστόσο, είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Η συμφωνία έρχεται σε μια περίοδο έντονων συγκρούσεων, αναταράξεων γύρω από το Ιράν, επιθέσεων με drones και πυραύλους, προβλημάτων στη ναυσιπλοΐα και αυξημένης αβεβαιότητας για την ασφάλεια στην περιοχή.

Αναλυτές εκτιμούν ότι το νέο σχήμα μπορεί να λειτουργήσει ως προσπάθεια ενίσχυσης της περιφερειακής αποτροπής και αύξησης της αυτονομίας των συγκεκριμένων κρατών απέναντι στις εξελίξεις.

Το μεγάλο στοίχημα είναι πλέον η Αίγυπτος

Η πιθανή ένταξη της Αιγύπτου αποτελεί το σημαντικότερο επόμενο βήμα.

Εάν το Κάιρο αποφασίσει να συμμετάσχει, το σημερινό τριμερές σχήμα θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μια πολύ ευρύτερη περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας, με παρουσία από τη Νότια Ασία έως την Ανατολική Μεσόγειο.

Εάν, αντίθετα, η Αίγυπτος περιοριστεί στον μηχανισμό πολιτικών διαβουλεύσεων R4, θα καταστεί σαφές ότι υπάρχει ακόμη σημαντική απόσταση ανάμεσα στη διπλωματική συνεργασία και την πραγματική αμοιβαία στρατιωτική δέσμευση.

Σε κάθε περίπτωση, η Άγκυρα έχει ήδη κάνει την κίνησή της και έχει ανοίξει δημόσια την πόρτα προς το Κάιρο. Το επόμενο βήμα βρίσκεται πλέον στα χέρια της Αιγύπτου.